राघवः प्रति तदा काकुत्स्थः माता स्नेहपूर्णया वाचा अभ्याहृतः – “हे राघव, तव विना स्वर्गस्य मे किमपि मूल्यं नास्ति; त्वया मे पुत्रः उद्धृतः, त्वया इन्द्रलोकः प्राप्तः।” ततः राजा लक्ष्मणं प्रति उवाच – “पुत्र, त्वं पुण्यं महद् अर्जितवान्; तव भ्रातुः सदृशं दिव्यं लोकं प्राप्स्यसि।” राजा सीताम् आह्वय्य ताम् अब्रवीत् – “साध्वी, त्वं पतिम् प्रति कुपितं मनः मा कुरु।” शुभाक्षी सीता, यस्य पतिः यशः परमं भविष्यति, तस्य राघवस्य वचनं श्रुत्वा पुष्पकविमाने उपविष्टः तिष्ठति स्म। ततः श्रेष्ठाः राक्षसाः शीघ्रं विहीषणं गत्वा तं सूचितवन्तः – “रामः सुग्रीवेण सह आगतः।” रामस्य आगमनं श्रुत्वा विहीषणः तान् गुप्तचरान् सर्वाभिलषितैः धनैः रत्नैः च सम्मानितवान्। नगरं अलङ्कृत्य सः मन्त्रिभिः सह निर्गतवान्; रामं विमाने उपविष्टं मेरुशिखरस्थं सूर्यं इव दृष्ट्वा अष्टाङ्गप्रणामं कृत्वा राघवाय प्रणम्य उवाच – “अद्य मे जन्म सफलः, सर्वे अभिलाषाः सिद्धाः।” “यद् अहं जगतः पूज्यं निर्मलं दिव्यं चरणं दृष्टवान्, तेन अहं इन्द्रप्रमुखैः देवैः अपि स्तुत्यः। रावणस्य रत्नमयगृहे वसन् अहं पुरन्दरात् अपि श्रेष्ठः इति मन्ये।” काकुत्स्थे उपविष्टे विहीषणः अर्घ्यं दत्त्वा, अञ्जलिं कृत्वा सुग्रीवम् अपि भरतं च अभाषत। “रामाय, यस्य आगमनं अभवत्, मम दातव्यं किमपि नास्ति; त्रैलोक्यकण्टकं निहत्य रामेण लङ्का पूर्वं मम दत्ता। एषा नगरी, एताः पत्न्यः, एते पुत्राः, अहं च – सर्वं दत्तम्; सर्वं त्वदर्थं अक्षयं भवतु।” ततः लङ्कावासी जनाः, राघवस्य दर्शनार्थम् उत्सुकाः, विहीषणं प्रति ऊचुः – “प्रभो, रामं दर्शय।” विहीषणः तान् राघवाय निवेदितवान्; रामस्य आज्ञया भरतः सर्वे दानानि स्वीकृतवान्। वानरराजः सम्पूर्णं धनराशिं रत्नानि च गृहीत्वा, रामः राक्षसगृहे त्रिदिनानि तत्र स्थितः। चतुर्थे दिने रामः सभायाम् उपविष्टः, तदा केकसी पुत्रं प्रति उवाच – “पुत्र, रामं द्रष्टुम् इच्छामि।” “यदा सः दृष्टः, तदा महर्षिभिः पुण्यं लभ्यते; एषः विष्णुः, चतुर्विग्रहधारी, नित्यः महाभाग्यवान्।” “सीता लक्ष्मीः, महाभाग्य, तव ज्येष्ठेन भ्रात्रा न ज्ञाता; तव पितरः देवसभाायाम् पूर्वं एतत् उद्घोषितवान्।” “विष्णुः रघुवंशे दशरथस्य पुत्ररूपेण जातः, दशग्रीवविनाशाय।” विहीषणः उवाच – “एवं कुरु, मातः, नवमं वरं स्वीकुरु; चन्दनानुलिप्तं पात्रं, दधि, मधु, शालिग्राणानि च गृह्य अर्घ्यं दत्त्वा दूर्वया राजपुत्रं पश्य; सरमा अन्याः दिव्याः स्त्रियः तव पुरतः गच्छन्तु। राघवस्य समीपं गच्छामि; अहं अग्रे गमिष्यामि।” इत्युक्त्वा विहीषणः रामस्य समीपं गतः। तत्र दानवान् समागतान् सर्वान् अपाकृत्य सभाम् शुद्ध्वा, रामं स्वमुखं स्थापयित्वा, विहीषणः वाक्यम् उवाच – “मे याचना शृणु, नराधिप; या दशग्रीवकुम्भकर्णयोः जननी – सा दिव्या माता तव चरणं द्रष्टुम् इच्छति; कृपाम् कुरु, दर्शनं दत्त्वा।” रामः उवाच – “मम मातरं द्रष्टुम् इच्छन् अहं तस्याः समीपं गमिष्यामि; त्वं शीघ्रं अग्रे गच्छ।” प्रतिज्ञाय उत्तमासनात् उत्थाय, अञ्जलिं शिरसि स्थापयित्वा, रामः अभिवादनं कृतवान् – “अत्र ते नमः, धर्मतः माता असि, तपसा पुण्यैः च माता असि। यः तव चरणं पश्यति, देवी, सः पूर्णः भवति; अहं तव पुत्रस्नेहेन तौ चरणौ दृष्ट्वा प्रसन्नः। कौसल्या मम माता, तथा त्वम् अपि।” केकसी रामं प्रति उवाच – “दीर्घायुष्मान् भव, सुखी भव। मम पतिः उक्तवान् – ‘वीर, विष्णुः मानुषरूपेण रघुवंशे अवतीर्णः, देवहिताय।’ दशग्रीवविनाशाय, विहीषणस्य लाभाय, वालिवधाय, समुद्रे सेतुबंधाय – एषः दशरथस्य पुत्रः सर्वं साधयिष्यति; इदानीं त्वां तद् स्मृत्वा ज्ञातवती। सीता लक्ष्मीः, त्वं विष्णुः, देवाः वानराः च; अहं गृहं गच्छामि, पुत्र – त्वं यशः प्राप्नुहि।” सरमा उवाच – “अत्र अशोकवाटिकायां तव प्रिया जानकी एकवर्षं स्थित्वा मया सेविता, सुखेन वसति। शत्रुनिघ्न, अहं सदा सीतायाः चरणं स्मरामि; अहर्निशं चिन्तयामि – ‘कदा तां देवीं पश्यामि?’ किं कारणं जानकी न इन्द्रेण अत्र नीतवती? एकाकी त्वं न दीप्यसे, न च स्त्री त्वया विना। सीता त्वत्समीपे दीप्यति, त्वं च तया सह दीप्यसि; इत्युक्तवती, भरतः पप्रच्छ – ‘एषा का?’” इत्येवं रामस्य महात्मनः, विहीषणस्य भक्तस्य, केकस्याः मातृस्नेहस्य, सरमायाः सीताभक्तेः च, लङ्कावासिनां उत्सुकतायाः च, रम्यं कथा सुसम्पन्ना।