भगवतः शरीरात् मदुकैटभौ महाबलौ भीषणौ च तौ दानवौ तदा सम्प्राप्तवरौ उत्पन्नौ। तौ प्रजापतिं तत्र दृष्ट्वा, कोपाविष्टौ, स्वयम्भुवं ग्रसितुम् अत्यन्तवेगेन अभ्यधावताम्। तदा पृथक् पृथक् सर्वाणि भूतानि उत्पद्यन्तीति दृष्ट्वा, ब्रह्मणा स्तुतः विष्णुः तौ मदुकैटभौ निहत्य, भूतस्थैर्यार्थं तयोः मेदसा भूमिम् अवर्धयत्। तस्याः मेदगन्धेन सा भूमिः मेदिनीति प्रसिद्धा बभूव। एवं खलु सः गृध्रः मिथ्यावादी, पापकर्मनिष्ठः, पापाश्रयश्च, स्वस्वभावानुसारं पापं आचरन्, दण्डार्हः सञ्जातः। तदा आकाशात् अङ्गरहितः शब्दः अभवत्—"मा हन्याः गृध्रम्, हे राम; सः पूर्वं तपोबलात् दग्धः।" अतीते काले, गौतमेन प्रजापतिना सः दग्धः, तस्य नाम ब्रह्मदत्तः, वीर्यवान्, सत्यवादी, शुचिरपि। सः ब्रह्मदत्तः मुनिगृहं सम्प्राप्तः, भोजनार्थं याचितवान्, शतसंवत्सरं तत्रैव भोजनं कृतवान्। तस्मै ब्रह्मदत्ताय सः महात्मा स्वहस्तेन पाद्यं, अर्घ्यं च सम्यक् उपपादयामास। गृहं प्रविश्य, सः महात्मा भोक्तुम् उपक्रमन्, स्तनभरां स्त्रीं दृष्ट्वा ताम् हस्तेन स्पृष्टवान्। तदा कोपसंरक्तः मुनिः घोरं शापं दत्तवान्—"मूढ, गृध्रः भव!" इति। तदा राजा मुनिम् उवाच—"दया कुरु, महाभाग; शापस्य मोक्षः अस्तु।" तस्य वचः श्रुत्वा, दयालुः मुनिः पुनः उवाच—"रघुवंशे महायशाः रामो नाम इक्ष्वाकुवंशसम्भूतः, कमलपत्राक्षः राजा भविष्यति। तेन पुरुषश्रेष्ठेन दृष्टः सन्, त्वं पापात् विमुक्तो भविष्यसि।" एवं रामवचनं श्रुत्वा सः राजा प्रमुदितः, तत्क्षणाद् गृध्रशरीरं त्यक्त्वा, दिव्यगन्धानुलेपितः, दिव्यवपुः सन्, राजानम् उवाच—"साधु, राघव, धर्मज्ञ! त्वया कृपया, प्रभो, अहं भीषणात् नरकात् विमुक्तः, त्वया च पापरहितः कृतः। गृध्ररूपं त्यक्त्वा, नरशरीरं पुनः प्राप्तवान्।" धर्मज्ञः तदा उलूकं उवाच—"स्वं गृहम् प्रतिगच्छ, कौशिक।" "सायं सन्ध्यां कृत्वा, मुनिस्थानं गमिष्यामि।" इत्युक्त्वा, आपः स्पृष्ट्वा, सन्ध्याकर्म समाप्य, रामः कुम्भसम्भवस्य महात्मनः आश्रमम् प्रविवेश। अगस्त्यः सस्नेहम् फलं मूलं च उपाहरत्। सः स्वादूनि शाकानि समुपाहरत्; नरव्याघ्रः तदन्नं पपौ, यदिवामृतकल्पम्। तृप्तः सन्, प्रसन्नः, तत्रैव रजनीं व्यतीयाय; प्रातः शत्रुनाशनः उत्थाय प्रातःकृत्यं चकार। ततः रघुवरः मुनिम् उपगम्य, प्राञ्जलिः, कुम्भसम्भूतं महर्षिं प्रणम्य, उवाच—"ब्राह्मण, अहं यास्यामि, त्वत्तः अनुमतिं याचे; तव दर्शनात् अहं धन्यः, कृपापात्रं च। सौभाग्येन, महात्मना शुद्धात्मा भविष्यामि।" एवमुक्ते काकुत्स्थेन, अद्भुतं वाक्यम् श्रुतम्। तपोवनस्थः मुनिः, अश्रुपूर्णलोचनः, परमसन्तुष्टः, उवाच—"राम, तव वचनं अद्भुतं, कल्याणकरं च। राघव, यत् त्वया उक्तं, तत् सर्वभूतपावनं; ये त्वां सख्येन पश्यन्ति, क्षणमात्रं अपि, ते दिव्यवचनैः शुद्धाः स्युः; ये तु भूमौ त्वां द्वेषेण पश्यन्ति, ते ब्रह्मदण्डेन त्वरितं निहताः, नरकं यान्ति। एवं त्वं रघुकुलश्रेष्ठ, सर्वदेहिनां पावनः। ये लोकेषु तव कीर्तिं कुर्वन्ति, राघव, ते सिद्धिं प्राप्नुवन्ति। अतः त्वं निर्भयः, निरवध्यः, स्वमार्गे गच्छ। धर्मेण राज्यं पालय; त्वं सर्वलोकाश्रयः।" एवं मुनिना संबोधितः राजा, सप्रणामः, अगस्त्यं मुनिश्रेष्ठं प्रणम्य, सर्वान् ऋषींश्च अभिवाद्य, न विलम्बयन् पुष्पकं सुवर्णमालिनं आरुरोह। तस्य प्रस्थानकाले, सर्वतः मुनिगणाः आशीर्वादं ददुः। तं राजा, यथा देवा शतक्रतुम्, तथेव पूजयामासुः। अर्धदिने गते, रामः सर्वविद्याविशारदः, अयोध्यां प्राप्तः, पादात् विहारवनं प्रविश्य, स्वेच्छाचरं पुष्पकं विसर्जयामास। सः विहारवनात् निर्गम्य, द्वारपालान् उवाच—"लक्ष्मणं भरतं च शीघ्रगामिनौ, मम समीपं नेतुम्। आगमनं मे निवेदयित्वा, विलम्बं विना तौ आनयत।" राघवस्य निष्पापकर्मणः वचनं श्रुत्वा, द्वारपालाः त्वरया गत्वा, राजपुत्रौ आहूय, राघवाय निवेदयामासुः। राघवाज्ञया, द्वारपालैः तौ राजपुत्रौ समानीयौ। प्रियौ भरतलक्ष्मणौ आगतौ दृष्ट्वा, राघवः तौ आलिङ्ग्य, उवाच— "द्विजातीनां प्रति परमं कर्तव्यं सम्यक् कृतम्; धर्मस्य हेतोः, राघवौ, अधिकं कर्तुम् इच्छामि। युवां मम आत्मसमौ, राजसूयं कर्तुम् इच्छामि, यत्र धर्मः शाश्वतः प्रतिष्ठितः।