तदा ब्रह्मा, देवानां श्रेष्ठः, सर्वान् लोकपालान् इन्द्रेण सहितान् आह्वयन् तान् उवाच—“स्वतेजसः अंशः अत्र संयोज्यताम्।” ततः लोकपालाः स्वस्य तेजसः चतुर्थांशं दत्तवन्तः। तस्मात् ब्रह्मणा अक्षयः राजा सृष्टः, यः अक्षयात् जातः इति कथ्यते। ब्रह्मा तं लोकपालानाम् अंशं पुरुषरूपेण एकत्र संयोज्य, तम् एव राजानं सर्वेषां भूतानां रक्षकं नेतारं च कृतवान्। इन्द्रस्य अंशेन राजा सर्वान् आज्ञापयति; वरुणस्य अंशेन सर्वाणि भूतानि पुष्णाति। कुबेरस्य अंशेन राजा धनं वितरति; यमस्य अंशेन जनान् शासनं करोति। एवमत्र, हे रघुकुलश्रेष्ठ, इन्द्रस्य अंशेन त्वं राजा असि; मम मोक्षार्थं एतत् भूषणं गृहाण, प्रभो। ततः रामः महर्षेः हस्तात् दिव्यं भूषणं सूर्यसङ्काशं प्रतिगृह्य, अगस्त्याद् राघवः महाबलविघातकः तद् भूषणं दीर्घकालं निरीक्ष्य पुनः पुनः चिन्तयामास। तद् भूषणं नानाविधमुक्ताफलैः आमलकैः सदृशैः सुवर्णेन बद्धैः, हीरकविद्रुमनीलमणिभिः शोभितम्। मनिक्यैः पद्मरागैः वैडूर्यैः पुष्पसदृशशिलाभिः च, विश्वकर्मणा कौशलपूर्वकं सुरम्यं निर्मितम् आसीत्। तत् दृष्ट्वा, हृष्टचित्तः सः पुनः चिन्तयामास—“एवंविधानि रत्नानि मया कुतः अपि न दृष्टानि।” पृथिव्या तुल्यरत्नमूल्यं, विभीषणस्य लङ्कायाम् अपि पूर्वं न दृष्टम्। एवं मनसा चिन्तयन्, राघवः पुनः महर्षिं समीपं गत्वा तस्य दिव्यस्य भूषणस्य उत्पत्तिं पृष्टवान्—“हे ब्रह्मन्, एतत् अद्भुतं नृपतिभ्यः दुर्लभं च; त्वया कुतः प्राप्तं, केन वा निर्मितम्?” “जिज्ञासया अहम् त्वां पृच्छामि, हे विप्र, हस्ते स्थितं रत्नं मध्ये शोभते। अधमं सर्वशास्त्रेषु निन्दितं, श्रेष्ठिनां मध्ये दिशासु दीप्तिमान् मध्यमः उच्यते। यः त्रिभिः किरणैः उपरि उद्गच्छति, सः उत्तमः; एवं श्रेष्ठाः प्रकाराः मुनिभिः स्तूयन्ते।” बहूनि अद्भुतानि दिव्यानि च रत्नानि यस्य निकेतने, सः प्रभुः; इति काकुत्स्थस्य वचः श्रुत्वा, मुनिः प्रत्युवाच। अगस्त्यः उवाच—“शृणु राम, प्राचीनं किल कृत्यम्, यत् त्रेतायां महतीं वनान्तरे द्वापरस्य समीपे मया दृष्टम्। हे महाबाहो रघुनन्दन, तत्र त्रेतायां महद् वनम् आसीत्। शतयोजनपर्यन्तम्, मृगव्याघ्रवर्जितम्, तस्मिन् अनावास्ये वने अहम् उत्तमं तपः कर्तुम् इच्छामि।” “तत्र प्रविश्य, अहम् वनं विचरामि स्म; तस्य मध्ये सदा मूलफलसम्पन्नम्। नानारूपैः शाकैः, नानाविधैः काननैः रम्यम्; तत्र मध्ये पञ्चयोजनम् आयामवत् देशः आसीत्। हंसबकसङ्घैः पूर्णम्, चक्रवाकैः शोभितम्; तत्र अहम् परमशोभनं सरः अद्भुतम् अपश्यम्।” “एकदा तस्य सरसः समीपं गतः, कूर्मगजैः पूर्णम्, बकपङ्क्तिभिः शोभितम्, तत्र अहं तपः अकरवम्। तस्मिन् पुण्ये स्थले हिंसायाः रहिते, ग्रीष्मरात्रौ तत्र वासं कृतवान्। प्रभाते पूर्वाह्णे, सरः समीपं गतः; तत्र किञ्चन अपच्युतं शवम् अपश्यम्।” “सरसः समीपे, दिव्यरूपसम्पन्नं तद् शवम् दृष्ट्वा, किमर्थम् इदं इति क्षणं चिन्तयामि स्म। अस्य तीरे न कश्चन जीवः—कः एषः? मुनिर् वा राजा वा? किम् सः राजपुत्रः, किमिदं तस्य जातम्? ह्यः वा अद्य वा मृतः इति यदि स्यात्। अहम् अस्य सरसः कारणं निश्चित्य ज्ञातुम् इच्छामि। एवं स्थितः चिन्तयन्, हे रघुकुलश्रेष्ठ—” “ततः किञ्चिदानीं, अद्भुतं दिव्यदर्शनं दृष्टवान्—तत्र दिव्यं विमानम्, मनोजवेन हंसयुक्तम्। तस्य पुरतः, हे राजन्, सहस्रं अप्सरः विमानस्थाः आसन्; तथा सहस्रशः गन्धर्वाः तं पुरुषं आनन्दयन्ति स्म। केचन दिव्यगानानि गायन्ति, अन्ये वाद्यनादनं कुर्वन्ति; तदा अहं तस्मात् विमानात् पुरुषं अवतीर्णम् अपश्यम्।” “सः शवमांसं भुक्त्वा, स्नानं कृत्वा, तेन समृद्धेन मांसान्नेन यथाकामम् तृप्त्वा, शीघ्रं सरसि निमज्ज्य, पुनः स्वर्गं ययौ। अहं तं दैवसम्पन्नं पुरुषं दृष्टवान्।” “‘हे स्वर्गसंपन्न! पृच्छामि त्वां—कथमिदं तव भोजनं निन्दितम्, गतिः तु उत्तमा?’ ‘यदि रहस्यम् नास्ति, तर्हि मम ब्रूहि; स्वयमेव श्रोतुम् इच्छामि एतत् परमम्।’ ‘कः त्वम्? मे संशयं छिन्धि। किं त्वया निन्दितं भोजनं भुज्यते, सौम्य? किमर्थम् एवं, कुत्र च वससि?’ ‘कस्येदं दिव्यं स्वरूपं शवाकारेण निर्मितम्? किमर्थं च तव भोजनं निन्दितम्? सत्यम् एव वक्तुम् इच्छामि।