ककुत्स्थः सुविशालासने समुपविष्टः सन्, विभीषणः तं सम्यक् पूजयित्वा अर्घ्यं समर्प्य, अञ्जलिं कृत्वा सुग्रीवम् अपि भरतं च संबोधितवान्। स उवाच—"रामस्यात्र आगतम्, मया दातुं किमपि नास्ति; एषा लङ्का, येन त्रैलोक्यकण्टकः विनाशितः, तेन रामेण मम पूर्वं दुष्टः हतः, ततः एषा पुरी मम दत्ता। अयं नगरः, एता भार्याः, एते पुत्राः, अहम् अपि—एष सर्वं त्वत्तः अयुतम् अस्तु।" ततः लङ्कायाः सर्वे नागरिकाः जनाः च कौतूहलेन पूर्णाः रामदर्शनाय समागच्छन्। ते सर्वे विभीषणं प्रार्थयामासुः—"प्रभो, रामं दर्शय।" विभीषणः महात्मानं राघवं तेषां विषयं निवेदयामास। रामस्याज्ञया भरतः तेषां सर्वाणि दानानि स्वीकृतवान्। कपिराजः अपि सम्पदां रत्नानां च राशीन् आदाय तत्र स्थापयामास। एवं रामः राक्षसगृहे त्र्यहं न्यवसत्। चतुर्थे दिने रामः सभायाम् उपविष्टः सन्, केकसी पुत्रं संबोधितवती—"वत्स, रामदर्शनं कर्तुमिच्छामि।" तत् दृष्ट्वा महर्षिभिः महत् पुण्यं लभ्यते; स एष विष्णुः, महायशस्वी, चतुर्विग्रहो नित्यः प्रभुः। सीता लक्ष्मीः, हे महाभाग, तां तव ज्येष्ठभ्राता न निश्चकर्ष; पूर्वं तव पितरौ देवसमाजे एवमुक्तवन्तौ। विष्णुः रघुवंशे दशरथस्य पुत्ररूपेण जन्म प्राप्स्यति, दशग्रीववधाय।" विभीषणः उवाच—"एवं कुरु, अम्ब, नवमं वरं गृहाण, चन्दनालिप्तं पात्रं दधिमधुशर्करयुतं च गृह्य, दूर्वया सह अर्घ्यं समर्प्य राजपुत्रदर्शनाय याहि। सरमा दिव्याङ्गनासहितं पूर्वं गच्छतु। अहं अपि त्वत्पूर्वं गमिष्यामि।" इत्युक्त्वा, राक्षसः रामसन्निधिं गतवान्। तत्र समागतान् दानवान् अपाकुरुत्, सभां शुद्धयामास, रामं च स्वसाक्षात् स्थापयामास। विभीषणः उवाच—"शृणु मे वचनं, नृपते; या दशग्रीवकुम्भकर्णयोः मम च माता, सा भगवती तव पादयोः दर्शनम् इच्छति; तस्याः कृपां कुरु, साक्षात् साक्षात्कारं दातुमर्हसि।" रामः प्रत्युवाच—"मातरं द्रष्टुमिच्छन् अहम् आगमिष्यामि; त्वं पूर्वं गच्छ।" एवमुक्त्वा, सः उत्तमासनात् उत्थाय, अञ्जलिं शिरसि कृत्वा, प्रणामं कृतवान्। स उवाच—"त्रैधर्म्येण तपसा च पुण्यैश्च त्वं मम माता; यस्तव पादौ पश्यति, सः पूर्णो भवति; अहम् अपि मातः, तव पादद्वयं दृष्ट्वा तुष्टः। कौसल्या यथा मम माता, तथा त्वमपि।" केकसी रामं प्रत्युवाच—"दीर्घायुषी भव, सुखी भव।" सा पुनरुवाच—"मम पतिः प्रोक्तवान्—विष्णुः मानुषरूपेण रघुवंशे अवतीर्णः, देवहिताय। दशग्रीववधाय, विभीषणसमृद्धये, वालिवधाय, सागरसेतुबन्धनाय, दशरथपुत्रः एतत् सर्वं करिष्यति। अद्य तव स्वरूपं ज्ञातवती स्मि। सीता लक्ष्मीः, त्वं विष्णुः, देवाः कपयश्च; अहम् गृहम् गमिष्यामि, पुत्र, कीर्तिं चिरस्थायिनीं प्राप्नुहि।" तदा सरमा उवाच—"अत्र अशोकवाटिकायां तव प्रिया जानकी संवत्सरं यावत् मया सेव्यमाना सुखेन वसति। हे रिपुघ्न, अहम् सदा सीतापादौ स्मरामि; दिनरात्रं चिन्तयामि—'कदा तां देवीम् द्रक्ष्यामि?' किं हेतोः जानकी नानेष्यत भगवता? त्वया विना सा न शोभते, नापि त्वं विना सा।" "सीता तव समीपे शोभते, त्वं च तस्या: पार्श्वे।" एषा एवमुक्तवती, भरतः पप्रच्छ—"का एषा?" ततः विद्रामा संकेततः भरतं प्रत्युवाच—"एषा सरमा नाम, विभीषणपत्नी।" "सा प्रियसखी, साध्वी, सीतया दृढं विश्वसिता; सर्वं यथोचितं कृतम्; इदानीं किं करिष्यति न जानामि। गच्छ सौभाग्यवती, स्वपतेर्गृहं रक्ष; देवी माम् उत्सृज्य गतवती, अहं भाग्यहीनः।" "तया विना न किञ्चिद् रम्यते; सर्वा दिशः रिक्ताः इव दृश्यन्ते।" सरमा, सीतायाः प्रियसखी, विसृष्टा च, केकयग्रामं गता। ततः रामः विभीषणं उवाच— "देवप्रियं कर्तव्यं; देवेषु किञ्चिदपि अपराधं मा कुरु; राज्ञः आज्ञया आचर, पापरहित। यदि कश्चन मनुष्यः केनापि प्रकारेण लङ्कां आगच्छेत्, राक्षसैः न हन्तव्यः; यथाहं दृश्ये, तथैव सः दृश्यताम्।" विभीषणः प्रत्युवाच—"यथाज्ञापयसि, नरशार्दूल, सर्वं करिष्यामि।" विभीषणस्य वचनानन्तरं वायुः राममभ्यभाषत— "एष वैष्णवप्रतिमा, येन बली पूर्वं बद्धः; तां गृहाण, महाभाग, काञ्चनकुब्जे स्थापय।" वायोः अभिप्रायं विज्ञाय, विभीषणः वामनप्रतिमां सर्वैः रत्नैः भूषयामास।