वनमध्ये तदा दुष्टः पापरूपधारी जनः जालं प्रसारितवान्, तस्मिन्नेव क्षणे जीवजन्तुभिः तद् जालं पूरितम्। तदनन्तरं पापकर्मणां नायकः स जालं समाकृष्य, तत्र बद्धान् जीवांश्च समुद्धृत्य, तान्सर्वान् मुक्तवान्। तदनन्तरं स व्याधः तत्र स्थिते कामदूतायै भाषमाणः अब्रवीत्—"भद्रे, त्वदीया सखी मम समीपं आगच्छतु, मम हस्तं गृह्णातु।" तस्य वचः श्रुत्वा वृषभानुकन्या वृन्दा, तस्य विकृतमुखस्य व्याघ्रस्य समीपं भीतिवातेन कम्पमाना, सिन्दुप्रियया सह दृष्टिं समर्प्य, तस्मात् भीतया सहसा पलायिता। सा कामदूतया सह कानने शोभमाना धावन्त्यौ, त्वरया सखीसमेता तपस्विनां आश्रमं समुपागच्छत्। तत्र तपोवनमध्ये सा अद्भुतं किञ्चिद् अपश्यत्—काञ्चनवपुषः विहङ्गाः विविधैः शब्दैः कूजन्तः। काञ्चनपद्मैः सम्पन्नं सरः तस्याः दृष्टिगोचरम्, तस्य तलमपि सुवर्णमयं, नद्यः क्षीरवाहिन्यः, वृक्षा मधु स्रवन्तः। तत्र सिक्तशर्करासंकुलानि, मिष्टान्नराशयः, नानारुचिरभोज्यानि, विभूषणानि च बहूनि आसन्। दिव्यास्त्राणि बहूनि आकाशे विहायमानानि, तृप्ताः कपयः क्रीडन्ति, उत्थाय पतन्ति च। तत्र सुन्दरमठे वृन्दा ऋषिं व्याघ्रचर्मणि स्थितम् अपश्यत्, यः त्रैलोक्यं प्रकाशयन् विराजते। सा तम् ऋषिं प्रणम्य उवाच—"भगवन्, पापशत्रोः मम रक्षां कुरु, तपसा, धर्मेण, मौनेन, जपेन वा।" भयभीता सा तं मुनिं आलिङ्ग्य, "भीतानां रक्षणात् पुण्यतरं नास्ति," इति कम्पमाना सन्ददर्श। तस्मिन्नेव काले सर्वजीवग्राही स दुष्टात्मा तत्र आगतः। वृन्दा भयाकुला हरिणा ग्रीवायाम् आलिङ्गिता। सा दुःखलता इव प्रियं मुनिं बाहुभ्यां परिष्वज्य सुखस्पर्शं अनुभवति; तव आलिङ्गनेन सा पुनः स्थैर्यं प्राप्स्यति। सर्वाङ्गसंयुक्तं शिरः तव पत्या गुणैः अधिकम्; अतः त्वं स्वपतेः कृते शोभनमण्डपं गच्छ। इत्युक्त्वा सा मुनिना सह शोभनमण्डपं प्रविवेश, दिव्ये शयने उपविष्टा पतिं शिरसा चकार। सा तस्य अधरं पिबन्ती, नेत्रं निमील्य कामार्ता, तस्मिन्नेव क्षणे राजा जलन्धररूपं प्राप। तस्य रूपं प्रियस्य समं, वक्षः शिरश्च तुल्यम्, वाक्चित्तं च तद्वत्, स एव जगन्नाथः अभवत्। ततः स्वप्रियं संपूर्णदेहम् अवलोक्य, सैव उवाच—"नाथ, यत् ते रोचते, तत् करिष्यामि; वद, किं ते मनसि अस्ति।" तस्याः वचनं श्रुत्वा माया-सिन्धोः सम्भूतः स उवाच—"शृणु, देवी, शम्भोः