रघुवंशसम्भव, काकुत्स्थनन्दन, दण्डस्य शरीरे भविष्यद्गतिं दृष्ट्वा, तस्य पुत्रे महद् दोषं च ज्ञात्वा, भगवान् तस्मै विन्ध्य-नीलययोर्मध्ये राज्यं दत्तवान्। तत्र दण्डः शोभनस्य पर्वतस्य शिखरे राजा अभवत्। स तत्र निवासार्थं अतुल्यां पुरीं स्थापयामास, तां च स्वयमेव मधुमत्तेति नाम दत्तवान्। एवं आज्ञया समन्वितः स वीरः तत्रैव निवासं कृतवान्; स च राजा तं देशं मुख्येन पुरोहितेन सह शासितवान्। स राजा, स्वसुतैः परिवृतः, इन्द्रवत् स्वर्गे प्रमुदितः, काकुत्स्थनन्दन, स धर्मात्मा निष्कण्टकं राज्यं पालयामास। कालेन किञ्चित्, स राजा भार्गवाश्रमं अगमत्। स रम्ये चैत्रमासे तं मनोहरं देशं प्रविश्य, भूमौ अनुपमां रूपेण भार्गवस्य कन्यां अपश्यत्। सा वनान्तरे विचरन्ती, स्त्रीषु श्रेष्ठा, उन्नता, पूर्णाङ्गी, श्यामाङ्गी, शुभलक्षणा, चन्द्रवदना दृष्टा। तस्याः सुन्दरनासिका, सुललिताङ्गानि, उन्नतस्तनद्वयं, मध्ये तन्वी, विस्तीर्णा च सा। तां दृष्ट्वा स राजा हृष्टः अभवत्। सा एकवस्त्रा, नवयौवने, एकाकिनी तस्मिन्वने स्थित्वा, तां दृष्ट्वा स राजा कामबाणैः विद्धः, अधर्मेण प्रवृत्तः। स समीपं गत्वा तां विश्रान्तां कन्यां अपृच्छत्—"कुतोऽसि, सुश्रोणि? कस्य कन्या त्वं, सुमध्ये?" "कान्त्या संतप्तोऽहं त्वां पृच्छामि, सुश्रोणि; केवलं दर्शनात् मनो मम त्वया हृतम्।" "एतत् तव मुखं मुनिप्रवृत्तीनाम् अपि मनांसि हरति; यदि त्वां न लभेय, मृतोऽहं मन्यस्व।" "मम प्राणाः त्वया हृताः, सुमुखि; जीवितं देहि, सुभगे। अहं तव दासः, त्वं मां भक्तमुपगृहाण, शुभे।" एवं स काममदेन गर्वेण च वशीकृतः स राजा तां भार्गवीं सान्त्वनवचनैः प्रत्युवाच। सा भार्गवी नम्रया वाचा तम् उवाच—"राजन्, मां शुद्धकर्मणः भार्गवशुक्रस्य कन्यां विद्धि, अरजा नाम, आश्रमवासीषु ज्येष्ठाम्।" "शुक्रो मे पिता, राजन्, स च त्वया महात्मना शिष्यत्वेन सम्बद्धः; धर्मतः त्वं मे भ्राता, नृपश्रेष्ठ।" "न युक्तं त्वया, नृप, एतानि वचनानि वक्तुम्; अहं त्वया सदा रक्षणीया, अन्यतः अपि दुष्कृतात्।" "मम पिता कोपसम्पन्नः, उग्रः च; त्वां भस्मसात् करिष्यति, अथवा राजधर्मेण त्वया निषिद्धा कन्या बलात् ग्राह्या स्यात्।" "त्वं पितरं मम धर्मतः पृच्छ; तं वृणीष्व, नृपश्रेष्ठ, महातेजसम्।" "अन्यथा, महद् भीषणं च दुःखं त्वां सम्प्राप्तं भविष्यति; यदि मे पिता रुष्टः स्यात्, स त्रीन् लोकान् दहति।" एवम् उग्रं दण्डं श्रुत्वा, राजा काममोहितः शिरः प्रणम्य पुनरुवाच—"अनुग्रहम् कुरु, सुश्रोणि, कामेन हतः अस्मि; त्वया बद्धः प्राणः मम, स्फुटति च।" "त्वां प्राप्य, द्वेषो वा मृत्युः वा मम अस्तु; भक्त्या त्वां उपगृहाण, भीरु, त्वयि मम प्रीतिर्बहुता।" एवं कन्यां प्रति उक्त्वा, राजा तां बाहुना बलात् जग्राह; अपरहस्तेन तस्याः वस्त्रं अपाकरोत्। तस्याः शरीरं आलिङ्ग्य, तस्याः मुखे मुखं स्थापयित्वा, तस्याः यथेच्छं संभोगं आरब्धवान्, सा तु यत्नेन प्रतिरोधं कृतवती। तं घोरं पातकं कृत्वा, राजा मदोन्मत्तगजवद् शीघ्रं स्वपुरीं प्रत्यगच्छत्। भार्गवी अश्रुपूर्णनेत्रा, दुःखिता, आश्रमात् न दूरं स्थित्वा, देवसमः पितरं प्रत्यागमनं प्रतीक्षमाणा तस्थौ। क्षणात् अनन्ततेजाः दिव्यः मुनिः, स्नानं कृत्वा, शिष्यैः परिवृतः, क्षुधार्तः, स्वमाश्रमं प्रत्यागच्छत्। स अरजां विषण्णां, धूलिधूसरितां, मेघैः आच्छन्नां शशांककान्तिं इव, अपश्यत्। तदा तस्मिन् महात्मनि, क्षुधिते, लोकोदाहाय इव कोपः समुत्पन्नः। स शिष्येभ्यः उवाच—"पश्यत, अनाग्रहीतदण्डस्य दारुणं विपाकं, ज्वलनार्चिवत् आपतन्तम्।" "न संशयः, यो विनाशं कृत्वा, आपद्गतोऽस्ति, स च स्वजनैः सह, ज्वलनस्पर्शं कृतवान्—" "एवं घोरं पातकं कृत्वा, स पापात्मा अतुल्यं धूलिवर्षं प्राप्स्यति।" "राजा पापकर्मा, क्षेत्र-सेवक-बल-यानसम्पन्नः, पापकर्मा, स मृत्युम् आप्स्यति।" "धर्मराजः अस्य पापिनः भूमिं शतयोजनपर्यन्तं महाधूलिवर्षेण कम्पयतु।" "अत्र स्थिताः सर्वे प्राणी, चलाचलाः, शीघ्रं धूलिवर्षेण विनश्यन्तु।" "यावद् दण्डस्य प्रदेशः, यज्ञवाट-आश्रमपर्यन्तं, सप्तरात्रं सहसा धूलिवर्षं भविष्यति।" एवं क्रुद्धः उक्त्वा, आश्रमवासीं प्रति उवाच—"ग्रामसीम्नि स्थित्वा भव।" यदा उशनाः एवं उक्तवान्, तदा आश्रमवासिनः शीघ्रं तं देशं परित्यज्य ग्रामसीम्नि निवासं कृतवन्तः।