सर्वप्रथम्, तस्य पुरतः सर्वतोभद्रं मण्डलं विधाय, तत्र देवेशं रतिसहितं स्थापयेत्। ततः, शुक्लवस्त्रेण आच्छाद्य, विद्वान् दमनकं तत्र स्थापयेत्; तत्र उत्तमवैष्णवद्विजैः पूजनं कार्यम्। "क्लीं कामदेवाय नमः। ह्रीं रत्यै नमः।" इत्यादि मन्त्रैः, कन्दर्पं पूर्वादिदिक्षु स्थापयित्वा, विद्वान् तं पूजयेत्। रात्रौ भक्त्या, नियमेना, सुरभिः, पुष्पैः, धूपैः, दीपैः, आरत्या च देवपूजनं कार्यम्। पूर्वदिक्षु "मदनाय नमः", दक्षिणपूर्वे "मन्मथाय नमः", दक्षिणे "कन्दर्पाय नमः", दक्षिणपश्चिमे "अनङ्गाय नमः", पश्चिमे "भस्मशरीराय नमः", उत्तरपश्चिमे "स्मराय नमः", उत्तरदिक्षु "ईश्वराय नमः", उत्तरपूर्वे "पुष्पबाणाय नमः" इति सर्वदिक्षु पूजनं कार्यम्। यत्र केशवः पूज्यते, तत्र सर्वदेवाः सम्यक् पूज्यन्ते। दमनकं अक्षतैः, सुरभिः, धूपैः, दीपैः, नैवेद्यैः, ताम्बूलैः च पूजयित्वा, "तं परमं पुरुषं कामदेवं ध्यायामः। अनङ्गः प्रचोदयात्।" इति कामगायत्र्या दमनके एकशतं अष्टौ जपं कृत्वा, "पुष्पबाणाय नमः, यो जगतां हर्षं ददाति; मन्मथाय नमः, यो जगतां नेत्रः; रतिसुखदाय नमः" इत्यादि नमस्कारं कुर्यात्। "देवदेवाय नमः, श्रीविश्वेशाय नमः, रतिनाथाय नमः, विश्वभूषणाय नमः" इत्यादि नमस्कारैः, "विश्वनाथाय नमः, सर्वबीजाय नमः" इत्यादि विविधैः मन्त्रैः, विशेषतः आगमविहितैः, पूजनं कुर्यात्। ततः, जनार्दनं लक्ष्मीसमेतं यत्नेन पूजयेत्; विधिवत् कृत्यं समर्प्य, विद्वान् रात्रौ जागरणं कुर्यात्। "देवदेव, विश्वनाथ, कामेश्वर्याः प्रिय, इच्छितार्थप्रद, मे हृदयं कामैः पूरय" इत्यादि मन्त्रैः, श्रीनिवासं भक्तशान्तिकामं विश्वनाथं यत्नेन पूजयेत्। ततः, दमनकं हस्ते गृहीत्वा, मूलमन्त्रेण श्रीं, श्रीविष्णुं, अन्यांश्च देवांश्च दमनकं समर्पयेत्। ततः, सुरभिःादिभिः महोत्सवः पूजया, गीतैः, वाद्यैः, नृत्यैः च आयोज्यते। देवताभ्यः पुरतः कुम्भं स्थापयित्वा, तस्मिन्नेव दिवसे देवपादयोः जलक्रीडा कुर्यात्। तदनन्तरं, स्वगुरुम् वस्त्रैः, भूषणैः, वित्तैः श्रद्धया पूजयेत्। पश्चात्, वैष्णवबन्धुभिः सह भोजनं कुर्यात्। महादेवः उवाच— यः विष्णुं दमनकगुच्छेन पूजयति, तत्र विश्वनाथस्य पूजने अहं अपि सदा पूजितो भवामि। ब्रह्महत्यादि पापिनः अपि, सुवर्णचौरः, सुरापानः, मांसभोजी च, दमनकोत्सवदर्शनात् पापात् विमुक्तः भवति, हे देवि। उत्तमवैष्णवैः यः दमनकं पूजयति, तस्य पूजने सर्वतीर्थानि सिद्ध्यन्ति। तेन वेदाध्ययनं, शास्त्राध्ययनं, अग्निहोत्रं च, हरिपूजनेन सिद्ध्यति। यत्र कुलं ब्राह्मणः, क्षत्रियः, शूद्रः, वैश्यः, अन्यः