रामः कपिम् इदं वचनम् अब्रवीत्—"कस्मात् अयं विमानः आकाशे स्थितः, निरालम्बः, परिवृतः दृश्यते? किम् अत्र कारणम् अस्ति इति निश्चित्य पश्य।" रामस्य आज्ञया सुग्रीवः भूमौ अवतीर्य, ब्रह्माणम् देवैः सिद्धैः च सह दृष्टवान्। सः जगतः पितामहम् ब्रह्मर्षिभिः चतुर्वेदैः च परिवृतं अपश्यत्। तं दृष्ट्वा सः उपससार, तदा ब्रह्मा, सर्वलोकपितामहः, रामं प्रति वाक्यम् उदाहरत्। सर्वलोकपालैः, वसुभिः, आदित्यैः, मरुतां गणैः च सहितः सः ब्रह्मा देवदेवो दिव्येन विमानद् अतिरिच्यते। ततः रामः सुवर्णमण्डितात् पुष्पकात् अवतीर्य, गायत्र्या सह तत्र स्थितं विरिञ्चिं देवं प्रणम्य उपससार। अष्टाङ्गप्रणिपातेन, पञ्चाङ्गनमस्कारं कृत्वा, सः विनीतः सन्, देवदेवम् विरिञ्चिं स्तोतुं प्रचक्रमे। रामः उवाच—"संसारस्य कर्त्रे, प्रजापतिभिः देवैः च पूजिताय, देवाधिपतये, लोकनाथाय, प्राणिनां पतये, विश्वनाथाय नमः। देवदेवाय, देवासुरैः पूजिताय, भूतभव्यभविष्यनाथाय, पीतलोचनसिंहाय ते नमः। त्वं बालः, वृद्धरूपधारी, अजिनवासाः, मृगचर्मासीनः, त्राताऽसि, देवः, त्रैलोक्यनाथः, अधिपतिः। त्वं हिरण्यगर्भः, पद्मयोनिः, वेदप्रसूतिः, स्मृतिदः, महासिद्धः, महापद्मधारकः, महादण्डधरः, यज्ञोपवीतिवान्। कालः, कालस्वरूपः, नीलकण्ठः, मुनिश्रेष्ठः, वेदकर्ता, नित्यबालः, अव्ययः प्रजापतिः। तव करे कुशः, हंसध्वजः, सृष्टिकर्ता, संहर्ता, हरः, हरिः, जटिलः, मुंडितः, शिखी, दण्डी, गदाधरः, महायशाः। भूताधिपः, देवसंक्षिप्तः, सर्वात्मा, सर्वधारकः, व्यापकः, सर्वग्रहः, सृष्टिकर्ता, अव्ययो गुरुः। कुम्भधारी, आज्यपात्रादिधारकः, यज्ये आह्वेयः, पूज्यः, प्रणवः, ज्येष्ठसाम्नः गायनः श्रेष्ठः। मृत्युः अमृतं च, परियात्रपर्वतीयः, उत्तमव्रती, ब्रह्मचारी, व्रती, गुहावासी, कमललोचनः। अमृतः, सुन्दरवपुः, उदितार्कसदृशः, दक्षिणवामभागयोः भार्याभिः सेवितः। भिक्षुः, याचकरूपधारी, त्रिजटिलः, स्थिरव्रतः, चित्तनियन्ता, कामः, मधुरः, मधुवज्जनः। अरण्यवासी, तपस्वी, पूजितः, जगद्धारकः, सृष्टिकर्ता, नित्यः, अचलः पुरुषः। धर्मसंक्षिप्तः, एकाक्षः, त्रैधर्म्यधारी, प्रजापालकः, त्रयीविद्यः, नानारूपधारी, दशसहस्रार्कप्रभः। मोहकः, बन्धकः, विशेषतः