ऋषीन् एवं संबोध्य स उत्तममतिर्भूयः आरजां प्रति प्रोवाच—"हे दुष्टचित्ते, त्वं मुनिवासे स्थिरा भव।" पुनः अवदत्—"अर्हे आरजे, त्वं अत्रैवाश्रमे निर्मला शतसंवत्सरं योजने पर्यन्ते शोभमानावस स्थेहि।" तस्य मुनिवचसः श्रवणात्, भृगुपुत्री आरजा दुःखिता पितरं प्रत्युवाच—"यथास्तु।" इति उक्त्वा भर्गवः अन्यं वासं प्रति जगाम; सप्ताहे, यथा ब्रह्मविदा निर्दिष्टम्, स आश्रमः भस्मीभूतः अभवत्। ततः, हे नर, दण्डस्य प्रदेशः विन्ध्यपर्वतपर्यन्तं, उशनसा, हे राम, तद्व्यतिक्रमकारणात् शप्तः। तस्मात् कालात्, ककुत्स्थवंशज, दण्डकवनम् इति प्रसिद्धम्; सर्वं एतत् अहम्, हे राघव, तव पृष्टवन्तः, यथावत् आख्यातवान्। वीर, संध्या-पूजनस्य कालः प्राप्तः; एते महर्षयः, हे राम, पूर्णकलशहस्ताः सर्वतः तिष्ठन्ति। नरशार्दूल, जलक्रियाम् अनुष्ठाय, ते आदित्यं ब्रह्मादिभिः कृतैः स्तोत्रैः सर्वर्षिभिः साधितैः पूजयन्ति। सूर्ये अस्तं गते, हे राम, जलक्रियाम् कृत्वा, रामः, मुनिवचनं हृदि स्थापयन्, संध्योपासनाम् आरब्धवान्। तदा रघूनां नृपति: तां पुण्यां संध्यां समारब्धवान्; तस्मिन् रम्ये वने, शोभनवृक्षैः भूषिते— पुण्ये तटे, महति गिरे, कोकिलकुलैः विभूषिते, नानाविहगनिनादिते, नानामृगसंकुले च उपवने, सिंहव्याघ्रनिवृते, विविधविहगसंवृते, गृध्रूल्लूकौ च तत्र बहूनि वर्षाणि वसतः। तदा दुष्टबुद्धिः गृध्रः, उल्लूकस्य वासं स्वं मन्यमानः, तेन सह विवादं आरब्धवान्। हे राम, पद्मनेत्र, जगतः प्रभो, तं शीघ्रं गच्छामः, यस्य वासः स्यात् इति निर्णेतुम्। गृध्रः च उल्लूकः च, क्रोधसमुत्पन्नौ, सहिष्णुत्वं नाश्रित्य, शीघ्रं रामं प्रति जग्मतुः, कलहेन मनः संक्लिष्टौ। परस्परवैरिणौ, तस्य पादौ स्पृष्ट्वा, रघुवंशेशं दृष्ट्वा, गृध्रः इदं वचनम् उवाच। "देवदानवेषु त्वं मया श्रेष्ठः समीक्श्यसे; बृहस्पतेः शुक्रस्य च अपि ज्ञानतः अतिरिच्यसे, महाबुद्धे।" "भूतानां परं चापरं च विज्ञाय, त्वं देवानामिव इन्द्रः नराणाम्; सूर्यवत् दुर्लोक्यः, हिमवत् गुरुः।" "सागरसमः गम्भीरः, लोकपालत्वेन यमः; क्षमायां पृथिवीसमानः, वेगेन वाततुल्यः।" "त्वं गुरुर्विशुद्धधर्मज्ञः, राघव, विष्णुरूपः; अधर्मद्वेषी, अजय्यः, विजयी, सर्वास्त्रविद्।" "शृणु देवेश, यद् इच्छामि वक्तुम्, नरश्रेष्ठ; अयं वासः पूर्वं मम, बाहुबलात् प्राप्तः, प्रभो।" "उल्लूकः एनं गृहीत्वा, विशेषतः तव समीपे, नृप; एवं तस्य पापवृत्तिः, तव आज्ञां लंघयति।" "प्राणान्तकारेण दण्डेन, राम, त्वया ताडनीयः; एवं उक्ते गृध्रेण, उल्लूकः प्रत्युवाच।" "शृणु प्रभो, यद् अहम् एकचित्तः वक्तुम् इच्छामि, नृप; सोमात्, इन्द्रात्, सूर्यात्, कुबेरात्, यमात् च—" "राजा जायते, राम, मानवः किञ्चिद् भवति; त्वं तु सर्वव्यापी देवः, नारायणपरायणः।" "सोमः इति त्वं कथ्यसे, नृप, यदा यथाकर्म; दुःखनाशकः, त्वं यथावत् त्रातासि।" "दण्डेन जनदोषेषु, पापभीतिं निवारयसि; दाता, ताडयिता, त्राता, अत एव त्वं इन्द्रवत्।" "अप्रधृष्यः सर्वेषु भूतेषु, तेजसा अग्निसमः; तपसा पापविनाशकः, राम, सूर्यवत्।" "राजश्रेष्ठ, त्वम् एव कुबेरसमः, अथवा अतिशयेन धनाध्यक्षात्; स्त्रीसंपदः सदा चित्तस्थित्यनुगता।" "निधिना कुबेरः धनवान्, तथा तेजसा समः सर्वेषां स्थावरजङ्गमानाम्।" "राघव, तव दृष्टिः शत्रुमित्रयोः समा; सदा धर्मेण राज्यं पालयसि, यथाविधानम्।" "राम, यः तव कोपं आप्नोति, स मृत्युम् एव लभते; अतः त्वं दण्डनृप इति ख्यातः।" "नरश्रेष्ठ, तव मानुषत्वं दयायुक्तम्; राज्ञा सर्वेषु दयालुता भवति।" "राजा दुर्बलानां बलम्, अनाथानां रक्षकः; अन्धानां नेत्रम्, अबुद्धीनां बुद्धिः।" "त्वं अपि अस्माकं रक्षकः, धर्मात्मन्; शृणु मे। अस्मान् अपि पक्षिवद् समीक्श्य विचारय।" "यो अस्माकं प्रभुः, स पक्षिराजः, त्वया नियुक्तः; प्रभो, तव सन्निधौ, नः स्वातन्त्र्यं नास्ति।" "त्वया पूर्वं चतुवर्गः सृष्टः; अधुना, नृप, मम वासं प्रविश्य, गृध्रः मां पीडयति।" "देवमानुषेषु त्वं नृपः, नरश्रेष्ठ; इति श्रुत्वा, रामः स्वं मन्त्रिणः आह्वयत्।" "विष्टिः, जयंतः, विजयः, सिद्धार्थः, राष्ट्रवर्धनः, अशोकः, धर्मपालः, सुमन्त्रः च महाबलः—" "एते रामस्य च दशरथस्य मन्त्रिणः, महात्मानः, नीतिसंपन्नाः, सर्वशास्त्रविशारदाः।" एवं संहित्य, शान्तया, धर्म्यया, रम्यया च वार्तया, तस्यां वनभूमौ, रामः मन्त्रिणः सह तयोः पक्षिणोः विवादस्य निर्णयाय उपविवेश।