सुग्रीवः प्रभोः समीपे विनयपूर्वकं प्रोवाच—"भगवन्, अहं तत्र राक्षसस्य विभीषणस्य दर्शनाय गमिष्यामि" इति। तस्य वचनं श्रुत्वा राघवः "गच्छ" इत्यनुज्ञां दत्तवान्। ततः सुग्रीवः च द्वौ राघवौ च त्रयः पुष्पके विमान उपविविशुः। तत्समये तत् विमानं सागरस्य उत्तरतीरं समुपागच्छत्। तत्र रामः भरतं प्रति प्रोवाच—"अत्र राक्षसाधिपतिः विभीषणः चतुर्भिः मन्त्रिभिः सह मम समीपं आत्मनः रक्षार्थं आगतः। तत्र लक्ष्मणेन लङ्कायाः राज्याभिषेकं कृत्वा स आगतः; अहं चात्र सागरतीरे त्रिदिनानि स्थितवान्। स मम साक्षात्कारं दास्यति, बन्धुसंबन्धस्य कर्तव्यं मया पूर्णं भविष्यति; तावत् कालपर्यन्तं स मम साक्षात्कारं न दत्तवान्। चतुर्थे दिने महद् रोषं मयि समुत्पन्नं, ततः शीघ्रं धनुषि ज्यान् बद्ध्वा दिव्यास्त्रं गृहीत्वा स्थितवान्। मां शरणं याचमानं दृष्ट्वा, स भीतः लक्ष्मणस्य शरणं गतः; सुग्रीवस्य प्रार्थनया अहं शमं प्राप्तवान्—त्वया मम अपराधः क्षन्तव्यः, हे राघव। ततः मया मुक्तः बाणः वातप्रदेशे निवारितः; तदा सागरराजेन अतीव विनयेन मम प्रति वाक्यमुक्तम्। स मम उक्तवान्—"सेतुं निर्माय लङ्कां प्रति गच्छ, महद् अम्भसां सागरं तर, नरश्रेष्ठ।" मया सेतुर्निर्मितः वरुणालये सागरे, त्रिदिनेषु स श्रेष्ठैः कपिभिः सम्पूर्णः। प्रथमदिने चतुर्दश योजनानि, द्वितीये षट्त्रिंशत्, तृतीये पञ्चाशत् योजनानि निर्मितानि। एषा लङ्का दृश्यते, सुवर्णप्राकारद्वारयुक्ता; अत्र कपिश्रेष्ठैः महद् उपनिवेशः कृतः। शुक्लचैत्रचतुर्दश्यां अत्र महद् युद्धं जातम्; अत्रैव अष्टचत्वारिंशदिने रावणः हतः। अत्र प्रहस्तः राक्षसश्रेष्ठः नीलनेन हतः; धूम्राक्षः हनूमता निपातितः। महोदरः अतिकायश्च अत्र सुग्रीवेण हतौ; कुम्भकर्णः इन्द्रजित् च लक्ष्मणेन निपातितौ। स्वयं चात्र अहं दशग्रीवं राक्षसश्रेष्ठं हन्तुम् अर्हम्; अत्रैव ब्रह्मा लोकपितामहः संवादाय आगतः। अत्र शूलपाणिः वृषध्वजः पार्वत्याः सहितः, देवानां गणाः महेन्द्रमुख्याः, गन्धर्वकिन्नरैः सहिताः आगताः। मम पिताः त्रिविष्टपात् महाबलः अप्सरसां गणैः, विद्याधरैश्च सहितः अत्र आगतः। सर्वेषां साक्षात् सन्निधौ सीता शुद्धिकामिनी इति प्रोक्ता—"अग्निप्रवेशेन त्वं शुद्धिं प्राप्तवती" इति। देवैः लङ्काधिपैश्च दृष्टा गृहीता च, पितुश्च आज्ञया मम प्रति उक्तं—"अयोध्यां गच्छ पुत्र" इति। हे राघव, त्वं यदि न स्याः, मम स्वर्गः न किंचित्; त्वया उद्धृतोऽहं, त्वया इन्द्रलोकं प्राप्तवान्। राजा लक्ष्मणं प्रति प्रोवाच—"पुत्र, त्वया महत् पुण्यं लब्धम्; त्वं भगिन्याः तुल्यं दिव्यं लोकं प्राप्स्यसि।" सीतां आहूय राजा प्रोवाच—"साध्वी, त्वं पत्यौ कोपं मा कृथा।" सुभगे! तव पत्युः कीर्तिः नूनं श्रेष्ठा भविष्यति; एवं रामेण उक्ते, सः पुष्पके विमान उपविष्टः। ततः राक्षसश्रेष्ठाः शीघ्रं गत्वा विभीषणं प्रति ऊचुः—"रामः सुग्रीवेण सह आगतः" इति। रामागमनं श्रुत्वा विभीषणः तान् गुप्तचरण् सर्वाभीष्टद्रव्यरत्नैः पूजयामास। ततः सः नगरीं शोभयित्वा मन्त्रिभिः सहितः बहिः निर्गतः; रामं पुष्पके स्थितं मेरुशिखरस्थसूर्यवत् अपश्यत्। अष्टाङ्गप्रणिपातेन राघवाय प्रणम्य सः उवाच—"अद्य मम जन्म सफलम्, सर्वे अभिलाषाः प्राप्ताः।" जगदर्चितं निःस्पृहं तव दिव्यपाददर्शनात् अहं देवेन्द्रमुख्येषु अपि वन्दनीयः। अहं स्वं आत्मानं देवराजात् पुरन्दरात् अपि श्रेष्ठं मन्ये, यः रावणस्य रत्नमयगृहे वसामि। ककुत्स्थे उपविष्टे विभीषणः अर्घ्यं समर्प्य, कृताञ्जलिः सुग्रीवाय भरताय च वाक्यं ब्रवीत्। "रामस्य आगतेः किमपि मया दातुं न शक्यते; लङ्का च, रामेण त्रैलोक्यकण्टकविनाशिना दत्ता।" "दुष्टस्य वधात् नगरी पूर्वं मम दत्ता; एषा नगरी, एता भार्याः, एते पुत्राः, अहं च—सर्वं दत्तम्, सर्वं च अक्षयं भवतु।" तदा लङ्कावासिनः सर्वे जनाः कौतूहलेन राघवदर्शनाय आगच्छन्; ते विभीषणं ऊचुः—"रामं दर्शय, प्रभो।" विभीषणः महात्मने रामाय तान् निवेदयामास; रामस्य आज्ञया भरतः सर्वाणि दानानि प्रतिगृह्य। कपिराजः तानि रत्नधनराशीन् आदाय स्थितः। एवं रामः राक्षसालये त्रिदिनानि स्थितवान्। चतुर्थे दिने रामे सभायामुपविष्टे केकसी पुत्रं प्रति प्रोवाच—"वत्स, रामं द्रष्टुम् इच्छामि।" तस्य दर्शनात् महत् पुण्यं मुनीन्द्रैः लभ्यते; एषः विष्णुः महाभाग्यवान् चतुर्विग्रहो नित्यः प्रभुः। सीता लक्ष्मीः, हे महाभाग, सा तव ज्येष्ठभ्रात्रा न न ज्ञाता; तव पित्रा पूर्वं देवसंसदि एषा घोषणा कृता।