राज्ञः सन्निधौ, सुभगे रात्रिचरे, शुभः कुलिङ्गः, न तु गृध्रः, इति सूच्यते; राजा हि प्रधानः, सर्वेषां शरण्यतमः, धर्मज्ञः सदा। सर्वे प्रजा राजान्निष्पन्नाः, स एव नित्यधर्मस्वरूपः; येषां राजा धर्मिष्ठः, तेषां दुर्भाग्यं न भवति। ये च पुरुषश्रेष्ठाः वैवस्वतेन विमुक्ताः, ते मोक्षं प्राप्नुवन्ति। ततः मन्त्रिणां वचनानि श्रुत्वा, रामः इदं वचनं प्राह— “शृणुत, पुराकल्पे इतिहासं प्रवक्ष्यामि, यः श्रुतः। व्योम्नि चन्द्रसूर्यतारकयुतं, पर्वतपृथिवीवृक्षसहितं, जलसागरसंयुक्तं, चराचरयुक्तं, सर्वं जगत्त्रयं तदा एकमेवाभूत्, यथा एकं व्योम्नि स्थितम्। तदा भूः लक्ष्मीसमेता विष्णोः उदरं प्रविवेश; तां निगृह्य स तेजस्वी विष्णुः सलिलसागरे प्रविवेश। स संयतात्मा, तत्र शतशः वर्षाणि सुप्तः। विष्णोः सुप्ते तु, ब्रह्मा तस्य उदरं प्रविवेश। तदुदरं बहुनाडिसंयुक्तं विज्ञाय, स योगी तत्र प्रविवेश। विष्णोः नाभिकमलं सुवर्णमण्डितं तत्र समुत्पन्नम्। ततः तस्मात् कमलात् ब्रह्मा योगी महेश्वरः उत्पन्नः, स भूवायुपर्वतवृक्षादीन् सृष्टुमिच्छन्। ततः मध्ये सर्वाणि भूतानि, मनुष्याः, सर्पाः, योनिजाः, अण्डजाः च, स महातपाः ससर्ज। तस्य शरीराज्जग्मतुर्दानवौ—कैतभः सह मधुना। तौ बलवन्तौ, भीषणौ, तदा वरप्राप्तौ। तौ प्रजापतिं तत्र दृष्ट्वा, क्रोधवशात्, स्वयम्भुवं ग्रसनीयमित्यभिप्रायौ, वेगेन अभिपेततुः। तदा पृथक् पृथक् समुत्पन्नानि सर्वाणि भूतानि दृष्ट्वा, विष्णुः, ब्रह्मणा स्तुतः, तौ मधुकैटभौ जघान। तयोः मेदसा पृथिवीं स्थिरतां प्रति संवर्ध्य, सा मेदगन्धयुक्ता मेदिनीति प्रसिद्धा बभूव। एवं, अयं गृध्रः असत्यवादी, पापकर्मनिष्ठः, दुष्टशरणः, स्वभावेनैव पापकृद्, दण्डार्हः। तदा दिव्यः शब्दः नभसि श्रुतः—“मा हन्याः गृध्रं हे राम; पूर्वं तपोबलात् स दग्धः। अयं हि गौतमेन प्रजापतिना पूर्वं दग्धः, नराधिप; ब्रह्मदत्तो नामायं, वीर्यवान्, सत्यवादी, शुद्धात्मा च। स मुनिगृहं गत्वा, भोजनं याचितवान्; शतवर्षपर्यन्तं तत्र भुक्तवान्। ब्रह्मदत्ताय तेन स्वयमेव पाद्यं, अर्घ्यं च, सम्यक् भोजनाय दत्तम्। गृहं प्रविश्य, स महात्मा यदा भोक्तुं प्रवृत्तः, तदा स्तनयुतां स्त्रियम् अपश्यत्, तां हस्तेन स्पृष्टवान्। तदा क्रुद्धः मुनिः घोरं शापं दत्तवान्—“मूढ, गृध्रः भव!” इति। राजा तदा मुनिम् उपगम्य, “दया कुरु, महाभाग; शापात् विमोचनं भवतु” इति प्रार्थितवान्। तद्वचनं श्रुत्वा, दयालुः मुनिः पुनः प्राह—“रघुवंशे महाकीर्तिः रामो नाम राजा इक्ष्वाकुवंशसम्भूतः, पद्माक्षः जातः भविष्यति। तं पुरुषश्रेष्ठं रामं दृष्ट्वा, त्वं पापात् विमुक्तो भविष्यसि” इति। तदेतद् रामस्य वचनं श्रुत्वा, स राजा हृष्टः। तदा गृध्ररूपं त्यक्त्वा, दिव्यगन्धानुलेपनः, दिव्यवपुर्धारी, राजानं वाक्यमुवाच— “साधु, राघव, धर्मज्ञ! तव प्रसादात्, प्रभो, अहं घोरनरकात् विमुक्तः, त्वया पापरहितः कृतः। गृध्ररूपं त्यक्त्वा, नररूपं पुनः प्राप्तवान्। धर्मज्ञः रामः, कौशिकं उलूकं प्रति उवाच—‘स्वं गृहम् प्रतिपद्यस्व।’ सायं सन्ध्यां कृत्वा, मुनिं द्रष्टुं गमिष्यामि इति। ततः, आपः स्पृश्य, सायं विधिं सम्पूर्ण्य, रामः कुम्भसम्भवस्य महात्मनः आश्रमं प्रविवेश। अगस्त्यः स आदरात्, तस्मै फलमूलानि बहूनि दत्तवान्। स स्वादूनि शाकानि भोजनाय आनयामास; स नरसिंहः तदन्नं पपौ, यदिवामृतकल्पम्। तृप्तः, परितुष्टः, स तत्र रजनीं न्यवसत्; प्राते, शत्रुसूदनः उत्थाय, प्रातःकृत्यं चकार। ततः रघुवरः मुनिं प्रति गन्तुम् उपससार; प्रणम्य, स कुम्भसम्भूतं महर्षिं प्रति वाक्यमुवाच— “ब्राह्मण, अहं गन्तुम् इच्छामि, गमनानुज्ञां याचे; तव दर्शनात् सौभाग्यवान्, धन्यः चास्मि। भगवन्, तव प्रसादात्, अहं शुद्धात्मा भविष्यामि” इति काकुत्स्थेन उक्ते, अद्भुतं वचनं श्रुतम्। तपस्वी, अश्रुपूर्णलोचनः, परमसन्तुष्टः, प्राह—“राम, तव वचनं अद्भुतम्, कल्याणकरम्। रघुनन्दन, यद् उक्तं त्वया, तद् सर्वभूतपावनम्; ये त्वां मित्रभावेन क्षणमपि पश्यन्ति, ते स्वर्गवासिनः उक्तं, सर्वतीर्थैः पाव्यन्ते। ये त्वां द्वेषेण पश्यन्ति, तान् ब्रह्मदण्डेन क्षिप्रं निपात्य, ते नरकं यान्ति। एवं त्वं रघुकुलश्रेष्ठ, सर्वदेहिनां पावकः। ये लोकेषु त्वां कीर्तयन्ति, राघव, ते सिद्धिं प्राप्नुवन्ति। गच्छ, निर्भयः, अनवद्यः, मार्गे तिष्ठ। धर्मेण राज्यं पालय; त्वं सर्वलोकशरणः” इति मुनिना उक्तः, राजा अञ्जलिं कृत्वा तस्थौ।