श्रूयतां, कुरुनन्दन, युगपर्यायस्य पावनं चरित्रम्। धर्मज्ञेषु जीवेषु च नीचजन्मसु च, त्रेता युगः त्रिसहस्रवर्षपर्यन्तं प्रवर्तते इति पुराविदाः कथयन्ति। तस्य युगस्य शतसंवत्सरं संध्या, तस्य द्विगुणं च संध्यांशः निर्दिष्टः। तत्र अधर्मः द्विपादस्थः, धर्मः तु त्रिपादस्थितः प्रतिष्ठितः। त्रेतायां सत्यम्, धर्मः, विधिपूर्वकं कर्म च प्रतिष्ठितम्; किन्तु तस्मिन्काले वर्णाः लोभेन अभिभूताः, विकृताः भवन्ति। चतुर्वर्ण्यस्य धर्माः, क्षमा च, दुर्बलता च तत्र दृश्यन्ते; एवं देवैः सृष्टः त्रेतायुगस्य विविधः प्रवाहः अस्ति। ततः, कुरुनन्दन, द्वापरयुगः द्विसहस्रवर्षपर्यन्तः कथ्यते; तस्य शतसंवत्सरं संध्या, द्विगुणः संध्यांशः अपि। तत्र अपि प्राणिनः धनासक्ताः, कामग्रस्ताः, मायाविनः, अधार्मिकाः, नीचजनाः च जाताः दृश्यन्ते। तत्र धर्मः द्विपादस्थितः, अधर्मः तु त्रिपादस्थितः; तथा शतशः विपर्यासैः कलियुगे धर्मः ह्रासं गच्छति। ब्रह्मणि श्रद्धा क्षीयते, व्रतानि उपवासनि च त्यज्यन्ते युगान्ते, कलौ। अनन्तरं, कलियुगः सहस्रवर्षश्च द्विशतवर्षश्च भवति; तत्र अधर्मः चतुर्भिः पादैः स्थितः, धर्मः तु केवलं एकेन अङ्गेन तिष्ठति। तस्मिन्काले जनाः कामातुराः, तपस्विनः नीचाः, मनुष्याः अधमजाः भवन्ति; न कोऽपि स्थितधिः, न धर्मिष्ठः, न सत्यवादी च दृश्यते। तत्र ब्राह्मणाः नास्तिकत्वेन, नीचवृत्तिपरायणत्वेन च विख्याताः; ते गर्वग्रस्ताः, स्नेहबन्धनं नष्टवन्तः। कलियुगे सर्वे ब्राह्मणाः शूद्रवदाचरन्ति; आश्रमाणां यथाक्रमः अपि विपर्यस्तः दृश्यते। युगान्ते, कुरुनन्दन, वर्णानां संकरः जायते; एष युगचरितस्य, द्वादशसहस्रसंख्यकस्य, प्राचीनं वृत्तान्तं सम्पादितम्। एकः ब्रह्मणः दिवसः सहस्रयुगपर्यन्तः इति श्रूयते; तस्य समाप्तौ सर्वे प्राणी विनश्यन्ति। तदा, देहक्षयम् आलोक्य, संहारकः कालः सर्वदेवान् सर्वान् ब्राह्मणांश्च क्षिप्रं नाशयति, राजन्। दैत्येषु, दानवेषु, यक्षेषु, राक्षसेषु, पक्षिषु, गन्धर्वेषु, अप्सरःषु, सर्पेषु च, नृपते—। पर्वतेषु, नदिषु, पशुषु च, उत्तमपुरुष, योन्यन्तरेषु जातेषु, कृमिषु, दंशनकादिषु च—। प्रजापतिः, सर्वभूताधिपः, पञ्चमहाभूतात्मना, प्रजासृष्टिकर्ता च, लोकसंहारार्थम् महाप्रलयं करोति। सः सूर्यरूपेण दृष्टिम् हरति; वातरूपेण प्राणान् हरति; वह्निरूपेण