राघवः ताम्रकेशः धनुष्पाणिः धर्मे महाबलश्च, रामेण स्तुतः सन्, ब्रह्मणा ब्रह्मविदां श्रेष्ठेन समागतः। ब्रह्मा रामं प्रणिपतितं हस्ते गृहीत्वा उवाच— "त्वं विष्णुः, मानुषरूपेण पृथिव्यामवतत्स।" सर्वं देवकार्यं त्वया महाबलिनः कृतमिति ब्रह्मा तमुवाच। "वामनं देवमुत्तमं दक्षिणे जाह्नव्याः तीरे स्थाप्य, स्वपुरीं अयोध्यां गच्छ ततः देवलोकं प्रयाहि।" एवं ब्रह्मणा मुमुच्यमानः रामः पितामहं प्रणम्य पुष्पकं विमानमारुह्य मधुरानगरीं प्राप, तत्र शत्रुघ्नं पुत्रसहितं ददर्श। प्रसन्नो रामः, भरतः च वानराधिपः, शत्रुघ्नः च भ्राता इन्द्रोपेन्द्रयोः सदृशौ तत्र आगतौ। तदा रामस्य भ्राता शिरसा प्रणम्य, पञ्चाङ्गेन आलिङ्गितः रामेण शीघ्रं उत्थापितः, अंकमुपवेशितश्च। ततः भरतेन, ततो सुग्रीवेण, आसनं कृत्वा, रामाय समर्पणं कृतम्। तस्मिन्काले राघवाय अष्टविधं राज्यं दत्तम्। रामस्य आगमनं ज्ञात्वा सर्वे जनाः, विशेषतः ब्राह्मणाः, मधुरायां समागच्छन्। सर्वैः नागरकैः, वैश्यैः, ब्राह्मणैः सह संवाद्य, रामः पञ्चरात्रं तत्र स्थित्वा गन्तुम् उद्यतवान्। शत्रुघ्नः तस्मै अश्वान् गजान् च समानीय दत्तवान्। सुवर्णं निर्मितं चानिर्मितं च उपहाररूपेण समर्पितम्। रामः प्रसन्नः तं समस्तं शत्रुघ्नाय दत्तवान्। "तव पुत्रौ मया मधुराजनानां नृपतित्वे अभिषिक्तौ," इत्युक्त्वा रामः मध्याह्ने निर्गतः। गङ्गातटे महोदयपुरं गत्वा वामनं स्थापयामास, तत्र ब्राह्मणान् भविष्यच्छत्रून् च संबोधितवान्। "एष धर्मसेतुर्लाभवर्धनः मया कृतः, यथाकालं रक्षितव्यः, न कदाचित् नाशनीयः।" "प्रसारितहस्तेन अहं याचितवान्— 'हे राजानः, यत् अहं भवदर्थं कृतवान्, तद् हितं सर्वदा क्रियताम्।' " "नित्यं पूजनं सर्वैः अक्लेशेन कर्तव्यम्, ग्रामाः च लङ्कायाः नीतं धनं च दातव्यम्।" ततः सुग्रीवं वानराधिपं किष्किन्धां प्रेष्य, रामः अयोध्यां जगाम, पुष्पकविमानं वाक्येन ऐश्वर्ये स्थापयामास— "त्वं न गन्तव्यः, यत्र कुबेरः तिष्ठति तत्र स्थीयताम्।" एवं कृतकार्यः रामः किञ्चिदपि अवशिष्टं कर्म नमन्यत। एवं पुलस्त्यः भीष्माय उवाच— "रामचरितकथया वामनस्य उत्पत्तिः कथिता। किं अन्यद् श्रोतुमिच्छसि?" "यत्किमपि जिज्ञाससे राजन्, तत्सर्वं कथयिष्यामि, यथावाञ्छसि सर्वं शृणु।" भीष्मः उवाच— "वामनस्य महिमानं विस्तारतः श्रुतं; पुनः तस्यैव विष्णोः अन्यं महिमानं कथय।" "कथं भगवतः नाभौ पद्मं समुत्पन्नं, यत्र जगत् जातम्? कथं च तस्मात् पद्मे वैश्णवी सृष्टिः कदाचिदभवत्?" "महाकल्पे पद्मस्य कथं पद्ममयं जगत् जातम्? तस्य जलनिधौ स्थितस्य नाभौ जलसमुत्पन्नं पद्मं कथं जातम्?" "पद्मनाभस्य शयनकाले सागरस्थस्य का शक्तिरेषा? कथं च तस्मिन्पद्मे देवाः मुनिगणाः प्राचीनकाले जाताः?" "एतत्सर्वं यथावत् आख्याहि योगविदां वर; कथं तत्र शाश्वतं जगत् सृजति सः?" "यदा एकः समुद्रः शून्यः, स्थावरजङ्गमं नष्टं, भूमण्डलं दग्धं, सर्पदानवाश्च विनष्टाः—" "यदा अग्निवाय्वाकाशाः न सन्ति, धर्मः पृथिव्यां नष्टः, केवलं तमः शेषं, महाभूतानि विपर्यस्तानि—" "तदा जगन्नाथः तेजस्वी महाद्युतिर्ध्याननिष्ठो योगवित् आत्मन्येव स्थितः स्यात् किम्?" "एतत्सर्वं भक्त्या शृण्वतः मम, धर्मज्ञ, नारायणस्य माहात्म्यं सम्यक् आख्याहि।" "श्रद्धया उपविशतः मम सर्वं वद," इत्युक्ते पुलस्त्यः प्रत्युवाच— "नारायणस्य यशः श्रोतुम् अर्हसि कुरुवंशसम्भूत, शुद्धात्मन्। शृणु, यथा आदिपुराणेषु, देवैः च श्रुतम्।" "यथा महात्मभिः ब्राह्मणैः उक्तं, यथा तपसा बृहस्पतिना दृष्टं, तथा श्रूयते।" "पराशरपुत्रः महायशाः द्वैपायनः मुनिः तम् आख्यातवान्; यथाश्रुतं, यथाभिवेक्षितं, भक्त्या वक्ष्यामि।" "यद् ऋषिपथेन सम्यगवगतम्, तत् कथयिष्यामि; को हि नारायणस्य परं तत्त्वं सम्यक् वेद?" "ब्रह्मा अपि न वेत्ति, न च विश्वदेवाः, न च मुनिषु तत् रहस्यं विद्यते।" "सः सर्वयज्ञानां विषयः, तत्त्वदर्शिनां तत्त्वम्, आत्मविदां अन्तरात्मा, अधर्मकृतां नरकः।" "सः देवेषु देवः, परदेवतया प्रसिद्धः; सः भूतानां तत्त्वम्, परमार्थविदां परमः।" "सः वेदेषु यज्ञः उक्तः, तपः मुनिभिः ज्ञातः; सः कर्ता, कारणम्, बुद्धिः, क्षेत्रज्ञः च।" "सः ओंकारः, पुरुषः, आचार्यः, एकः; सः पञ्चप्राणः, अव्ययः, अक्षरः च।