ततः पुष्पकविमानं गान्धारप्रदेशम् अगच्छत्। तत्र भरतपुत्रान् दृष्ट्वा, जगतः शासनम् अपश्यत्। ततः पूर्वदिशं गच्छन्तः, यत्र लक्ष्मणपुत्राः स्थिताः, तत्र रघुवंशजाः षट् रात्राणि नगर्यः तासु निवसन्ति स्म। दक्षिणदिशं प्रति तेन विमानयानेन गच्छन्तः, ते गङ्गायमुनयोः संगमं प्रयागे, मुनिसेवितं स्थानम्, अगच्छन्। तत्र भरद्वाजमुनिम् अभिवाद्य, ते अत्रेः आश्रमम् उपागम्य, मुनिभिः सह संवाद्य, ततः जनस्थानम् अगच्छन्। रामः तत्रैव उवाच—"अत्र पूर्वं दुष्टेन रावणेन जानकी अपहृता, पितुः सखायाः जटायुषः वधात् अनन्तरम्। अत्रैव च दुष्टबुद्धिना कबन्धेन सह महान् युद्धम् अकुर्म, तस्य हननं दग्ध्वा, सीता रावणालयं नीताऽभूत्। ऋश्यमुखे पर्वते महात्मा सुग्रीवो नाम वानरः वसति; सः भवतः साहाय्यं करिष्यति। पम्पासरः प्रति भ्रात्रा सह गच्छ। पम्पातटे शबरीं तपस्विनीं प्रति गच्छ। एवं उक्त्वा, स वीरः, दुःखितः, जीवितस्य निराशः, तत्र स्थितः।" रामः पुनः दर्शयन् उक्तवान्—"एषः पद्मसरः, महाबाहो, यत्र लक्ष्मणः माम् उपगम्य अवदत्—'मा शोच, पुरुषव्याघ्र, रिपुघातक। यदि त्वं शिष्टः भक्तः च, अत्रैव मैथिलीं प्राप्स्यसि। मम तु अत्र याः मासाः व्यतीतानि, ताः शतसंवत्सरसमाः अभवन्। अत्रैव, शत्रुनाशन, सुग्रीवार्थे वाली हतः; एषा हि किष्किन्धा, वालिना पालिता। अत्र धर्मात्मा सुग्रीवः वानरैः सह शतसंवत्सरं वासम् अकरोत्।" यदा सुग्रीवः वानरैः सह सभायाम् आसीत्, तदा भरत-राघवौ नगरं प्राप्नुतुः। तौ भ्रातरौ दृष्ट्वा, सः प्रणम्य पप्रच्छ—"कुत्र गच्छथः, वीरौ? किं कार्यं करिष्यथः?" तौ यथायोग्यं आसने उपवेश्य, सः स्वयम् अर्घ्यं दत्तवान्। तत्रैव सभायाम् उपविष्टे धर्मात्मनि रघुनन्दने, तत्र हनूमान्, अङ्गदः, नलः, नीलः, पाटलः, गजः, गवाक्षः, गवयः, पनसः च कीर्तिमन्तः आगमन्। पुरोहिताः, मन्त्रिणः, दधिवक्रकः ज्योतिष्कः, नीलः, शतबलिः, मैन्दः, द्विविदः, गन्धमादनः, वीरबाहुः, सुभाहुः, वीरसेनः, विनायकः, सूर्याभः, कुमुदः, सुशेनः वानराधिपः, ऋषभः, विनतः, गवाक्षः महाबलः, ऋक्षराजः, धूम्रः—एते सर्वे स्वसेनाभिः आगमन्। अन्तःपुराणि, रुमया, तारया, अङ्गदस्य स्त्रीभिः, अन्यैः परिचारिकाभिः सह, सर्वे वानराः सुग्रीवेण सह अतुलां प्रीतिं प्राप्य, "साधु साधु" इति उच्चैः प्रोष्यन्। तदा तारा प्रमुख्याः वानर्यः राघवम् अपश्यन्, अश्रुपूर्णकण्ठाः प्रणम्य, भाषन्त—"भगवन्, सा देवी कुत्र या त्वया रावणं जित्वा पितुः शिवस्य च साक्षात् अग्नौ शोधिता? त्वया पुरी पुनः प्राप्ता, राम, किन्तु सा तव समीपे दृश्यते न; तया विना, प्रभो, रघुनन्दन, त्वं न शोभसे। सा धर्मपत्नी जानकी त्वत्तः वियुक्ता कुत्र वसति? त्वदन्या पत्नी नास्ति; पत्नीविहीनः त्वं न शोभसे। क्रौञ्चयोः युग्मं वा चक्रवाकयोः युग्मम् इव—एवं तारा शशिसम्मिता वदति स्म।" रामः पद्मलोचनः, वाक्पतिः, तां सुशोभनदन्तीं विशालाक्षीं उवाच—"कालः दुस्तरः। सर्वं जगत् चराचरं कालेन नियन्त्र्यते। स्त्रियः गच्छन्तु, सुग्रीवः मम पुरतः स्थितः।" तदा सुग्रीवः उवाच—"कस्मिन् अर्थे, नरश्रेष्ठौ, आगतौ? शीघ्रं तद् उक्तव्यं, समयः प्रवृत्तेः उपस्थितः।" इति सुग्रीवेण उक्ते, भरतः रामस्य आदेशात् राघवस्य लङ्कायाः गमनं कथयामास। सुग्रीवः तयोः प्रति उवाच—"अहं युवाभ्यां सह नगरे गमिष्यामि।" पुनः सः उवाच—"राक्षसं विभीषणं द्रष्टुं गमिष्यामि।" राघवः तस्मै अनुमतिः दत्तवान्—"गच्छ।" ततः सुग्रीवः द्वौ राघवौ च त्रयः पुष्पकविमानम् आरुह्य, तत् विमानं समुद्रस्य उत्तरतीरे समुपागमत्। तत्र रामः भरतम् उवाच—"अत्र राक्षसेश्वरः विभीषणः चत्वारः मन्त्रिभिः सह जीवितार्थी मम समीपम् आगतः। तत्र लक्ष्मणेन लङ्कायाः अभिषिक्तः सः अत्र आगतः; अहम् अपि तत्र समुद्रतीरे त्रिदिनानि स्थितवान्। सः मम साक्षात्कारं दास्यति; बान्धवस्य धर्मः मया कर्तव्यः; तावत् सः साक्षात्कारं न दत्तवान्।" "ततः चतुर्थे दिने, महद् रोषम् आपन्नः अहम्, शीघ्रं धनुः सज्जीकृत्य, दिव्यम् अस्त्रं गृहीत्वा स्थितवान्। मां शरणं याचमानम् दृष्ट्वा, सः लज्जितः, लक्ष्मणस्य शरणं गतः; सुग्रीवस्य प्रार्थनया अहं प्रशमितः—त्वया क्षम्यताम्। ततः मया मुक्तः बाणः वातदेशे निपातितः; ततः सागरपतिना अतीव विनीतः सन्दिष्टः।" "सः मम उक्तवान्—'सेतुना लङ्कां गच्छ, राघव; महोदधिं तर, पुरुषव्याघ्र। अयं सेतुः मया वरुणालये निर्मितः; त्रिदिनैः वानरश्रेष्ठैः सम्पूर्णः।