श्रीविष्णुः रघुवंशे दशरथस्य पुत्ररूपेण अवतरिष्यति, दशग्रीवस्य राक्षसस्य विनाशाय। तदा विभीषणः मातरं प्रति उवाच—“एवं नवमं वरं गृह्णीष्व, चन्दनलेपितं पात्रं, दधि, मधु, तण्डुलैः सह स्वीकुरु।” सः दुर्वाग्रसेण अर्घ्यं दातव्यं, ततः राजपुत्रस्य दर्शनाय गन्तव्यम्; सरमा अन्यैः दिव्यकन्याभिः सह अग्रे गच्छतु। विभीषणः पुनः उक्त्वा—“राघवस्य समीपं गच्छामि, अहं अग्रे गमिष्यामि”—राक्षसः रामस्य स्थितिम् अभिगच्छत्। तत्र आगत्य, सर्वान् दानवान् ये रामं द्रष्टुम् आगताः, तान् अपाकरोत्, सभां शुद्ध्वा, रामं आत्मनः पुरतः स्थापयामास। विभीषणः रामं प्रति प्रार्थना प्रकटयामास—“हे नरपतिन्, शृणु; या दशग्रीवस्य कुंभकर्णस्य मम च जन्मदायिनी, सा दिव्या माता, तव चरणयोः दर्शनम् इच्छति; तस्याः करुणां दर्शय, ताम् साक्षात् कुरु।” रामः प्रत्युवाच—“मम मातरं द्रष्टुम् इच्छन्, तस्याः समीपं गमिष्यामि, हे राक्षसाधिप, त्वं शीघ्रं पुरतः गच्छ।” ततः रामः प्रतिज्ञाय उत्तमासनात् उत्थाय, अञ्जलिं शिरसि स्थाप्य, नमः अकरोत्—“अत्र तव नमः, धर्मतः मम माता असि, तपसा पुण्यैः च। यः पुरुषः तव चरणयोः दर्शनं करोति, सः पूर्णः भवति; अहं तव पुत्रनिष्ठा मातरं दृष्ट्वा सन्तुष्टः अस्मि। कौसल्या यथा मम माता, तथा त्वम् अपि। केकसी रामं प्रति उवाच—‘दीर्घायुर्भव, सुखी भव।’” सा पुनः रामं प्रति उक्तवती—“मम पतिः उक्तवान्, हे वीर, विष्णुः मानुषरूपेण रघुवंशे अवतरितः देवहिताय। दशग्रीवस्य विनाशाय, विभीषणस्य श्रेयसः दानाय, वालिनः निधनाय, समुद्रसेतुकरणाय। दशरथस्य पुत्रः एतत् सर्वं करिष्यति; अहं तव स्वरूपं पतिवचनं स्मृत्वा ज्ञातवती। सीता लक्ष्मीः, त्वं विष्णुः, देवाः कपयः च; अहं गृहं गच्छामि, पुत्र, तव यशः स्थिरं भवतु।” ततः सरमा उवाच—“अशोकवाटिकायाम् तव प्रियसी जानकी एकवर्षं स्थितवती, मया सेविता, सुखेन वसति। हे शत्रुतापन, अहं सदा सीतायाः चरणं स्मरामि; अहं दिनं रात्रिं चिन्तयामि—‘यदा तां देवीं पश्यामि?’” पुनः सा पृच्छति—“किं कारणं यत् जानकी नीतवती न अभवत् देवाधिपेन? त्वं एकाकी न शोभसे, न च स्त्री त्वया विना। सीता तव समीपे शोभते, त्वं अपि तया सह शोभसे।” तस्याः वचनं श्रुत्वा भरतः पृच्छति—“एषा कः?” तदा विद्रामः भरतं प्रति शीघ्रं इङ्गितेन उक्तवान्—“एषा सरमा नाम, विभीषणस्य पत्नी।” सा प्रियं धर्मिष्ठं मित्रं, सीता तया दृढं सम्बद्धा; सर्वं यथायोग्यं कृतम्, किं करिष्यति इदानीं न जानामि। “गच्छ, सौभाग्यवती, पतिसदनं रक्ष, सुन्दरि; देवी मां त्यक्त्वा गतवती, अहं दैवयोगात् दारिद्र्यं प्राप्नोमि। तया विना, सुन्दरभ्रुवे, मम सुखं नास्ति; सर्वा दिशः रिक्ता इव भवन्ति।” “सरमा, सीताया प्रियं मित्रं, विसर्जनीयम्; सा केकयम् गत्वा, रामः विभीषणं प्रति उवाच—‘देवप्रियं कर्तव्यम्; देवेषु कापि अपराधः न भवेत्; त्वं राजराजस्य आज्ञया आचर, पापरहित।’ यदि कश्चन मानवः लङ्कां आगच्छेत्, तं राक्षसैः न हन्तव्यम्; सः यथा अहं दृश्ये, तथा दृश्यताम्।” विभीषणः प्रत्युवाच—“तव आज्ञया, नरशार्दूल, सर्वं करिष्यामि।” तस्य वचनं श्रुत्वा वायुः रामं प्रति उवाच—“एषा वैष्णवी मूर्तिः, येन बली पूर्वं बद्धः; तां गृह्णीष्व, महाश्रेष्ठ, काञ्चकुब्जे स्थापय।” वायुवचनस्य अर्थं ज्ञात्वा, विभीषणः वामनस्य मूर्तिं सर्वरत्नैः अलङ्कृत्य रामाय आनयामास, वदन्—“यदा इन्द्रः मेघनादेन पराजितः, तदा एषा वामनः, पद्मलोचनः, आनीतः; तं देवम् गृह्णीष्व, देवदेव।” रामः अनुमोद्य, पुष्पकं आरोह्य, अनन्तं धनं, रत्नानि, उत्तमं वामनमूर्तिं च गृह्णाति। वामनं गृहीत्वा, सुग्रीवम् भरतं च पुष्पके स्थापयित्वा, रामः आकाशमार्गे गच्छन्, विभीषणं प्रति उवाच—“तिष्ठ।” रामस्य वचनं श्रुत्वा, विभीषणः पुनः रामं प्रति उवाच—“एतत् सर्वं करिष्यामि, प्रभो, यथा आज्ञापितम्।” “एषा सेतुना, राजन्, सर्वे भूमिप्रजाः आगच्छन्ति, पारं यान्ति; तव आज्ञा न लङ्घनीयम्। मम कर्तव्यं किम्, प्रभो? किं करणीं, महाबल?” राक्षसश्रेष्ठस्य वचनं श्रुत्वा, रामः धनुः गृहीत्वा सेतुं द्विधा चकर्त्; त्वरया त्रिधा कृत्वा मध्ये दशयोजनं विवरं अकरोत्। एकं योजनं छित्वा, त्रयः भागाः जाताः; तटस्थे पवित्रवाटिकां प्राप्त्वा, श्रीपतिं पूजितवान्। रामः रामेश्वरं देवदेवम्, जनार्दनं स्थापयित्वा, तं सम्पूज्य, ततो जलपात्रं गृहीत्वा, पूजां अकरोत्।