राज्ञा तु कृत्येन मया चाक्षय्यं लोकं स्वर्गं च प्राप्स्यामीति निश्चित्य, स राजा लोकसम्मानितः सम्यक् हविर्ददौ। ततोऽहं तव प्रसादं प्रार्थये—मयि दत्तं तदनुगृहाण। मोक्षहेतोर् एव मम हेतुः, न लोभात्, हे रघुनन्दन; यदा तदाभरणं गृहीतम्, तदा मम हस्ते समागतम्, हे राम। तस्मिन्नेव क्षणे, हे राजन्, तस्य पूर्वदेहः मानवो नष्टः; गात्रे विनष्टे स राजा तपोधनः परमं हर्षमवाप। अहं तं सम्यग् उक्त्वा, स पुनः दिव्ययानेन स्वर्गं गतः; तेन, इन्द्रसमेन, मे शुभमभरणं दत्तम्। अतः कारणात्, हे काकुत्स्थनन्दन, अस्मिन्स्त्रैये कर्मणि कृत्यम्, विदर्भाधिपः श्वेतो राजा पापात् विमुक्तः अभवत्। एवं तद् अद्भुतं चरित्रं श्रुत्वा पुलस्त्यः रघुनन्दनं प्रति, तस्मिन् आदरेण विस्मयेन च, पुनः पृष्टवान्। रामः उवाच—भगवन्, सा भीषणवना या विदर्भराजेन श्वेतः तपः कृतम्, तस्य किम् आश्चर्यं जातम्? सा वनभूमिः कृशा, निर्जना, मृगशून्या च आसीत्; कथं राजा तत्र प्रविश्य तपः आचरितवान्? तद् वद महर्षे। सा दिशः शतयोजनपरिमिता, कथं तत्र जनरहितत्वं जातम्? कथं च त्वं प्रविष्टवान्, किमर्थं च? तद् आख्याहि। अगस्त्यः उवाच—कृतयुगे किल नृपः मनुर् नामासीत्, दण्डधारी, महाबलः; तस्य पुत्रः प्रसिद्धः इक्ष्वाकुः तेजस्वी बभूव। सः ज्येष्ठं पुत्रं, यः लोकप्रसिद्धः, सिंहासने स्थाप्य, अवदत्—‘पृथिव्यां राजवंशेषु त्वं राजा भव।’ तेन पुत्रेण ‘एवं भवति’ इति प्रतिज्ञाय, तदा स पिता परमं हृष्टः पुनर् अवदत्। ‘त्वया कृतं पुण्यतमं कर्म, न संशयः; दण्डेन लोकं पालय, न च हेत्वाभावे दण्डं प्रयुञ्जीः।’ ‘यः युक्तः दण्डः पापेषु नराणां विधीयते, स राजा स्वर्गं यास्यति।’ ‘तस्मात्, महाबाहो, पुत्र, दण्डे यत्नं कुरु; एवं कृत्वा तव परमं धर्मं लोके प्रतिष्ठापयिष्यसि।’ इति बहून् उपदेशान् पुत्राय सम्यग् दत्त्वा, मनुः प्रमुदितः ब्रह्मलोकं जगाम। तस्य मनसि पुत्रोत्पत्तिं चिन्तयन्, सः अनेकेन कर्मणा पुत्रैः समन्वितः अभवत्। तैः पुत्रैः, ये देवपुत्रसमानाः, पितरः तुष्टाः; तेषां मध्ये कनिष्ठः रघुनन्दनः। सः वीरः, विद्यायाम् अपि निपुणः, लोकगुरुणा पूजितः; तस्य प्राज्ञपितुः तेन दण्ड इति नाम कृतम्। दण्डस्य देहपतनं भविष्यति इति पूर्वमेव पितुः ज्ञात्वा, तस्य पुत्रस्य घोरं दोषं दृष्ट्वा, हे रघुनन्दन, तस्मै सः प्रभुः विन्ध्यनीलययोर्मध्ये राज्यम् अदात्; तत्र दण्डः रम्ये शिखरे राजा अभवत्। तत्र सः अतुलां नगरीं स्वनिवासाय स्थापयामास; तया नगरीया स्वयमेव ‘मधुमत्ता’ इति नाम कृतम्। एवं शासनात् वीरः तत्र वासं कृत्वा, सः राज्ञा सह तद्राज्यं पालयामास। सः सुतैः सहितः, प्रमुदितः, स्वर्गे इव देवराजः, दण्डः, हे काकुत्स्थनन्दन, धर्मात्मा तद्राज्यं निर्भयम् अपालयत्। काले कश्चित्, सः राजा भार्गवस्य आश्रमं जगाम। सः रम्ये चैत्रमासे तं प्रदेशं प्रविष्टः; तत्र भार्गवकन्यां पृथिव्यां अतुलसौन्दर्यां दृष्टवान्। सा वनान्तरे विचरन्ती, दण्डेन दृष्टा, स्त्रीषु श्रेस्था, दीर्घा, पूर्णाङ्गी, कृष्णा, शुभा, चन्द्रवदना। सुष्ठु नासिका, सुश्रोणी, स्तनयुग्मे उन्नते, तन्वी मध्यभागे, विस्तीर्णा च; तां दृष्ट्वा सः हृष्टः अभवत्। सा वनान्तरे, एकवस्त्रा, यौवनारम्भे स्थिताऽभूत्; तां दृष्ट्वा स कामबाणैः विद्धः, धर्मं विहायाचारितवान्। उपसृत्य तां विश्रान्तां कन्यां इदं वचनं प्रोवाच—‘कुतः त्वम्, सुश्रोणि? कस्य कन्या त्वम्, सुन्दरी?’ ‘मदनाभिभूतोऽहं त्वां पृच्छामि, सुश्रोणि; केवलं दर्शनात् मम हृदयं त्वया हृतम्, शुभे।’ ‘एष ते मुखं मुनिमनांसि हरति; यदि त्वां न लभे, मृतमेव मां विद्धि।’ ‘मम प्राणा अपि त्वया हृताः, सुलोचने; जीवितं देहि, सुश्रोणि। अहं तव दासः, त्वं मां भक्तं गृहाण, प्रभामये।’ एवं तेन काममदेन गर्वेण च उक्ते, भार्गवी तं राजानं विनयेन प्रत्युवाच। ‘मां विद्धि, राजन्, भार्गवस्य शुक्रस्य शुद्धकर्मणः कन्यां, अरजा नाम, तपस्विनां ज्येष्ठाम्।’ ‘शुक्रः मे पिता, राजन्, त्वं तस्य शिष्यः, महात्मनः; धर्मतः अहं तव भगिनी, राजसत्तम।’ ‘न युक्तं त्वया, नृपते, एतादृशं वक्तुम्; त्वया मया सदा रक्ष्या, अन्येभ्यः दुष्टेभ्यः अपि।’ ‘मम पिता कोपसम्पन्नः, उग्रः; त्वां भस्मसात् कर्तुं समर्थः, अथवा राजशासनात् त्वं निषिद्धां वृत्तिं कुर्याः।’ ‘पितरं धर्मेण याचितुम् उचितम्; पितरं वृणु, राजश्रेष्ठ, यः महातेजाः।