सर्वान् लोकान् दहति; भीमरूपमेघत्वेन पुनः वर्षति। नारायणरूपेण, योगी, विश्वमूर्तिः, तेजस्वी, दीप्तिमान्, सः समुद्रान् शोषयति। सः सर्वान् समुद्रान्, नदीन्, कूपान्, पर्वतान् च, योगविद्या जानन्, जलं पिबति। तदा, अग्निसदृशैः हस्तैः भूमिं विदार्य, अधोलोकं गत्वा, परमं जलरसं पिबन् रमते। यत् किंचित् सृष्टं, असृष्टं, यच्च जीवेषु अस्ति, तत् सर्वं, पद्मनाभः, परमपुरुषः, स्वात्मनि संहरति। बलवान् वातुरूपेण, सम्पूर्णं जगत् कम्पयन्, हरी प्राणापानयोः गमनम् गृहित्वा विचरति। तदा, सर्वेषां देवगणानां, सर्वेषां देहिनां, पञ्चेन्द्रियगुणानां, यानि च अन्यानि भूतानि, तेषां—। गन्धस्य विषयाः, घ्राणेन्द्रियम्, शरीरम्, पृथिव्याधिष्ठितगुणाः च, प्रभुः क्षणेनैव लोकव्यवहारसहितम् विनाशयति। रसस्य स्वादः, जलेन गुणः, रूपदर्शनम्, चक्षुषि तेजः, वह्न्याधिष्ठितगुणः—। स्पर्शः, प्राणः, गतिर्वायौ गुणः—। शब्दः, श्रवणम्, श्रोत्रेन्द्रियम्, आकाशाधिष्ठितगुणः—। मनः, बुद्धिः, चित्तम्, क्षेत्रज्ञः—एते सर्वे परमात्मनि अधिष्ठिताः, तेषां परमेश्वरः हृषीकेशः शरणम्। ततः, तस्य प्रभोः किरणैः परिवृताः, वातेन पीडिताः, ते पृथिव्याः शाखायाम् शरणं यान्ति। तेषां संहारेण, विविधदीप्तः अग्निः उत्पद्यते, सः समस्तं विश्वं दहति; स एव प्रलयाग्निर्भवति। पर्वताः, वृक्षाः, गुल्माः, लता, तृणानि, दिव्यप्रासादाः, प्राचीनविविधरचनाः च—। यानि यानि आश्रयस्थानानि, तानि सर्वाणि सः सम्यक् दग्ध्वा, भस्मीकृत्य, लोकगुरुः, परमाचार्यः, लोकान् विनाशयति। सः युगान्ते उत्पन्नं सत् धारयन्, सहस्रवर्षवर्षी मेघरूपेण, महद्भूतं कृष्णमेघतया भूत्वा, दिव्यतोयेन पृथ्वीं तर्पयति; तदा दुग्धसदृशं मधुरं परमं जलं सिञ्चति। शुद्धेन शीतलेन जलप्रवाहेन पृथ्वीः शान्तिं प्राप्नोति; तेन जलप्रस्रेण सिक्तत्वात् पृथ्वी दुग्धरूपा जाता। एकस्मिन्नेव सागरे, सर्वजीवशून्ये, महात्मानः अपि तं प्रभुं प्रविशन्ति, यस्य तेजः अनन्तम्। सूर्यः, वायुः, आकाशः च लीनाः, सूक्ष्मलोकः गुह्यः, सः स्वशक्त्या समुद्रान् शोषयन्, सजीवान् सह, सर्वं संसारं संहरति। एवं सर्वं दग्ध्वा, संहृत्य, सः नित्यः केवलं शय्यां करोति; स्वपुरातनरूपं धृत्वा, अनन्तवीर्यः, विश्राम्यति। सः योगी, योगाभ्यासं कुर्वन्, एकस्मिन्सागरे सलिलशय्यायाम्, बहुसहस्रसंवत्सराणि शय्यां करोति।