मया सह युद्धं कथं जातम्।" "प्रिये, रुद्रस्य घोरचक्रेण मम शिरः छिन्नम्; तव शक्त्या, आत्मनः मम तव संयोगेन, तच्छिन्नं शिरः अत्र आनीतम्, जीवनं तत्र संयोगितम्। तव वियोगेन दुःखिता त्वं जातासि।" "युद्धाय त्वां विहाय गच्छन् मया अपराधः कृतः; तद् क्षमस्व," इति तया स्मारितः स तदा। तत्र ताम्बूलैः, क्रीडया, उत्तमवस्त्राभरणैः, देवी वृन्दारिका सर्वान् भोगान् अन्वभूत्। प्रियं दृढमालिङ्ग्य, चुम्बित्वा, कामेन आक्रान्ता, सा मोहमया मुक्ति-श्रेयानन्दं अनुभवति। लक्ष्मी-स्नेहमृतम् अपि नारायणः अतिक्रान्तमिति मेने; माधवः वृन्दा-वियोगदुःखं नाशयामास। तस्मिन्नेव रम्यक्रीडायां, राजहंसयुक्ते सरसि, कृष्णः तस्याः रूपभावाभ्यां पद्मायाः स्पृहां त्यक्तवान्। वृन्दावने तत्र सा तुलसीरूपं प्राप; वृन्दायाः शरीरस्वेदात् सा पृथिव्याम् उत्पन्ना, परमपावनी। वृन्दाशरीरसंयोगोत्थं सुखं अनुभवन्, हरिः किञ्चिद् दिवसान् शिवकार्यं चिन्तयामास। एकदा रमणान्ते वृन्दा स्वकण्ठे समाश्रितं द्विभुजं तपस्विनं परमपुरुषं अपश्यत्। तं दृष्ट्वा, सा स्वकण्ठबाहुभ्यां आलिङ्गनं विमुञ्चन्ती, उवाच—"कथं त्वं मुनिरूपेण मां मोहयित्वा आगतः?" तस्याः वचनं श्रुत्वा हरिः ताम् आश्वास्य उवाच—"शृणु वृन्दारिके, माम् ऐश्वर्यलक्ष्मीपतिं विद्धि।" "तव पतिः हरं जित्वा गौरीं आनयितुम् अगच्छत्; अहं शिवः, शिवोऽहम्—न किञ्चिद् भेदः अस्ति। जलन्धरः युद्धे हतः; अतः, निष्पापे, मां गृहाण।" नारद उवाच—"विष्णोः वचनं श्रुत्वा, तस्याः मुखं नम्रं जातम्; तदा, राजन्, वृन्दारिका कोपवशात् प्रत्युवाच।" "युद्धे त्वं बद्धः, पित्रा जीवन्मुक्तः; बहुसुवर्णमणिभिः पूजितः अपि, तव भार्या हृता। परस्त्रीपरायणः धर्मपतिः कथं स्यात्? स्वकर्मफलम् अपि भगवाना अनुभवेत्—इति मुनयः वदन्ति।" "यथा त्वं मुनिरूपेण मायया मां मोहयित्वा, तथैव अन्यः मुनिः तव भार्यां मायया हरिष्यति।" इति शप्त्वा विष्णुः तत्क्षणात् अन्तर्धानम् अगच्छत्; शोभनमण्डपः, शय्या, सर्वे च तत्र आगतान् अपि अदृश्यन्त। हरौ गच्छति, सर्वम् अपि नष्टम्; रिक्तं वनं दृष्ट्वा, वृन्दा सखीमविन्दन्, उवाच—"एतत् विष्णुना मायया कृतम्।" "नगरे परित्यक्ते, राज्ये नष्टे, प्रियतमे च अनिश्चिते, एतत् सर्वं विदित्वा, अहं वनमध्ये कुत्र गमिष्यामि, विधिनिर्मिता?