वा, तद् महान्, पुण्यः, सौभाग्ययुक्तः च। यत्र दमनकोत्सवः आयोज्यते, तद् कुलं पुण्यं, विष्णुपूजकः च पुण्यः। वसन्ते दमनकोत्सवे यः दमनकं पूजयति, सः सहस्त्रगोदानं फलम् प्राप्नोति। वसन्ते मालतीपुष्पैः गरुडध्वजं यः पूजयति, उत्तमभक्त्या, सः मोक्षयोग्यः भवति। मारुका, दमनकपुष्पैः हरीः तुष्टः भवति; अतः श्रेष्ठवैष्णवैः एतत् पूजनं कार्यम्। विष्णुपूजनेन सहस्त्रगोदानं, कन्यादानं, भूमिदानं च फलम् प्राप्नोति। वसन्तागमने यः एकं दमनकदलम् अपि हरिपूजायां प्रयुङ्क्ते, तस्य पुण्यस्य मितिं न जानामि, हे पार्वति। सः चतुर्भुजः भूत्वा धर्मार्थकामान् अस्मिन् लोके परत्र च भुङ्क्ते, वैष्णवपदं प्राप्नोति। एवं "दमनकमहोत्सवः" नाम चतुश्चत्वारिंशदधिकशततमोऽध्यायः श्रीपद्ममहापुराणस्य उत्तरखण्डे पंचपञ्चाशत्सहस्रसर्गे समाप्तः। अथ सूतः उवाच— कर्तिकमासस्य माहात्म्यं वर्णयिष्यामि। एकदा ऋषिः द्वारकां गतः, कृष्णदर्शनकामः, कल्पवृक्षोत्पन्नं दिव्यं पुष्पं गृहीत्वा। श्रीकृष्णः नारदं आदरात् पूजयामास, पादप्रक्षालनार्थं जलं, हस्तपादयोः जलं, आसनं च दत्त्वा, "अर्घ्यं अस्ति, पाद्यं अस्ति" इत्युक्त्वा। नारदः तानि पुष्पाणि कृष्णाय दत्त्वा, कृष्णः तानि पुष्पाणि षोडशसहस्रपत्नीषु वितरति स्म। सत्यभामां विस्मृत्य, भगवान् तानि पुष्पाणि अन्यासु पत्नीसु वितरति स्म; सत्यभामा क्रुद्धा "क्रोधगृहं" प्रविष्टा। तद् ज्ञात्वा, कृष्णः शान्तचित्तः तत्र गत्वा, सत्यभामां सम्मान्य, मनसा गरुडं स्मरति। तद् स्मरणात् गरुडः त्वरितं उपस्थितः। भगवान् त्वरया तं आरोह्य, प्रियायाः उवाच— "सत्ये, मा क्रुध्य; तव कृते, देवेषु देवेन्द्रे च विरोधं कृत्वा, कल्पवृक्षं तव गृहे रोपयिष्यामि।" "कल्पवृक्षसम्बन्धे मम अपराधं क्षमस्व" इत्युक्त्वा, कृष्णः सत्यभामया सह शीघ्रं देवलोकं गच्छति, यत्र इन्द्रः। तत्र, कल्पवृक्षं याच्य, भगवान् उत्तरं प्राप्य— "एष दिव्यवृक्षः पृथिव्यां तव प्राप्तुं न योगः" इत्युक्त्वा, भगवान् क्रुद्धः तं वृक्षं मूलतः समूलं उद्धरति। तदनन्तरं, बलवान् वज्रधारी त्वरया आयुधं उत्तोल्य, गरुडं ताडयति, "कल्पवृक्षं त्यज" इत्युक्त्वा। तदनन्तरं, गरुडः वज्रस्य सम्मानात् एकं पिच्छं शीघ्रं त्यक्त्वा प्रस्थिता। वज्राघातात् तत्र त्रयः पक्षिणः उत्पन्नाः—मयूरः, नीलकः, चक्रवाकः। कृष्णः तं वृक्षं द्वारावत्यां आनयित्वा, सत्यभामायाः गृहं तत्र स्थापयामास। तस्मिन् समये नारदः आगतः, सत्यभामया मह्यं सम्मानितः। सत्यभामा उवाच— "एषः कल्पवृक्षः, एवं भगवाञ् स्वामी। कथं जीवनानन्तरं तौ प्राप्तुं शक्येते? एतद् ब्रूहि।" इति कथा।