दैत्यनां, देवदेवः, पद्मचिह्नः, त्रिनेत्रः, पद्मकेशः। कपिलदंष्ट्रः, धनुर्धारी, घोररूपः, धर्मशक्तिमान्। एवं रामेण स्तुतः सन्, ब्रह्मा ब्रह्मविदां श्रेष्ठः, प्रणतम् रामम् उपगम्य, हस्तेन गृह्य उवाच— "त्वं विष्णुः, मानुषरूपेण पृथिव्याम् अवतीर्णः। सर्वं देवकार्यं त्वया कृतम्, महाबाहो। दक्षिणे जाह्नव्याः तीरे वामनदेवं स्थाप्य—" स्वपुरीम् अयोध्यां गच्छ, ततः देवलोकं याहि।" इति ब्रह्मणा मुक्तः रामः पितामहं प्रणम्य, पुष्पकमारुह्य, सः मधुरां पुरीम् अगच्छत्। तत्र शत्रुघ्नं, रिपुघ्नं, पुत्रसहितं अपश्यत्। तदा रामः, भरतः कपिश्रेष्ठः च, तुष्टः। शत्रुघ्नः भ्राता च, इन्द्रोपेन्द्रवत्, उपागम्य, शिरसा प्रणम्य, पञ्चाङ्गनमस्कारं कृत्वा, रामस्याङ्के उपवेश्य, सः भ्रातृम् आलिङ्ग्य उपवेश्य चकार। ततः भरतस्य अनन्तरम् सुग्रीवः उपविशत्, सः शीघ्रं रामाय अर्घ्यम् उपादत्त। तस्मिन्काले, अष्टविधं राज्यं राघवाय समर्पितम्। रामस्य आगमनम् श्रुत्वा, सर्वे जनाः, विशेषतः ब्राह्मणाः, मथुरायाम् समागताः। सर्वे वर्णाः, ब्राह्मणप्रधानाः, तं द्रष्टुम् उपाजग्मुः। तदा रामः सर्वैः नागरिकैः, वणिजः, ब्राह्मणैः च सह संवादम् अकुरुत्। पञ्चदिनानि तत्र स्थित्वा, गन्तुम् उद्यतः सः अभवत्। तदा शत्रुघ्नः रामाय अश्वान् गजान् च उपानयत्। सः सुवर्णम्, कृतम् अकर्तृतं च, उपहाररूपेण अयच्छत्। तदा रामः प्रसन्नः उवाच—"एतत् सर्वम् अहं तुभ्यं दत्तवान्। तव द्वौ पुत्रौ मया मथुरायाः जनानां राज्ञौ अभिषिक्तौ।" इति उक्त्वा, रामः मध्याह्ने निर्गतः। गङ्गातटे महोदयाम् प्राप्त्वा, वामनं स्थापयामास। तत्र ब्राह्मणान् भावितराज्ञः च संबोध्य उवाच—"एष धर्मसेतुर्न मया कृतः, यः श्रेयस्करः, सः काले रक्षितव्यः, न कदाचित् नाशनीयः।" "प्रसारितहस्तेन अहम् एषः याचना कृतः—'हे राजानः, यः अत्र हितकरः कार्यः अस्ति, सः कर्तव्यः।' सर्वैः प्रतिदिनं पूजनं अकुर्वन्, यथाशक्ति, ग्रामाः च, लङ्कायाः नीतं धनं च दातव्यम्।" सुग्रीवं किष्किन्धां प्रेष्य, रामः अयोध्यां जगाम। ततः पुष्पकं प्रति उवाच—"त्वं न गन्तव्या; यत्र कुबेरः तिष्ठति, तत्र स्थातव्यम्।" एवं रामः स्वकार्यं कृत्वा, अन्यत् किंचिद् कर्तव्यम् न मन्यते। पुलस्त्यः उवाच—"एवं, भीष्म, रामकथायाः माध्यमेन वामनस्य उत्पत्तिः उक्ता। किम् अन्यत् श्रोतुम् इच्छसि?