श्रद्धालु कुरुवंशसम्भवः सुखासीनः पृच्छति—“धन्यः Pulastya! नारायणस्य महिमानं श्रोतुमिच्छामि, त्वं मे कथय।” Pulastya उत्तरं दत्तवान्—“तव नारायणगौरवस्य श्रवणे यत् आकाङ्क्षा, सा उत्तमा। हे कुरुवंशश्रेष्ठ! तव कुलस्य पुण्येन शुद्धः असि; पुरातनैः पुराणैः तथा देवैः श्रुतं यथाऽहम् शृणोमि, तत् त्वं शृणु। बृहस्पतिः तपसा यथाऽदृष्टवान्, महात्मनः ब्राह्मणैः यथाऽभिहितम्, तथा पराशरपुत्रः दिव्यपाण्डितः द्वैपायनः ऋषिः यथाऽवोचत्, अहं तव भक्त्या श्रुत्वा वक्ष्यामि। ऋषिपथेन यथाऽवगतम्, तत् तव निवेदयामि; न हि कश्चन नारायणस्य परमं तत्त्वं पूर्णतया वेद। ब्रह्मा लोकसृष्टा अपि तत्त्वतः न जानाति; न विश्वदेवाः; न महर्षिषु तद् रहस्यं ज्ञायताम्। सः सर्वयज्ञस्य लक्ष्यः, सत्यम् दर्शिनां वस्तु, आत्मविदां अन्तरात्मा, अधर्मकृतां नरकः। सः देवेषु दिव्यः, परमदेवतारूपः, प्राणिषु तत्त्वम्, मोक्षकामिनां परमः। सः वेदैः यज्ञः उच्यते; विद्वांसः तं तपः इति जानन्ति; सः कर्ता, कारणम्, बुद्धिः, क्षेत्रज्ञः च। सः प्रणवः, पुरुषः, गुरुः, एकः; सः पञ्चप्राणः, स्थिरः, अक्षरः च। सः कालः, परिपाकः, यज्ञः, कर्ता, पठितम्; सः नानारूपेण उच्यते, सः एव परमः। सः सर्वं करोति, न च कर्म करोति; तेन सर्वं क्रीयते, स्थापितानां कर्माणि साध्यन्ते। वयं तं आदिपुरुषं, उत्पत्तिस्थानम्, पूजयामः; सः वक्ता, वक्तव्यं, अहं च वक्ता तव। यद् श्रुतम्, यद् श्रोतव्यम्, सर्वं संवादं, यद् आख्यानं, धर्मशास्त्रं, तस्यैव समर्पितम्। सः विश्वस्य ईश्वरः, विश्वं च, नारायणः स्मृतः; यत् सत्, असत्, आदिः, मध्ये, अन्तः, अनन्तम्, आगामि च। यत् चलति, अचलति, यत् किमपि अस्ति, सर्वम् सः परमपुरुषः, मुख्यकारणः; कृतयुगः चत्वारि सहस्राणि वर्षाणि उच्यन्ते। तस्य सन्ध्यायाः शतं वर्षाणि, तस्य द्विगुणं अपि; तस्मिन् काले धर्मः चतुष्पादः, अधर्मः एकपादः। तस्मिन् युगे, स्वधर्मनिष्ठाः, शान्ताः जनाः; ब्राह्मणाः धर्मे स्थिताः, राज्ञः राजधर्मं पालयन्ति। वैश्याः कृष्ये रताः, शूद्राः सेवायाम् प्रवृत्ताः; तस्मिन् काले सत्यं, पुण्यं, धर्मः सर्वत्र वर्धते। सज्जनैः आचरितः धर्मः लोकं नियच्छति; कृतयुगे सर्वजनस्य आचारः एषः, राजन्। धर्मज्ञेभ्यः, नीचजन्मनः च, त्रेतायुगः त्रिसहस्राणि वर्षाणि उच्यते। तस्य सन्ध्यायाः शतं वर्षाणि, तस्य द्विगुणं; तस्मिन् युगे अधर्मः द्विपादः, धर्मः त्रिपादः। तस्मिन् युगे सत्यं, पुण्यं, विधिपूर्वकं कर्म स्थापितम्; त्रेतायाम् वर्णाः भ्रष्टाः, लोभेन ग्रस्ताः। चतुर्वर्णधर्माः, क्षमा, दुर्बलता च तत्र; त्रेतायुगस्य विविधः प्रवाहः देवैः कृतः। कुरुनन्दन! द्वापरयुगः द्विसहस्राणि वर्षाणि; तस्य सन्ध्यायाः शतं वर्षाणि, युगस्य द्विगुणं उच्यते। तत्र अपि जनाः धनासक्ताः, कामग्रस्ताः; मायाविनः, अधार्मिकः, नीचः जनः जायते, कुरुनन्दन। तत्र धर्मः द्विपादः, अधर्मः त्रिपादः; शतशः विपर्यासैः, धर्मः कलियुगे क्षीयते। ब्रह्मनिष्ठा भक्तिः क्षीयते, श्रद्धा त्यज्यते; व्रतं, उपवासः युगान्ते कलौ त्यज्यते। कलियुगः सहस्रवर्षाणि, द्विशतवर्षाणि च; तस्मिन् युगे अधर्मः चतुष्पादः, धर्मः एकपादः। तत्र जनाः कामिनः, तपस्विनः नीचः, जनाः अधः जाताः; न स्थिरः, न पुण्यः, न सत्यवक्ता कश्चन। तत्र ब्राह्मणाः नास्तिका, अधमवृत्तिपराः; अहंकारग्रस्ताः, स्नेहबन्धनं त्यक्तवन्तः। कलियुगे सर्वे ब्राह्मणाः शूद्रवत् आचरन्ति; आश्रमाणां क्रमः विपर्यस्तः कलौ। युगान्ते, कुरुनन्दन, वर्णानां संकरः; एष युगवृत्तान्तः, द्वादशसहस्राणि वर्षाणि, पूर्वे कृतः। ब्रह्मणः दिवसः सहस्रयुगपर्यन्तः उच्यते; तस्य अन्ते सर्वे प्राणी—यदा देहधारणं लयं गच्छन्ति, कालः संहाराय चेष्टते, सर्वदेवान्, ब्राह्मणान्, राजन्, नाशयति। दैत्याः, दानवाः, यक्षाः, राक्षसाः, पक्षिणः, गन्धर्वाः, अप्सरसः, नागाः अपि, राजन्; पर्वताः, नद्यः, पशवः, उत्तमपात्र, अजन्तुजन्माः, कीटाः, दंशनकाः अपि। सर्वभूताधिपः, पञ्चभूतात्मा, सृष्टिकर्ता, जगत्संहाराय महाप्रलयं करोति। सूर्यरूपेण दृष्टिं हरति; वातरूपेण प्राणान् हरति; अग्निरूपेण लोकान् दहति; घनरूपेण पुनः वर्षं करोति। योगी, नारायणरूपेण, सर्वरूपधारी, तेजस्वी, दीप्तिमान्, समुद्रान् तेजोभिः शोषयति।