श्रीरामः भरतस्य सह भ्रात्रा किष्किन्धां प्रति गतवान्। तत्र वालिनः सुग्रीवस्यार्थे वधः कृत इति स्मर्यते, सा किष्किन्धा यत्र वालिः प्रभुत्वं कृतवान्। तत्र धर्मात्मा सुग्रीवः वनरैः सह शतसंवत्सरं निवसन् आसीत्। सुग्रीवः सभा मध्ये वनरैः सहितः स्थितः, तस्मिन्नेव काले भरतः राघवश्च नगरं समुपाजग्मतुः। तौ भ्रातरौ समागतान् दृष्ट्वा, सः सुग्रीवः प्रणम्य उवाच—"क्व गच्छथः, वीरौ? किं कार्यं समारभिष्यथः?" इति। तौ यथोचिते आसने उपवेश्य, स्वयम् अर्घ्यं दत्त्वा, सभा मध्ये तौ धर्मात्मानौ उपविष्टौ आस्ताम्। तदा अङ्गदः, हनूमान्, नलः, नीलः, पाटलः, गजः, गवाक्षः, गवयः, प्रसिद्धः पनसश्च तत्र आगच्छन्। पुरोहिताः, मन्त्रिणः, दधिवक्रकः जोतिषी, नीलः, शतबलिः, मैनद्विविदौ, गन्धमादनः च आगच्छन्। वीरबाहुः, सुभाहुः, वीरसेनः, विनायकः, सूर्यभः, कुमुदः, सुशेनः च प्रमुखवनराः उपस्थिताः। ऋषभः, विनतः, गवाक्षो महाबलः, ऋक्षराजः, धूम्रः च स्वसेनया सह आगच्छन्। सर्वाः अन्तःपुराणि, रुमया, तारया च सह, अङ्गदस्य स्त्रियश्च, अन्याश्च परिचारिकाः अपि तत्र आगम्य, अतुलां हर्षमवाप्य, महानात्मानः कपयः सुग्रीवेण सह "साधु साधु" इत्युक्त्वा हृष्टाः। तदा तारा प्रमुख्या कपिस्त्रियः राघवं दृष्ट्वा, अश्रुपूर्णकण्ठाः, प्रणम्य, इदं वचनमूचुः—"भगवन्, सा देवी क्व यत्र त्वं रावणं जित्वा अग्नौ शुद्धिं कृतवांश्च पितरं रुद्रं च पुरतः?" "त्वया पुरी पुनरानीता, राम, किन्तु सा न दृश्यते; तया विना त्वं न शोभसे, रघुनन्दन। सा साध्वी जनकात्मजा त्वत्तः पृथक् कुत्र वसति? त्वदीया अन्यां पत्नीं न जानामि; भार्याविहीनः त्वं न शोभसे। क्रौञ्चयुग्मवद्वा चक्रवाकयुग्मवद्वा—इत्येवं तारा शशिसुन्दरी वदति स्म।" तदा रामः पद्मलोचनः, वाक्यविशारदः, तां चारुवदनां विशालाक्षीं प्रति उवाच—"कालः दुस्तरः। सर्वं जगत् चराचरं कालेन नियन्त्र्यते; सर्वाः स्त्रियः गच्छन्तु, सुग्रीवः मयि स्थितः।" सुग्रीवः उवाच—"कस्मिन्नर्थे युवामिह आगतम्, नरश्रेष्ठौ? शीघ्रं तद् ब्रूहि, कृत्यकालः प्रवर्तते।" तस्य वचः श्रुत्वा, रामस्य संकेतात् भरतः राघवस्य लङ्कायाः यात्रां निवेदयामास। सुग्रीवः उवाच—"अहं युवाभ्यां सह पुरीं गमिष्यामि।" "राक्षसः विभीषणः द्रष्टव्यो मया तत्र," इति सुग्रीवस्य वचने श्रुते, राघवः "गच्छ" इति तम् अन्वज्ञापयत्। ततः सुग्रीवः द्वौ राघवौ च त्रयः पुष्पके समारुह्य, ततः विमानं समुद्रस्य उत्तरतीरे समुपागमत्। रामः भरतं प्रति उवाच—"अत्र राक्षसाधिपः विभीषणः चतुर्भिः मन्त्रिभिः सह जीवितार्थी मम समीपं प्राप्तः। ततः लक्ष्मणेन लङ्कायाः राज्याभिषिक्तः सः आगतः; अहं चात्र समुद्रतीरे त्र्यहं स्थितवान्। तेन मम साकं साक्षात्कारः कर्तव्यः; तावत् कालं सः मया न दृष्टः।" "ततः चतुर्थे दिने मम महद् रोषजं जातम्; शीघ्रं धनुः संनद्ध्य दिव्यास्त्रं गृहीत्वा। सः मम शरणं याचमानं दृष्ट्वा, लक्ष्मणस्य शरणं गतवान्; सुग्रीवस्य प्रार्थनया अहं शमितः। तत् त्वया मम अपराधः क्षन्तव्यः।" "मया मुक्तः बाणः वातक्षेत्रे निहितः; ततः सागरराजः अतीव विनीतः मां वचनेन संबोधितवान्—'सेतुं निर्माय लङ्कां गच्छ, राघव; महोदधिं तर, नरश्रेष्ठ।'" "मया अत्र समुद्रे, वरुणालये, सेतुर्निर्मितः; त्रिदिनेषु सः श्रेष्ठकपिभिः सम्पूर्णः। प्रथमे दिने चतुर्दश योजनानि, द्वितीये षट्त्रिंशत्, तृतीये पञ्चाशत् योजनानि निर्मितानि।" "इयं लङ्का दृश्यते, सुवर्णप्राकारतोरणा; अत्र महद् वानरैः सैन्यं विन्यस्तम्। चैत्रशुक्लचतुर्दश्यां महायुद्धमभवत्; अत्रैव अष्टचत्वारिंशदिने रावणः निहतः।" "अत्र प्रहस्तः नीलः राक्षसश्रेष्ठः हतः; अत्रैव धूम्राक्षः हनूमता निपातितः। अत्र महोदरः अतिकायश्च सुग्रीवेण हतौ; अत्र कुम्भकर्णः इन्द्रजित् च लक्ष्मणेन निपातितौ।" "अहं चात्र दशग्रीवं राक्षसश्रेष्ठं स्वयम् हन्यं; अत्रैव ब्रह्मा लोकपितामहः आगतः। अत्र शूलपाणिः शिवः पार्वत्या सह, देवानां गणैः, महेन्द्रगणैः, गन्धर्वकिन्नरैश्च आगतः।" "मम पिता त्रिविष्टपात् महाबलः, अप्सरसां गणैः, विद्याधरगणैश्च सहितः, अत्र आगतः। तेषां सर्वेषां पुरतः, सीता शुद्ध्यर्थं उक्ता—'अग्निं प्रविश्य, सीते, शुद्धिं प्राप्ता असि।'" "देवैः लङ्केश्वरैश्च दृष्टा, गृहीता च, पितुः आज्ञया मया उक्तं—'अयोध्यां गच्छ पुत्र' इति।