अगस्त्यः कथयति—पूर्वं कृतयुगे राजा मनुर्नाम बभूव, दण्डधरः, महाबलः, महाबाहुः, यस्य पुत्रः इक्ष्वाकुः नाम, लोके प्रख्यातः, तेजसा समन्वितः। स राजा मनुः ज्येष्ठं पुत्रं, येन लोकोऽभिवन्द्यते, सिंहासने स्थापयित्वा उवाच—"त्वं भूमौ राजवंशेषु राजा भव।" तदा सुतः पितरं प्रतिजज्ञे—"एवं भविष्यति," हे राघव। ततो हृष्टः पिता पुनः पुत्रं प्रहर्षेण प्रोवाच— "त्वया अतीव उत्तमं कर्म कृतं, न सन्देहः; त्वं दण्डेन प्रजाः पालय, न तु कारणं विना दण्डं प्रयुञ्जीः।" "यो दण्डः पापेषु नराणां सम्यग् विधीयते, स एव नृपं स्वर्गं नयति।" "अतः, महाबाहो, त्वं दण्डे प्रामाण्यं कुरु, पुत्र; एवमाचरन् तव परमं धर्मं लोके प्रतिष्ठापयिष्यसि।" एवं बहुधा पुत्रं सम्यक् उपदिश्य, मनुः प्रीतः ब्रह्मणः परमं पदं ययौ। स तु सुतोत्पत्तये चिन्तयन्, नानाकर्मभिः तान् पुत्रान् अलभत। सः पितॄन् तैः पुत्रैः तुष्टवान्, ये देवपुत्रसमानाः आसन्; तेषां मध्ये कनिष्ठः रघुनन्दनः अभवत्। स वीरः, विद्यासम्पन्नः, जनैः आचार्य इति पूजितः, तस्य बुद्धिमतः पितुः तेन दण्ड इति नाम कृतम्। सः पिता, पुत्रस्य दण्डस्य देहविनाशं द्रष्टुम् अशक्नुवन्, तस्य सुतस्य तं घोरं दोषं ज्ञात्वा, हे रघोः वंशधर, तस्मै विन्ध्यनिलययोः मध्ये राज्यं दत्तवान्। तत्र स दण्डः रम्ये गिरौ राजा अभवत्। सः तत्र अनुपमां नगरीं निवासाय स्थापयामास, स्वयमेव तस्याः नाम मधुमत्ता इति चकार। एवं आज्ञया समन्वितः स वीरः तत्रैव निवसन्, पुरोहितेन सह तं देशं शशास। सः मुदितः, उत्तमपुत्रैः परिवृतः, स्वर्गे इन्द्रवत्, दण्डः, हे काकुत्स्थवंशज, धर्मात्मा, राज्यं शशास, निष्कण्टकं चकार। कस्मिंश्चित् काले राजा भर्गवाश्रमं जगाम। स चैत्रमासे रम्ये तस्मिन् आश्रमे प्रविश्य, भर्गवस्य कन्यां अपश्यत्, या पृथिव्यां अनुपमा रूपेण आसीत्। सा वनान्तरे विचरन्ती, स्त्रीशिरोमणिः, दीर्घा, पूर्णाङ्गी, श्यामा, शुभा, चन्द्राननाः आसीत्। सुदृशा, सुगात्रा, उन्नतस्तनयुग्मा, तन्वी मध्यतः, विस्तीर्णा, तां दृष्ट्वा राजा हृष्टमानसः अभवत्। सा एकवस्त्रा, नवयौवने स्थित्वा, वनमध्ये एकाकिनी; तां दृष्ट्वा स राजा कामबाणैः विव्याध, अधर्मेण प्रवृत्तः। स उपगम्य तां विश्रान्ताम् उवाच—"कुतः त्वं, सुश्रोणि? कस्य पुत्री त्वं, सुशोभने?" "कामार्तः अहं त्वां पृच्छामि, सुशोभने; तव दर्शनमात्रेण हृदयं मम हृतम्।" "एष ते मुखमन्दलं मुनिचेतांसि अपि हरति; यदि त्वां न लभे, मृतः मे गण्यः।" "मम जीवितं त्वया हृतम्, सुनेत्रे; जीवितं देहि मे, सुकेशिनि। अहं तव दासः, त्वं मां भक्तं गृहाण, शुभे।" एवं काममदविह्वलितः राजा वदन्, भर्गवी तं राजानं विनयेन प्रत्युवाच— "मां विद्धि, राजन्, भर्गवशुक्रस्य शुद्धकर्मणः कन्यां, अरजा नाम, आश्रमवासिनां ज्येष्ठाम्।" "शुक्रः मे पिता, राजन्; त्वं तस्य महात्मनः शिष्यः; धर्मतः अहं तव भगिनी, राजसत्तम।" "न युक्तं त्वया, नृप, एतादृशं वचनं वक्तुम्; अहं त्वया सदा रक्ष्या, अन्येभ्यः अपि महापापेभ्यः।" "मम पिता कोपसम्पन्नः, उग्रः; स त्वां भस्म कर्तुं शक्नुयात्, अथवा राजधर्मेण त्वं विहितवर्जितां वृत्तिं कुर्याः।" "त्वं पितरं मम पृच्छ, धर्म्येण कर्मणा; पितरं वृणु, राजश्रेष्ठ, महातेजसम्।" "अन्यथा, महती भीषणा च पीडा नूनं तव भविष्यति; यतो यदि मे पिता रुष्टः, स त्रींल्लोकान् दग्धुम् अर्हति।" एवं तस्याः घोरदण्डश्रवणेन, राजा कामविह्वलः शिरसा नमित्वा पुनः प्रत्युवाच— "अनुग्रहम् कुरु, सुश्रोणि, कामेन विवशः अहम्; तव प्रसादात् एव मम प्राणः स्थगितः, विक्रियते।" "त्वां लब्ध्वा, वैरं वा मृत्युर्वा मम अस्तु; त्वद्भक्तिः मे परमा, सुमृदुनेत्रे, भक्तं मां गृहाण।" एवं कनीयसीं तां कन्यां कृत्वा, बलात् बाहुना गृहीत्वा, अन्येन हस्तेन तां वसनं अपाकरोत्। तां परिष्वज्य, स्वमुखं तस्याः मुखे स्थापयित्वा, सा यत्नं कुर्वती अपि, राजा कामकर्म आरब्धवान्। स तु घोरं दुःखकरं कर्म कृत्वा, मदोन्मत्तगज इव, शीघ्रं स्वनगरीं प्रत्यागच्छत्। भर्गवी अरजा, रुदती, दुःखिता, आश्रमात् न दूरं स्थित्वा, पितरं देवसमं प्रत्येकं प्रतीक्षमाणा आसीत्। किञ्चित्कालात् परमतेजाः दिव्यः महर्षिः शुक्रः, स्नात्वा, शिष्यगणैः परिवृतः, क्षुधितः, आश्रमं प्रत्यागच्छत्। सः अरजां, शोकसमाविष्टां, धूल्यावृतां, मेघैः आच्छन्नां शशिकान्तिं इव, अपश्यत्।