रामः तत्र पञ्चदिनानि स्थित्वा गमनाय कृतनिश्चयः अभवत्। ततः शत्रुघ्नः रामाय अश्वान् गजान् च समुपानयत्। सः कृतकं च अकृतकं च सुवर्णं बहु दत्त्वा, रामः तेन प्रसन्नः उवाच—“एतत्सर्वं त्वयि मया दत्तम्।” “मथुरायाः जनानां मध्ये तव द्वौ पुत्रौ मया राज्ञौ अभिषिक्तौ।” इति उक्त्वा, रामः मध्याह्ने सूर्ये स्थिते प्रस्थितवान्। महॊदयानाम् गङ्गातटे सम्प्राप्तः सः वामनं स्थापयामास। तत्र ब्राह्मणान् भविष्यतः च राज्ञः सम्बोधितवान्। सः उवाच—“एष धर्मसेतुर्मया कृतः, यः समृद्धिं वर्धयति; काले आगते एषः रक्षितव्यः, न कदापि नाशनीयः।” “प्रसारितहस्तेन अहं याचितवान्—हे राजानः, अहं भवद्भ्यः प्रतिनिधिरिव आसीत्, अत्र यत् कल्याणं तत् क्रियताम्।” “नित्यं सर्वैः अच्युतपूर्वकं पूजनं कार्यम्; ग्रामाः, लङ्कात् आनितं च धनं दातव्यम्।” सुग्रीवं वानराधिपतिं किष्किन्धां प्रेष्य, रामः अयोध्यां गतवान्। ततः पुष्पकविमानं प्रति उक्तवान्—“त्वं न अतः परं गच्छ; यत्र कुबेरः तिष्ठति, तत्रैव स्थीयताम्।” एवं कृतार्थः रामः किञ्चिदपि अन्यत् कर्तव्यम् न अमन्यत। ततः पुलस्त्यः उवाच—“एवं भीष्म, रामकथाप्रसङ्गेन वामनस्य उत्पत्तिः उक्ता। किं अन्यत् श्रोतुम् इच्छसि?” “यत् किञ्चिद् इच्छसि, तत् सर्वं कथयामि, राजन्; सर्वं ते वक्ष्यामि यथाकामम्।” भीष्मः उवाच—“वामनस्य महिमा विस्तारतः उक्तः; पुनः तस्यैव विष्णोः अन्यं महिमानं कथय।” “कथं भगवतः नाभौ पद्मम् उत्पन्नम्, यतः जगत् अभवत्? कथं च तस्मिन् पद्मे वैष्णवी सृष्टिः कदाचित् अभवत्?” “कथं महाकल्पे पद्मस्य पद्ममयं विश्वम् अभवत्? यः सलिले शयितः, तस्य नाभौ जलसम्भूतं पद्मं कथं जातम्?” “पद्मनाभस्य किम् ऐश्वर्यं यदा सः सलिले शयितः? तस्मिन् पद्मे देवाः ऋषिगणाश्च प्राचीनकाले कथं जाताः?” “एतत् सर्वं सम्यक् कथय, योगविदां श्रेष्ठ; कथं सः तत्र नित्यमिदं जगत् ससर्ज?” “यदा एकः सागरः रिक्तः, स्थावरजङ्गमं नष्टम्, भूमण्डलम् दग्धम्, सर्पराक्षसौ विनष्टौ—” “यदा अग्निवायुप्रकाशाः गता, धर्मः अपि भूमौ नष्टः, तमः एव शेषः, महाभूतानि विपर्यस्तानि—” “तदा, किं विश्वेश्वरः तेजस्वी योगवित् तपःस्थितः ध्यानपरायणः अस्ति?” “हे ब्रह्मन्, अहं परया भक्त्या शृणोमि, तत् सर्वं सम्यक् कथय; धर्मज्ञ, नारायणस्य यः महिमा, सः एव।” “हे भगवन्, श्रद्धया अहं उपविष्टः, त्वं वक्तुम् अर्हसि।” पुलस्त्यः उवाच—“नारायणमहिमानः श्रोतुम् तव स्पृहणीयः, कुरुनन्दन, कुलपवित्रेण शुद्धः असि। शृणु, यथा पूर्वपुराणेषु देवैश्च श्रुतम्।” “यथा महात्मभिः ब्राह्मणैः उक्तम्, यथा तपसा बृहस्पतिना दृष्टम्, यथा पराशरपुत्रेण द्वैपायनेन श्रुतम्, तथा भक्त्या वक्ष्यामि।” “यत् मुनिमार्गेण यथावत् ज्ञातम्, तत् वक्ष्यामि; को वा नारायणस्य परं तत्त्वं पूर्णतया वेद?” “ब्रह्मा अपि लोकसृष्टिकर्ता न जानाति; न च विश्वेदेवाः, न च महर्षिषु तद् रहस्यम् अस्ति।” “सः सर्वयज्ञविषयः, सतां सत्यम्, आत्मविदां अन्तरात्मा, दुष्कृतिनां नरकः।” “सः देवेषु दिव्यः, परमदेवतया ख्यातः; भूतेषु तत्त्वम्, परमं च परमार्थिनाम्।” “सः यज्ञः वेदैः उक्तः, तपः पण्डितैः ज्ञातः; कर्ता, कारणं, बुद्धिः, क्षेत्रज्ञः च।” “सः ॐकारः, पुरुषः, गुरु, एकः; पञ्चवायुः, अचलः, अक्षरः च।” “सः कालः, परिपाकः, यज्ञः, कर्ता, अधीयानः; बहुरूपः, सः एव परः।” “सः सर्वं करोति, न च करोति; तेन सर्वं क्रियते, स्थितानां कर्मणि सिद्ध्यन्ति।” “तम् आद्यं वयं यजामः, यः उत्पत्तेः कारणम्; वक्ता, वक्तव्यं, अहं च वक्ता अस्मि।” “यत् श्रुतम्, यद् श्रोतव्यम्, सर्वं च अन्यद् वचनम्; यः उपाख्यानं, धर्मोपदेशः, सः एव तस्मै समर्प्यते।” “यः विश्वेश्वरः, यः विश्वम् एव, सः नारायणः स्मृतः; यत् सत्, यत् असत्, आदिमध्यपर्यन्तम्, अनन्तम्, यत् भविष्यति।” “यत् चलं, अचलम्, यत् किञ्चिदस्ति, तत् सर्वं परमपुरुषः, यः कारणम्; चतुस्सहस्रवर्षाणि कृतयुगस्य उच्यन्ते।” “तस्य शतसंवत्सरं संध्या, कुरुनन्दन; तस्य द्विगुणं च; तत्र धर्मः चतुष्पादस्थः, अधर्मः तु एकपादः।” “तस्मिन् काले स्वधर्मनिष्ठाः जनाः शान्ताः; ब्राह्मणाः धर्मे स्थिताः, राजानः राज्यधर्मपालकाः।” “वैश्याः कृषौ प्रवृत्ताः, शूद्राः सेवायाम् प्रवृत्ताः; तस्मिन् काले सत्यम्, धर्मः, पुण्यम् च वर्धते।” “सद्भिः आचरितः धर्मः लोके प्रतिष्ठितः; एष कृतयुगस्य आचारः, राजन्।