स दुःखेन क्लान्तः तं मुनिं दिनरात्रं चिन्तयामि—कदा तस्य दर्शनं वनमध्ये लभे? एवं विचिन्तयतः शतवर्षाणि अत्र व्यतीतानि; अगस्त्य एव मे शरणं, हे ब्रह्मन्, मम मुनिः निश्चितं आगमिष्यति। कुम्भयोनिना विना मे मोक्षः न स्यात्, द्विजश्रेष्ठ; इत्येतत् भाष्य श्रुत्वा, हे राम, तं निकृष्टं भोजनं दृष्ट्वा—परमकारुण्यपूर्णः स मुनिः तं स्वर्गायोग्यं राजानं अमृतं भोक्तुं कृतवान्, निकृष्टं भोजनं नष्टवान्। सततं चिन्तयन् अहं अवोचम्—किम् अगस्त्यः करिष्यति? अहं, बुद्धिमन्, तव निकृष्टं भोजनं नाशयिष्यामि। यत् इच्छसि, यत् मनः परमं सुखं ददाति, तत् मम याच, ततः स्वर्गायोग्यः स राजा माम् उवाच—ब्रह्मणः वचनं कथं अन्यथा स्यात्? हे मुने, मया एतत् साध्यं, अन्यः मोक्षं न दास्यति; कुम्भयोनिना विना, मैत्रावरुणजेन। यद्यपि अहं न याचितः, हे ब्रह्मन्, पितामहः मम इदं भाष्य उवाच; एवम् वदन्तं श्वेतं प्रति अहं प्रत्यवोचम्—अहं सः। तव भाग्येन अहं आगतः, दृष्टः च, नात्र संशयः; अतः माम् स्वर्गायोग्यं ज्ञात्वा स भूमौ प्रणम्य पतितः। तम् उत्थाप्य अहम् अवोचम्—राम, ते किं करवानि? राजा प्रत्यवोचत्—हे ब्रह्मन्, आज तं पापं, अशुद्धभोजनग्रहणम्, मां मोचय। तव कृते, अव्ययः लोकः स्वर्गः च मया प्राप्यते; इत्येवं लोकसम्मानितः राजा दानं दत्तवान्। मां प्रसादय, इदं दानं गृहाण। मम उद्धरणायैव इच्छा, लोभेन न, हे रघुनन्दन; आभरणं गृह्णन्, हे राम, तत् मम हस्ते आगतम्। तस्मिन् क्षणे, हे राजन्, तस्य पूर्वं मानवशरीरं नष्टम्; शरीरं गतम्, स राजा मुनिः परमं हृष्टः। तं उक्त्वा, पुनः स स्वर्गं दिव्यरथेन गतः; तेन, इन्द्रसमेन, शुभं आभरणं मम दत्तम्। अतः, हे काकुत्स्थवंशज, एतद् अद्भुतकर्मणा विदर्भराजः श्वेतः पापमुक्तः अभवत्। पुलस्त्यः उवाच—एतत् अद्भुतं चरितं श्रुत्वा, रघुनन्दनः आदरात् विस्मयात् च पुनः पृष्टवान्। रामः अवोचत्—भवतः, तत्र भीषणं वनं यत्र विदर्भराजः श्वेतः तपः अकरोत्, तद् अद्भुतं कथं अभवत्? तत् वनं क्रूरम्, निर्जनम्, पशुविहीनम्; राजा तत्र कथं तपः कर्तुं प्रविष्टः? तद् मे ब्रूहि, महामुने। तद् प्रदेशः, शतयोजनपरिमितः, कथं जनशून्यः अभवत्? भवतः तत्र प्रवेशः कथं, किमर्थं च? तद् मे कथय। अगस्त्यः उवाच—कृतयुगे किल एकः राजा मनुः दण्डधारी, बलवान्; तस्य पुत्रः इक्ष्वाकुः नाम, तेजस्वी। ज्येष्ठं पुत्रं पृथिव्यां प्रसिद्धं, सिंहासने स्थापयित्वा, उवाच—राजवंशेषु भूवरे राजन् भव। पुत्रः पितरं प्रत्यवोचत्—एवं स्यात्, हे राघव; ततः परमं हृष्टः पिता पुनः अवोचत्। तव उत्तमकर्मणा अहं सन्तुष्टः, न संशयः; दण्डेन जनान् रक्ष, परन्तु कारणं विना दण्डं मा कुरु। यः यथायोग्यं दण्डं दुष्यन्तेषु मनुषेषु ददाति, स राजा स्वर्गं गच्छति। अतः, हे महाबाहो, दण्डे यत्नं कुरु, पुत्र; एवं कृत्वा तव धर्मः लोके स्थास्यति। एवं पुत्रं बहुशः उपदेश्य, मनुः हृष्टः ब्रह्मलोकं गतः। स पुत्रोत्पादनाय चिन्तितः, बहुधा कर्मणा पुत्रैः युक्तः अभवत्। पितृभ्यः देवसुतसमैः पुत्रैः तुष्टः; तेषु सर्वेषु कनिष्ठः रघुनन्दनः। स वीरः, विद्याम् उपगम्य, लोकैः आचार्यत्वेन सम्मानितः; तस्य बुद्धिमतः पितुः तेन नाम दण्डः कृतम्। दण्डस्य देहपतनं भविष्यति, तं दुष्कृतं पुत्रे दृष्ट्वा, हे रघुवंशज, प्रभुः तस्मै विन्ध्यनीलययोः मध्ये राज्यं दत्तवान्; तत्र दण्डः सुन्दरशिखरे राजा अभवत्। तत्र अपूर्वां नगरीं निवासाय स्थापयामास; ताम् नगरीं स्वयं मधुमत्तां नाम कृतवान्। एवं आज्ञया युक्तः, वीरः तत्र निवासं कृतवान्; तत्र राजा पुरोहितेन सह राज्यं अकारोत्। स हृष्टः, उत्तमपुत्रैः परिवृतः, स्वर्गे इन्द्रवत्, दण्डः, हे काकुत्स्थवंशज। स धर्मात्मा राज्यं निर्हेतुकं पालयामास। कदाचित् राजा भार्गवाश्रमं अगच्छत्। रम्ये चैत्रे मासे तं प्रविष्टवान्; तत्र भार्गवस्य कन्यां अदृष्टपूर्वसौन्दर्यां दृष्टवान्। स तां वनप्रदेशे विचरन्तीं अप्सरसमिव, दण्डः ददर्श—स्त्रीषु श्रेष्ठां, दीर्घां, स्थूलां, कृष्णां, शुभां, चन्द्राननां। सुन्दरनासिकां, रम्याङ्गीं, ऊर्णां, उन्नतस्तनां; मध्यं तु तनुं, विस्तीर्णं, दृष्ट्वा स तुष्टः अभवत्। सा वनमध्ये एकवस्त्रधारिणी, यौवनारम्भे स्थितः; तां दृष्ट्वा, स कामबाणैः आहतः, अधर्मं अचरत्।