भगवान् रामः, सदा उत्तमगुणसम्पन्नः, अत एव सदा पूजनीयः सदा मम हृदि निवसति स्म। देवाः अपि तं स्तुवन्ति—अयं शूद्रं हत्वा प्राप्तः, धर्मेण च ब्राह्मणपुत्रस्य जीवनं पुनराप्तम् इति। तस्मात्, भगवन् राघव, त्वं मया सह अत्र वस; प्रभाते पुष्पकेन अयोध्यां यास्यसि, विप्रबुद्ध। अयं च भूषणं, सौम्य, विश्वकर्मणा कौशलात् निर्मितम्, दिव्यं, स्वतेजसा दीप्तिमान्, सुररूपम् अस्ति। एतत्, नृपते, गृहाण, प्रियं कुरु मम, राघव; हि प्रतिग्रहीतम् प्रतिदत्तं महाफलप्रदं स्मृतम्। त्वं इन्द्रसहितान् अपि देवान् रक्षितुं समर्थः; अतः अहं यथावत् दास्यामि, गृहाण, नरश्रेष्ठ। ततः महाबाहुः, इक्ष्वाकुवंशप्रवीरः, धनुर्धरः रामः, कृताञ्जलिः, तं मुनिश्रेष्ठं प्रति स्वधर्मं स्मरन् इदं उवाच—“भगवन्, तव दानग्रहणं मम अत्र न उचितम्; कः क्षत्रियः, विदित्वा, ब्राह्मणात् दानं स्वीकरोति?” यद्यपि ब्राह्मणेन दत्तं, तद् मां विज्ञापय; मम पुत्रः, गृहम्, समर्थः च अस्मि, महर्षे। आपदि अपि, कथं दानं गृह्णीयाम्? मम भार्या चिरकालं नष्टा, अन्यास्ति न। अत्र केवलं मया एव दोषः वह्यः; न संशयः; क्षत्रियः अपि, आपद्गतो, प्रतिग्राही भवति। तेन सः दोषं न आप्नोति—मनुः प्रमाणम्; वृद्धपितृमातृणां, पतिव्रतानां, कुमारपुत्रस्य च कृते। शतम् अपि अकार्यं कृत्वा, ते भरणीयाः—एवं मनुः उक्तवान्; किन्तु अहं तव दत्तं दानं न गृह्णीयाम्, विप्रश्रेष्ठ। न च त्वं मया प्रति कोपं कुर्याः, देवैः पूजित। तदा अगस्त्यः उवाच—“राजन्, राज्ञा प्रतिग्रहम् कृत्वा दोषः न अस्ति; त्वं त्रैलोक्यस्य उद्धर्ता अपि समर्थः, राघव। ब्राह्मणस्य, विशेषतः तपस्विनः, उद्धारं कुरु; अतः अहं यथावत् दास्यामि—गृहाण, नराधिप। रामः पुनः उवाच—“कथं क्षत्रियः, विदित्वा, दानं गृह्णीयात्, विप्र? यद्यपि ब्राह्मणेन दत्तं, तद् मां विज्ञापय।” अगस्त्यः उवाच—“कृतयुगे, हे राम, प्राचीने ब्रह्मणः शुचौ काले, सर्वे प्रजाः न राज्ञा नियता आसन्, इन्द्रः देवेशः आसीत्। ताः प्रजाः इन्द्रं देवराजं उपययुः, राज्ञः कृते; देवानाम् मध्ये राजा, इन्द्रः देवेशः। लोकहिताय, जगन्नाथ, अधुना राजानम् स्थापय, यं पूजयन्तः जनाः पृथिवीं भुञ्जेयुः। तदा ब्रह्मा, देवानां श्रेष्ठः, सर्वान् लोकपालान् इन्द्रसहितान् आहूय, अवदत्—‘स्वतेजसः अंशः अत्र युज्यताम्।’ तदा लोकपालाः स्वतेजसः चतुर्थांशं ददुः; तस्मात् ब्रह्मणा अक्षयं नृपं सृष्टम्—सः अक्षयात् जातः। ब्रह्मा तं लोकपालानाम् अंशं पुरुषे संयोजयत्; एवं राजा तेषां प्रजासु रक्षकः, मार्गदर्शकः च अभवत्। इन्द्रांशेन राजा सर्वान् आज्ञापयति; वरुणांशेन सर्वभूतान् पोषयति। कुबेरांशेन राजा धनं वितरणं करोति; यमांशेन प्रजाः शासनं करोति। तत्र, इन्द्रांशेन, त्वं राजाऽसि, रघुवंशश्रेष्ठ; मम उद्धाराय भूषणं गृहाण, प्रभो।” एवमुक्ते अगस्त्येन, रामः महर्षेः हस्तात् दिव्यम् भूषणम् आदत्त, यत् आदित्यसमप्रभं आसीत्। तद् अगस्त्याद् गृहीत्वा, राघवः महाबलिः, तं भूषणं दीर्घकालं निरीक्ष्य, पुनः पुनः चिन्तयन् स्थितः। तद् मुक्ताफलविचित्रैः, आमलकीफलकैः, सुवर्णेन बद्धम्, हीरक, प्रवाल, नीलमणिभिः शोभितम् आसीत्। पद्मराग, गोमेदक, वैडूर्य, पुष्पोपमरत्नैः भूषितम्, विश्वकर्मणा कौशलात् निर्मितम्। तद् दृष्ट्वा, प्रमुदितः, पुनः चिन्तयामास—‘एवं रत्नानि कुतः अपि न दृष्टानि मया।’ एवं सम्यग् विन्यस्तम्, भूमिसममूल्यम्, एतादृशं रत्नं न कदापि दृष्टम्, न अपि विभीषणस्य लङ्कायाम्। एवं चिन्तयन्, राघवः पुनः मुनिं समीपमुपेत्य, अस्य दिव्यभूषणस्य उत्पत्तिं पृष्टुम् आरब्धवान्—“ब्राह्मन्, अतीव आश्चर्यम् एतत्, नृपाणां दुर्लभम्; कथम् एतत् त्वया लब्धम्, कुतः, केन च निर्मितम्?” जिज्ञासया, विप्रबुद्ध, पृच्छामि—यद् हस्तमध्यस्थं रत्नं तेजसा दीप्तिमान्। अधमं सर्वशास्त्रेषु निषिद्धम्, विप्रश्रेष्ठ; यत् दिशः प्रति दीप्तिमान्, तत् मध्यमं स्मृतम्। यत् त्रिभिः रश्मिभिः ऊर्ध्वम् उत्थितम्, तत् उत्तमम्; एतानि श्रेष्ठानि मुनिभिः स्तूयन्ते। नानाविधदिव्यरत्नानां निधिः प्रभुः; एवं काकुत्स्थेन उक्ते, स मुनिः प्रत्युवाच। अगस्त्यः उवाच—“शृणु, राम, प्राचीनं चरितम्, यत् त्रेतायां महान् काले अभवत्, यत् च अहं द्वापरसंनिहिते वने दृष्टवान्। रघुनन्दन, अतिविचित्रं शृणु—त्रेतायां महद् वनम् आसीत्।