ततः तस्मिन् महात्मनि तीव्रं क्षुधार्ते कोपः समुत्पन्नः, स सर्वलोकान् दहन्निव दीप्तः, शिष्यान् समुपदिशन् इदं वचनं उवाच। “पश्यत एतां विपत्तिं, या प्रज्ञाभावात् दुष्कृतकृतः दण्डस्य ज्वलनशिखावत् उग्ररूपा सम्प्राप्ता। न संशयः, यः कश्चन दुष्कृत्य विनष्टः, अनुगामिभिः सह विपत्तौ पतितः, अत्र ज्वलनशिखां स्पृष्टवान्—स एव अतिदारुणं पापं कृत्वा, अत एव एष दुष्टबुद्धिः अप्रतिमं रजःवर्षं प्राप्स्यति। पापकृत् राजा, यः भूमिं सेवकान् सेनां वाहनानि च समाश्रित्य पापकर्माणि करोति, स दुष्टात्मा निधनं प्राप्नोति। दुष्टस्य अस्य भूमिपतेः भूमिं, शतयोजनपर्यन्तां, धर्माधिपतिः महता रजःवर्षे कम्पयतु। अत्र सर्वे प्राणिनः स्थावरजङ्गमाश्च, रजःवर्षात् शीघ्रं विनश्यन्ति। यावत् दण्डस्य देशः यज्ञभूम्याश्रमपर्यन्तः, तावत् सप्तरात्रमेकं सहसा रजःवर्षं भविष्यति।” एवं क्रुद्धः स मुनेः तटे वसन्तं तं तपोवनवासिनं उवाच—“ग्रामसीम्नि स्थातव्यम्।” तस्यैव वचनस्य क्षणेन, आश्रमनिवासिनः जनाः शीघ्रं तं देशं परित्यज्य बहिः प्रस्थिताः। ततः स तपस्वी आरजां प्रति उवाच—“हे पापिष्ठे, त्वं च आश्रमे स्थिता शान्ता भव।” पुनः उवाच—“निष्पापे आरजे, त्वं शतवर्षपर्यन्तं, योजनपरिमिते आश्रमे शोभया सम्यक् स्थित्वा कान्तिं वह।” तदा पितुः आदेशं शृण्वती आरजा भृगुपुत्री दुःखिता, “एवं भवतु” इति प्रत्युच्य तस्मै प्रत्यगृह्णात्। एवं उक्त्वा भर्गवः अन्यं वासं गतः। सप्तमे दिने, ब्रह्मविदा उक्तं यथैव, स देशः भस्मसात् जातः। तस्मात् कारणात्, हे नर, दण्डस्य प्रदेशः विन्ध्याचलपर्यन्तं, उशनसा शप्तः, हे राम, तदधर्मकृत्यस्य परिणामः। ततोऽनन्तरं, हे काकुत्स्थवंशज, दण्डकवनं इति स देशः प्रसिद्धः; एतत् सर्वं तव पृष्टं यथावत् आख्यातम्, हे राघव। एतेन, हे वीर, सायं संध्योपासनाय कालः सम्प्राप्तः; एते महर्षयः, हे राम, कुम्भैः पूर्णैः समन्ततः स्थिताः। ततो नरश्रेष्ठ, जलकृत्यानि कृत्वा, ब्रह्मादिभिः कृतानि स्तोत्राणि गायन्तः, सूर्यं पूजयन्ति। सूर्येऽस्तं गते, हे राम, जलकृत्यं कृत्वा, रामः मुनिवचः हृदि स्थापयन् संध्योपासनां आरब्धवान्। तदा राघवः तस्मिन रम्ये वनप्रदेशे, शोभनतरुविन्यस्ते, पुण्यां संध्योपासनां कर्तुम् आरब्धवान्। पुण्ये तस्मिन नदीतीरे, महति गिरी शुकसारससमाकीर्णे, विविधशकुन्तनिनादिते, बहुपशुसंकुले उद्याने, सिंहव्याघ्रसमाकीर्णे, नानापक्षिसंवृते, गृध्रबकौ च तत्र बहुकालं वसतः। तदा गृध्रः, पापनिश्चयः, उलूकस्य वासस्थानं स्वं कृत्वा तेन सह विवादं आरब्धवान्। तदा पद्मनयनः रामः, सकलजगत्प्रभुः, त्वरया तत्र गन्तुं निश्चितवान्, यः कस्य वासः स्यात् इति निर्णेतुम्। ततः गृध्रः उलूकश्च, द्वावपि कोपोत्पन्नौ, सहसा रामं समीपं आगतौ, विवादात् मनःक्लिष्टौ। परस्परविरोधिनौ, तौ तस्य पादौ स्पृशन्तौ, रघुवंशेश्वरं दृष्ट्वा, गृध्रः वचनं उवाच—“देवदानवेषु त्वं मया श्रेष्ठः मन्यसे; त्वं बृहस्पतिशुक्राभ्यां अपि अधिकः, महाबुद्धे। त्वं भूतानां परापरं वेत्थ, नराणां मध्ये इन्द्रवत् असि; सूर्यसमप्रभः, हिमालयसदृशगुरुः। त्वं समुद्रवत् गम्भीरः, लोकपालः यमः इव; क्षमायां पृथिवीसमानः, वेगेन अनिलसमानः। त्वं गुरुः, सर्वगुणसम्पन्नः, राघवः, विष्णुरूपधारी; अन्यायद्वेषी, अजितः, विजयी, सर्वास्त्रविद्। शृणु, देवेश, यदहं वक्तुमिच्छामि, नरश्रेष्ठ; एष वासः पूर्वं मम बाहुबलात् प्राप्तः, प्रभो। उलूकः तं गृहीत्वा, विशेषतः तव समीपे, राजन्, ममाज्ञां लंघयन्, पापाचारं कृतवान्। प्राणान्तकदण्डेन, राम, त्वं तं शासितुमर्हसि।” इति उक्ते गृध्रेण, उलूकः प्रत्युवाच। “शृणु, प्रभो, यदहं एकचित्तेन वक्तुमिच्छामि, राजन्; सोमात्, इन्द्रात्, सूर्याद्, कुबेरात्, यमाच्च—राजा जायते, राम, किञ्चित् मानुषरूपः; त्वं तु सर्वव्यापी देवः, नारायणपरायणः। यदा कृत्यं विचर्यते, त्वं सोमः इति कथ्यसे, राजन्; त्वं दुःखात् रक्षसि, त्वं तमःसंहरः। जनानां दोषदण्डेन, त्वं पापभयानि हन्ति; त्वं दाता, ताडयिता, रक्षिता, इन्द्रवत् अस्माकं। सर्वेषां भूतानां दुर्निवार्यः, तेजसा अग्निवत् असि; तपसा सदा पापानि दहसि, राम, सूर्यवत्। राजश्रेष्ठ, त्वं प्रत्यक्षं कुबेरसमः, अपि च धनाधिपतेः अपि श्रेष्ठः; तथापि स्त्रीसमृद्धिः सदा चित्तवृत्तौ एव तिष्ठति। कुबेरः कोशेन धनवान्, तेन सः सर्वेषां स्थावरजङ्गमानां मध्ये समोऽस्ति।” एवं तयोः विवादे, रामः तयोः मध्ये धर्मनिरूपणाय स्थितः।