रामः केकसीं प्रणम्य उवाच – “यदि कश्चित् तव चरणौ पश्यति, हे देवि, तेन पूर्णता लभ्यते; अहं तव पुत्रस्नेहं दृष्ट्वा तुष्टः अस्मि, हे मातः।” ततः केकसी रामं प्रति स्नेहपूर्णं वाक्यम् उवाच – “यथा कौसल्या मम माता, तथा त्वमपि मम मातासि। दीर्घायुष्मान् भव, सुखी भव।” तदनन्तरं केकसी रामाय उक्तवती – “मम पतिः मम प्रति उक्तवान्, हे वीर, विष्णुः मानवस्वरूपं धारयित्वा रघुवंशे अवतरितः इह देवतानां हिताय।” “दशग्रीववधाय, विभीषणस्य शुभाय, वालिनः निधनाय, समुद्रे पुलिननिर्माणाय च विष्णुः अवतरितः। दशरथस्य पुत्रः एतत् सर्वं साधयिष्यति; अद्य तव स्वरूपं स्मृत्वा मम पतिवचनं ज्ञातवान् अस्मि। सीता लक्ष्मीः, त्वं विष्णुः, देवाः कपयः च; अहं गृहं गच्छामि, पुत्र; तव यशः स्थिरं भवतु।” ततः सरमा रामं प्रति उवाच – “अशोकवाटिकायाम् तव प्रियसी जानकी एकवर्षं यावत् मया सेविता स्थिता अस्ति, हे प्रभो; सा सुखेन वसति। हे शत्रुतापन, अहं सततं सीतायाः चरणौ स्मरामि; अहं दिवानिशं चिन्तयामि – ‘कदा तां देवीं पश्यामि?’” “कस्य हेतोः जानकी इह नानीता, देवाधिपेन? त्वं एकाकी न शोभसे, न च स्त्री त्वया विना। सीता तव समीपे शोभते, त्वं अपि तया सह शोभसे, हे शत्रुतापन।” एवं वदन्त्याः सरमायाः भरतः पप्रच्छ – “एषा काः?” ततः विद्रामः शीघ्रं हस्तसंकेतं कृत्वा भरताय उवाच – “एषा सरमा नाम्ना, विभीषणस्य पत्नी। सा सीतायाः प्रियं मित्रं, सती, दृढं विश्वसिता; सर्वं यथायोग्यं कृतम्; किं तया कर्तव्यं, न जानामि। गच्छ, सौभाग्यवती, पतिगृहं रक्षस्व, हे सुन्दरी; देवी मम त्यक्त्वा गतवती, अहं दैवयोगेन दारिद्र्यं प्राप्य अस्मि।” “तया विना, हे सुन्दरी, मम किञ्चित् अपि सुखं नास्ति; सर्वदिशः रिक्ताः इव दृश्यन्ते, यत्र यत्र भ्रमामि। सरमा, सीतायाः प्रियं मित्रं, विसर्ज्यताम्। सा केकयम् गत्वा, रामः विभीषणं प्रति उवाच।” “देवानाम् प्रियं कर्म कर्तव्यम्; देवेषु कश्चित् अपराधः न भवेत्; त्वं राजराजस्य आज्ञया कार्यं कुरु, हे निष्पाप। यदि कश्चित् मानवः लङ्कां आगच्छेत्, राक्षसैः न हन्तव्यः; सः यथा अहं दृश्ये, तथा दृश्यताम्।” विभीषणः उवाच – “तेन आज्ञया, हे नरश्रेष्ठ, सर्वं करिष्यामि।” एवं वदन्तं विभीषणं वायुः रामं प्रति उवाच – “एषा वैष्णवी मूर्तिः अस्ति, येन बली पूर्वं बद्धः; तां गृह्य, हे महाश्रेयः, काञ्यकुब्जे स्थापय।” वायोः वचनं ज्ञाय, विभीषणः वामनस्य मूर्तिं सर्वरत्नैः भूषितवान्। तां मूर्तिं रामाय समर्प्य, उवाच – “यदा इन्द्रः मेघनादेन विजितः, हे राघव, तदा एषा वामनः पद्मलोचनः आनीतः। तं देवम् गृह्य, हे प्रभो, देवदेवं स्थापय।” राघवः तद् अनुमोद्य, पुष्पकं आरोह्य, अनन्तं धनं, रत्नानि, उत्तमं वामनमूर्तिं च गृह्य, सुग्रीवम् भरतं च वामनानन्तरं आरुरोह। रामः आकाशमार्गे गच्छन् विभीषणं प्रति उवाच – “तिष्ठ।” रामस्य वचनं श्रुत्वा, विभीषणः पुनः रामं प्रति उवाच – “सर्वं कर्तुं निश्चितम्, हे प्रभो, यथाऽज्ञापितम्।” तदा विभीषणः रामं प्रति उवाच – “एतेन पुलिनेन, हे राजन्, सर्वे जनाः भूमौ आगत्य गन्तुं शक्नुवन्ति; तव आज्ञा न लङ्घनीया।” “मम कर्तव्यं किम्, हे प्रभो? किं करवान्, हे महाबल?” राक्षसश्रेष्ठस्य वाक्यं श्रुत्वा, राघवः प्रत्युवाच। रामः धनुः गृहीत्वा पुलिनं द्विधा कृतवान्; शीघ्रं त्रिधा विभज्य, मध्ये दशयोजनं विवरं कृतवान्। एकं योजनं छित्वा, त्रयो भागाः कृताः; तदा तीरे पुण्यवाटिकां गत्वा, रामः लक्ष्मीपतेः पूजनं कृतवान्। राघवः रामेश्वरं देवदेवं जनार्दनं स्थापयित्वा, विधिवत् पूज्य, कुम्भं गृहीत्वा। ततः शीघ्रं दक्षिणसागरात् निर्गतः; आकाशे गर्जनसमः शब्दः उत्पन्नः। रुद्रः उवाच – “हे राम, तव कल्याणं भवतु! अहं अत्र उपस्थितः। यावत् इयं जगति अस्ति, यावत् इयं पृथिवी स्थिता—” “तावत् तव पुलिनं, तव तीर्थं स्थिरं भविष्यति, हे राघव।” देवदेवस्य अमृतोपमं वचनं श्रुत्वा— रामः उवाच – “नमः ते, देवदेव, भक्तानां अभयद, गौरीप्रिय, नमः ते, दक्षयज्ञविनाशक!” “नमः भवाय, शर्वाय, रुद्राय, वरदाय; सदैव पशुपतये, उग्राय, जटिलाय। नमः महादेवाय, भीमाय, त्र्यम्बकाय, दिशांपतये; ईशानाय, भगविनाशकाय, अन्धकहन्त्रे च। नमः नीलकण्ठाय, भीमाय, सृष्टिकर्त्रे, कर्तृपुजिताय; कुमारशत्रुनाशकाय, कुमारजनकाय। नमः रक्ताय, धूम्राय, शिवाय, विनाशकाय; नीलशिखराय, त्रिशूलपाणये, दैत्यनाशकाय। नमः उग्राय, त्रिनेत्राय, सुवर्णबीजाय; निरपराधाय, अम्बिकापतये, सर्वदेवपुजिताय। नमः सुलभाय, काम्याय, सद्योजाताय; वृषध्वजाय, कपालधारिणे, जटिलाय, ब्रह्मचारिणे।” एवं रामः रुद्रं नमस्कृत्य, परमभक्त्या पूजां कृतवान्।