स एव कालः, पाचनः, यज्ञः, कर्ता च यदध्ययनं, स एव बहुरूपः परमोऽर्थः कथ्यते। स भगवाञ् सर्वं करोति, न च कर्म कुर्वन् दृश्यते; तेनैव सर्वे प्रवर्त्यन्ते, स्थितानां कर्माणि साध्यन्ते। स एव प्राचीनः, उत्पत्त्याधारः, वयं तमादिमं वन्दामः; स वक्ता, वक्तव्यं च, अहं चैतद् त्वां प्रति भाषे। यद् श्रुतं, यच्च श्रोतव्यं, सर्वं चान्यद् व्यवहारम्, यद् आख्यानं कथ्यते, तस्मै धर्मशिक्षा समर्प्यते। स यः विश्वेश्वरः, विश्वरूपः, स नारायण इति स्मृतः; यद् सत्, असत्, यदादिः, मध्यं, अन्तः, अनन्तं, यच्चावशिष्टम्। यच्चरं स्थावरं च, यदन्यत् अस्ति, तत्सर्वं परमः पुरुषः, प्रधानकारणं; चतुर्सहस्राण्युक्तानि कृतयुगस्य संवत्सराणि विदुः। तस्य शतसंख्यकं सन्ध्यांशः, कुरुनन्दन, तस्य द्विगुणं च गण्यते; तत्र धर्मः पादचतुष्टयेन स्थितः, अधर्मश्चैकलवः। तस्मिन्युगे स्वकर्मनिष्ठाः जनाः शान्ताः भवन्ति; ब्राह्मणाः धर्मे स्थिताः, राजानः राजधर्मपालकाः। वैश्याः कृष्यनिष्ठाः, शूद्राः सेवायाम् अन्वग्नाः; तत्र सत्यं, धर्मः, ऋतं च प्रतिष्ठितम्। धर्म एव साधुभिः आचर्यमाणः जगत् पालयति; एष धर्मः सर्वेषां कृतयुगे, राजन्। धर्मविदां प्राणिनां, नीचजन्मनाम् अपि, त्रेतायुगं त्रिसहस्रसंवत्सराणि स्मृतम्। तस्य शतसंख्यकः सन्ध्यांशः, तस्य द्विगुणं चोच्यते; अधर्मः द्विपदस्थितः, धर्मस्तु त्रिपदस्थितः। तत्र सत्यं, धर्मः, विधिनिष्ठाः क्रियाश्च प्रतिष्ठिताः; त्रेतायां तु वर्णानां सङ्करः, लोभेनाभिभूतः। वर्णधर्माः, क्षमा, दुर्बलता च दृश्यते; एषा त्रेतायुगस्य विविधा गतिः, देवैः सृष्टा। कुरुनन्दन, द्वापरयुगं द्विसहस्रसंवत्सराणि; तस्य शतसंख्यकः सन्ध्यांशः, तस्य द्विगुणं युगं स्मृतम्। तत्रापि जनाः धनासक्ताः, रागाभिभूताः; मिथ्याचरणाः, अधार्मिकाः, नीचजनाः जायन्ते, कुरुनन्दन। तत्र धर्मः द्विपदस्थितः, अधर्मः त्रिपदस्थितः; शतशः विपर्यासैः धर्मः कलेः काले पतति। ब्रह्मनिष्ठा श्रद्धा च ह्रासं गच्छति; व्रतानि उपवासाश्च संत्यजन्ति युगान्ते कलेः। ततः कलियुगं सहस्रसंवत्सराणि, द्विशतं च; तत्र अधर्मः चतुष्पदस्थितः, धर्मस्तु एकपदस्थितः। तत्र जनाः कामपरायणाः, तपस्विनः नीचाः, पुरुषाः नीचजन्मनः; न कश्चित् स्थिरः, न कश्चित् साधुः, न च सत्यवक्ता। तत्र ब्राह्मणाः नास्तिकाः, नीचकर्मनिष्ठाः; गर्वग्रस्ताः, स्नेहबन्धनं नष्टम्। कलियुगे सर्वे ब्राह्मणाः शूद्रवच्चरिताः; आश्रमधर्मः विपर्यासमुपगतोऽत्र कलेः। युगान्ते, कुरुनन्दन, वर्णसंकरः जायते; एष युगवृत्तान्तः द्वादशसहस्रसंख्यकः प्राचीनकाले निबद्धः। ब्रह्मणो दिवसं सहस्रयुगपर्यन्तं प्राहुः; तस्य समाप्तौ सर्वे प्राणिनः— यदा देहानां लयमुपलभते, कालः संहारपरायणः, तदा सर्वे देवाः, ब्राह्मणाश्च, राजन्, विनश्यन्ति। दैत्याः, दानवाः, यक्षाः, राक्षसाः, विहङ्गमाः, गन्धर्वाः, अप्सराः, नागाश्च, नृपते— पर्वतानां, नदीनां, पशूनां च, उत्तमपुरुष, तिर्यग्योनिषु जातानां, कीटदंशनकादीनामपि— स सर्वभूताधिपतिः, पञ्चमहाभूतस्वरूपः, भूतसर्गकर्ता, जगत्संहारार्थं महाप्रलयं करोति। सविता रूपं भूत्वा चक्षुः हरति; वायुरूपः प्राणान् हरति; अग्निरूपः सर्वान् लोकान् दहति; घनरूपः पुनः वर्षति। नारायणरूपं भूत्वा, योगी, विश्वरूपः, प्रभामयः, प्रज्वलितरश्मिः, सर्वसागरान् शोषयति। ततः सर्वसागरान्, सर्वनदीः, कूपांश्च सर्वत्र, पर्वतानां जलानि च, योगविद्यया पिबति। ततो वह्निसदृशैः हस्तैः भूमिं विदार्य, अधस्तात् पातालं गत्वा, परमाम् आपां रसं पिबन् रमते। यद् व्यक्तम्, अव्यक्तं च, यदन्यत् प्राणिषु विद्यते, तत् सर्वं पद्मनाभः परमपुरुषः स्वात्मनि गृणाति। ततः बलवता वायुरूपेण हरी, सर्वं जगत् कम्पयन्, प्राणापानग्रहणेन विचरति। तदा सर्वेषां देवगणानां, सर्वेषां देहिनां, पञ्चेन्द्रियगुणानां, सर्वप्राणिनां च— गन्धविषयः, घ्राणं, शरीरं, पृथिव्याश्च गुणाः— एतानि सर्वाणि भगवान् क्षणेन विनाशयति, जगतः क्रियया सह। रसः, जिह्वा, आपो गुणाः, जलसम्भवाः; रूपं, चक्षुः, तेजः, अग्निसम्बन्धिनः गुणाः— स्पर्शः, प्राणः, गमनं, वायुगुणाः; शब्दः, श्रोत्रं, श्रोतव्यशक्तिः, आकाशगुणाः— मनः, बुद्धिः, चित्तं, क्षेत्रज्ञः च, एते सर्वे परे स्थिताः, तेषां परमेश्वरः हृषीकेशः आश्रयः। ततः तस्य भगवानः रश्मिभिः परिवृताः, वातेन पीडिताः, ते पृथिव्याः शाखायाम् आश्रयं यान्ति।