कलियुगे तु ब्राह्मणाः नास्तिकाः स्युर्भवन्ति, हीनवृत्तिपरायणाश्च, अहङ्कारग्रस्ताः स्नेहबन्धनविहीनाश्च। तस्मिन्काले ब्राह्मणाः सर्वे शूद्रवदाचरन्ति, आश्रमाणां धर्मोऽप्यत्र विपर्ययमुपैति। युगान्ते, कुरुनन्दन, वर्णानां संकरः सम्पद्यते। एष युगवृत्तान्तः, द्वादशसहस्रसंख्यकः, प्राचीनैः कृतः। ब्रह्मणो दिवसः सहस्रयुगपर्यन्तः स्मृतः। तस्य समाप्तौ सर्वभूतानि क्षयं यान्ति। देहविनाशं दृष्ट्वा कालः संहारकृत् सर्वदेवान् ब्राह्मणांश्च, राजन्, अन्ते नयति। दैत्यदानवयक्षराक्षसानां, खगगन्धर्वाप्सरःसर्पाणां च, राजेन्द्र, पर्वतानदीपशुपक्ष्यादीनां, पशूनां, योनिषु जातानां, कृमिपतङ्गादीनां चापि, सर्वेषां संहारः सम्पद्यते। सर्वभूताधिपतिः, पञ्चभूतात्मा, भूतकर्ता च, जगत्संहाराय महाप्रलयमुत्पादयति। स सूर्यरूपः भूत्वा दृष्टिं हरति, वायुरूपेण प्राणान् गृह्णाति, वह्निरूपेण लोकान् दहति, घनरूपेण पुनः वर्षयति। नारायणरूपेण योगी सर्वमूर्तिधरः तेजस्वी, दीप्तिमान्, समुद्रान् शोषयति। स सर्वान् समुद्रान्, नद्यः, कूपांश्च पीत्वा, पर्वतानां जलमपि योगविधानं विज्ञाय गृह्णाति। ततः स ज्वलदग्निहस्तः पृथिवीं विदार्य, पातालं प्राप्य, परमं जलरसं पिबन् रमते। यत् किञ्चिद् दृश्यं तददृश्यं च, यच्चान्यत् सर्वेषु भूतिषु, तत्सर्वं कमलनयनः परमपुरुषः स्वात्मनि गृह्णाति। बलवतः वायुरूपेण, जगदाखिलं कम्पयन्, हरिः प्राणापानग्रहणेन विचरति। ततः सर्वेषां देवानां, सर्वेषां च देहिनां, पञ्चेन्द्रियगुणसमूहस्य, सर्वेषां भूतानां च, गन्धविषयः, घ्राणम्, शरीरं, पृथिव्याधिष्ठितगुणाश्च, प्रभुः क्षणेन विनाशयति, जगद्व्यापारैः सह। रसः, जिह्वा, आप्यगुणाश्च, रूपं, चक्षुः, तेजसि स्थितगुणाः, स्पर्शः, प्राणः, गतिर्वायुगुणाः, शब्दः, श्रवणं, श्रोत्रे स्थितगुणाः, मनोबुद्धिचेतनाक्षेत्रज्ञाश्च, एते सर्वे परे स्थिताः, तेषां परमेश्वरः हृषीकेशः शरणम्। ततः तस्य प्रभोर्ज्योतिभिः परिवृताः, वातेन पीडिताः, पृथिव्याः शाखायां शरणं यान्ति। तेषां लये शतधा ज्वलदग्निः उत्पन्नः, यः सर्वं विश्वं दहति, स एव प्रलयानलः जातः। पर्वतवनलताललतानां, तृणानां, दिव्यनिकेतनानां, प्राचीनविविधवेश्मनाम्, यानि च आश्रयस्थानानि, सर्वाणि स सम्पूर्णं दग्ध्वा, भस्मीकृत्य, लोकगुरुः, जगदाचार्यः, लोकान् नाशयति। युगान्ते सम्प्रसूतं सत्त्वं धृतवान्, सहस्रवृष्टिरूपः, विशालकृष्णमेघत्वेन। दिव्यतोयेन होमवत् पृथिवीं तर्पयति; ततः क्षीरसदृशेन, मधुरेण, परेण वारिणा। शुद्धशीतलेन जलप्रदानात् पृथिवी शममुपैति; तेन वारिणा सिक्त्वा, सा पृथिवी क्षीरवत् जाता। एकस्मिन्नेव समुद्रे भूत्वा, सर्वजीवशून्या, महात्मानः अपि तं प्रभुं प्रविशन्ति, यस्य शक्तिः अनन्ता। सूर्यवाय्वाकाशनष्टे, सूक्ष्मे लोके गुह्ये, स स्वशक्त्या समुद्रान् शोषयति, देहिनः सह। एवं सर्वं दग्ध्वा संकुच्य च, स नित्यः एकाकी शय्यां यायात्, प्राचीनरूपं धारयन्, अप्रमेयबलः, विश्राम्यति। स योगी योगाभ्यासं कृत्वा, एकसमुद्रतोयेषु सहस्रयुगपर्यन्तं शयानेन तिष्ठति। न कश्चन तदव्यक्तं वा व्यक्तं वा वेदितुं शक्नोति; कः एष पुरुषः, किमेतत् योगः, कः योगधारीति? न पृष्ठतः, न पार्श्वतः, न पुरतः, न च सर्वतोऽपि कश्चिद् तं पश्यति; स देवश्रेष्ठः दृश्यते। स आकाशं, पृथिवीं, वायुम्, आपः, तेजः, प्रजापतिं, लोकधारिणम्, देवेशम्, पितामहम्, वेदायतनम्, मुनिम्, अधिपतिं च संयोज्य, प्रभुः तेषां विश्रान्तिस्थानं सृजति। एवं जगति एकसमुद्ररूपे जातं, महातेजाः स जलच्छन्नां पृथिवीं शय्यां कृत्वा शयते; हंसः खलु ते नारायणः। महान्धकारमध्ये, विस्तीर्णसमुद्रे, कमलनयनः, महाबाहुः, अयम् अक्षरं ब्रह्म वेदविद्भिः ज्ञायते। प्रभुः स्वस्वरूपेण तमसा आवृतः, सात्त्विकमनः गृह्णन्, यत्र तत्त्वं प्रतिष्ठितम्। एवं परा विद्या यथार्थरूपेण ब्रह्मणे दत्ता, रहस्यं चोपनिषत्स्मृतं कथितम्। स यज्ञरूपः पुरुषः इति कीर्त्यते; यश्चान्यः पुरुषः कथ्यते, स एव परमः पुरुषः। ये च ब्राह्मणाः यज्ञकर्मिणः, ऋत्विजः प्रसिद्धाः, ते पूर्वं तस्यैव वक्त्रात् उत्पन्ना इति स्मृतम्। प्रभुः स्वस्य प्रथमवक्त्रात् ब्राह्मणं, उद्गातरं, सामगं, होतारं, तथा अध्वर्युं बाहुभ्यां सृजति।