सः विश्वात्मा महात्मनां सत्त्वानां सम्भवमेकान्तेन चिन्तयन्, यदा समुद्रे नियतप्रलयमालोक्य मनसा विचिन्तयामास। सूक्ष्मे जलपूर्णे व्योमशून्ये तस्मिन्नेव काले, जगति लीयमाने, भगवान् सलिले प्रविश्य तं समुद्रं समारभत् क्षोभयितुम्। तदा सलिलान्तरात् सूक्ष्मं विवरमुत्पन्नम्; तस्माद् शब्दानुग्रहेण वायुः समुत्पन्नो विवरसम्भवः। स वायुः अन्तःस्पन्दनमवाप्य ववृधे; स च बलवेगयुक्तः प्रबलो वायुः सागरं क्षोभयामास। यदा स समुद्रः सम्यग् मन्थितः क्षुब्धः चाभवत्, तदा तस्माज्जलात् उत्पन्नो महान् भगवान् वैश्वानरः, कृष्णमार्गधारी। ततः स अग्निः तानि बहूनि जलानि शोषयितुम् आरभत; सर्वे सागरा विदारिताः, आकाशं च प्रकटितम्। तदा तस्य तेजसः स्वयमेवोत्पन्नानि निर्मलानि जलानि, अमृतकल्पानि; विवरात् आकाशः, आकाशात् च वायुः समुत्पन्नः। ततः स स्रष्टा पितामहः, महाभूतप्रकाशकः, समुत्थितं सन्तापसम्भवं तमग्निं दृष्ट्वा तस्य कारणमवेक्षत। सः भगवाञ्छिवः, तानि भूतानि दृष्ट्वा, लोकसृष्ट्यर्थं ब्रह्मणः विविधं जन्म चिन्तयामास। सहस्राणि चतुर्युगानां, यथाक्रमं गणितानि, ये द्विजेश्वराणां तपसा विशुद्धात्मनां भूमौ अभवन्। स हरीः परमात्माख्यः, बहुजन्मविशुद्धात्मा, विज्ञानं दृष्ट्वा, योगिभिः संयोगयोग्यः सर्वेश्वरः अभवत्। तं योगयुक्तं, परिपूर्णैश्वर्यसम्पन्नं, योगवित् स ब्रह्मणि परं पदं स्थापयामास, यद् विश्वस्य आधारम्। ततः तासु महाजलेषु, स महाबलः अच्युतः हरिः, सर्वेश्वरः, यथाक्रमं जलक्रीडाम् अकरोत्। तत्रैव स एकं कमलं ससर्ज, यद् नाभिदेशात् समुत्थितम्, सहस्रदलम्, निर्मलम्, सूर्यसमप्रभं, सुवर्णवर्णम्। तत् कमलं ज्वलनदीप्त्या शोभमानम्, शरदर्कप्रखरम्, शुद्धम्, शोभायुक्तम्, सुशोभनपत्रैः महात्मनः शरीरात् विभूषितम्। पुलस्त्य उवाच— तदा तेषां योगिनां श्रेष्ठात् स भगवान् सर्वलोकसृष्टिकर्तारं ब्रह्माणं सर्वतोमुखं ससर्ज। तस्मिन् सुवर्णकमले, यत् बहुयोजनविस्तीर्णम्, सर्ववर्णसम्पन्नम्, भूप्रतिमचिह्नैः परिवृतम्। तत् पूर्वं स्थितं कमलं परं भूम्याकारमित्युक्तम्, महर्षयः तन्नारायणसमुत्थितमाहुः। तत् कमलं वै रसा देवी, तस्य मुख्यानि सूत्राणि दिव्यगिरयः कथ्यन्ते। तत्रैव हिमवत्, नील, मेरु, निषध, कैलास, श्रृंगवत्, तथा गन्धमादनः पर्वतः। त्रिशिखरः पुण्यः, मनोहरो मन्दरः, पिञ्जरः, विन्ध्यश्च पर्वतः। एतेषु सिद्धगणवासाः, महात्मानः पुण्यशीलाः, सर्वाभीष्टफलप्रदाः। तेषु मध्ये जम्बूद्वीपः स्थितः, यत्र यज्ञक्रियाः पुण्यकर्माणि च प्रवर्तन्ते। एतेभ्यः पर्वतेभ्यः अमृतकल्पा जलधाराः प्रवहन्ति, शतानि तीर्थानां सरांसि च सर्वत्र सञ्जायन्ते। एतानि सर्वाणि कमलसूत्राणि पृथिव्यां प्रसारितानि, नानाविधानि पर्वतानि सञ्जातानि। बहूनि पत्राणि कमलस्य, राजन्, दुर्गमाः पर्वतानि यैः म्लेच्छदेशाः कथ्यन्ते। अधः पतितानि पत्राणि दैत्य-दानव-भुजगानां पृथग्वासस्थानानि। तेषां मध्ये रसानामकं देशं, यत्र महापापिनः नराः निमज्जन्ति। चतुर्दिक्षु चत्वारि जलाशयानि, एवं, कमलसम्भूत, पृथिवी नारायणार्थं सञ्जाता। तस्मात् तस्याः प्रादुर्भावः पुष्करनाम्ना विख्यातः; तस्मात् यज्ञकाले प्राचीनैः ऋषिभिः एवमुक्तम्। यज्ञकर्मसु च वेददृष्टेषु दृष्टान्तेषु च वेदिविन्यासः कृतः; एवं स भगवाञ्जगदाधारं व्यापकं संस्थापयामास। पर्वतानां नदीनां च विन्यासः कृतः; तस्य च विश्वे शक्तिर्न समा, देव, सूर्यवरुणसमानवर्चसः। अनुक्रमेण स्वयम्भूः सृष्टिं चकार, सर्वं सुप्तमिव स्थिते, महोदधौ कमलनिधिं ससर्ज; तदा तस्य तपसः महादैत्यः मधुनामकः समुत्पन्नः। तेन सह कैटभाख्योऽन्यः दानवः उत्पन्नः; तौ रजस्तमसोर्जातौ, दैत्ययुगलम् अभवताम्। तौ महाबलौ सर्वमाप्यम् उदधिं क्षोभयन्तौ, दिव्यरक्ताम्बरधरौ, श्वेतदंष्ट्रौ, भीषणौ। मुकुटकूटशिरसौ, दीप्तकङ्कणकङ्कणौ, दीर्घताम्रलोचनौ, व्यूढवक्षसौ, महाबाहू। पर्वतसङ्काशौ, चलच्छिखरौ, नवमेघसदृशौ, सूर्यसमप्रभमुखौ। महावलयविभूषितबाहू, अतीव भीमौ, तयोः पादसञ्चारेण सागरः क्षोभितः। तौ मधुसूदनं हरिं शयानं कम्पयित्वा, पुष्करे सर्वतोदिशं विचरन्तौ। तदा तौ योगिनां श्रेष्ठं, परमं दीप्तिमन्तं, नारायणाज्ञापितं, सर्वभूतसृष्टिकर्तारं ददृशतुः।