यथा त्वया पृष्टं, केन जन्मना मया तपः कृतमिति, तदा स शम्बूकः नाम शूद्रः स्वयमेव रामं प्रत्युवाच—‘‘शूद्रयोनेः जातोऽहं, महत्तपश्चारब्धम्। एतेनैव देहेन, देवत्वं प्रार्थये, स्थिरबुद्धे राम। न मिथ्याहं वदामि, राजन्; देवलोकविजयं इच्छामि।’’ तं काकुत्स्थं प्रति शम्बूकः—‘‘शूद्रोऽहं, नाम्ना शम्बूकः’’—इति उक्त्वा तिष्ठति स्म। तदा काकुत्स्थः तेजस्विनं निर्मलं खड्गं निष्कृष्य, राघवः शस्त्रं समुत्सृज्य शिरः शम्बूकस्य चिच्छेद। तस्य शूद्रस्य निहते, देवा इन्द्राग्निप्रमुखाः पुनः पुनः काकुत्स्थं स्तुत्वा ‘‘साधु साधु’’ इति प्रावोचन्। दिव्यं सुमनोहरं पुष्पवृष्टिं सुराः स्वर्गात् राघवस्योपरि स्रष्टुम् आरब्धाः। तदा तुष्टाः सुराः रामं वाक्यमब्रुवन्—‘‘सौम्य, त्वया महान् कृतः कार्यः; वरं वृणीष्व, राघवश्रेष्ठ, यं कामयसे।’’ तेन कृत्येन, स शूद्रः सशरीरः स्वर्गं गतः। देवानां वचनं श्रुत्वा, राघवः प्रशान्तचित्तः, कृताञ्जलिः शतक्रतुम् उवाच—‘‘यदि देवाः मयि तुष्टाः, यदि वरार्थोऽहम्, यदि मे कर्मणि तुष्टाः, ब्राह्मणपुत्रः जीवतु—एष एव परमो वरः। मम दोषेन स ब्राह्मणस्यैकपुत्रः, कालपूर्वमेव यमक्षेत्रं गतः। तं जीवयस्व, भगवन्; न गुरुणा मिथ्या स्याम्। ब्राह्मणस्य याचना श्रुता; तव प्रसादेन पुत्रं पुनर्जीवयामि। स्वजीवितार्धेनापि, वा सम्पूर्णेनापि, बालकं जीवयामि; एष मे वरः, अनन्तेभ्योऽपि वरेभ्यः श्रेष्ठः।’’ राघवस्य वचनानि श्रुत्वा, देवश्रेष्ठः हर्षानुरागपूरितः महात्मानं प्रत्युवाच—‘‘काकुत्स्थ, प्रशान्तो भव; ब्राह्मणस्यैकपुत्रः पुनः जीवन् कुटुम्बेन सह संयोगमवाप्तः। यदा शूद्रः निहतः, तस्मिन्नेव क्षणे, स बालकः जीवितेन सह पुनः संयोगमवाप।’’ ‘‘शिवं ते भवतु, सौम्य, जयश्रीर्भवतु। वयं अगस्त्याश्रमं गच्छामः, महर्षिं द्रष्टुम्।’’ इति प्रतिज्ञाय, रघुनन्दनः सुवर्णभूषितं पुष्पकं विमानं आरुरोह। ततः पुलस्त्यः उवाच—‘‘तस्मिन्नन्तरे, देवा विविधैः विमानैः गत्वा, रामः अपि शीघ्रं पद्मयोनिं मुनिं द्रष्टुं तदाश्रमं जगाम। भगवता पूर्वमेव उक्तं—‘पुनः आगम्य कर्म कुरु’—इति, यतः पूर्वं सभायां माम् आगत्य दृष्टवान्। तस्मात् सुराज्ञया, तं महर्षिं द्रष्टुं गच्छामि, यः सुरासुरैः पूज्यते, तस्य कार्यस्य निमित्तम्। स तुष्टः स्वयं मां उपदिश्य, मर्त्येषु दुःखं न पुनरवाप्स्यामि।’’ ‘‘मम पिता दशरथः, माता कौशल्या; सूर्यवंशे जातोऽपि, महद् दुःखमवाप्तवान्। राज्ये स्थितः, वनवासं पत्न्या भ्रात्रा च सह कृतवान्; रावणेन पत्नी हृता। एकाकिना महोदधिं तीर्त्वा, नगरं समावृत्य, तस्य वंशं नाशितवान्। सीतां प्राप्तवान्, देवसमक्षे च त्यक्तवान्; तया शुद्धायामपि, पुनः गृहे आनयम्। स्नेहेन आनाय्यापि, लोकनिन्दया पुनः त्यक्तवान्; देवी वने वसति, अहं नगरे तिष्ठामि। कुलोत्पन्नः, धनुर्धराणां श्रेष्ठः, महान् दुःखमवाप्तवान्, न हृदयम् अवसादयति। नूनं विधिना वज्रसारसम् आत्मानं निर्मितं पश्यामि, ब्राह्मणाज्ञया भूमौ विचरामि। तपः कुर्वन्, तं पापं शूद्रं निहतम्; देववचनेन पुनः जीवनं प्राप्तम्।’’ ‘‘स मुनिवरं पश्यामि, यः लोकहिताय प्रवृत्तः; तं दृष्ट्वा दुःखं शीघ्रं नश्यति। यथा हिमं सहस्रकिरणस्योदयेन गलति, तथा दुःखं सम्पूर्णं नश्यति।’’ देवेषु आगतेषु, पूज्यः मुनिः अगस्त्यः प्रमुदितः, अर्घ्यं दत्त्वा सर्वान् पूजयामास। पूजां स्वीकृत्य, महर्षिणा सह संवाद्य, देवा सहानुयात्रिभिः प्रमुदिता दिवं गताः। तेषु गतेषु, काकुत्स्थः पुष्पकादवतीर्य, अगस्त्यं मुनिवरं साक्षात् प्रणम्य उपससाद। राजा उवाच—‘‘दशरथस्य पुत्रोऽहं, त्वां पूजयितुं प्राप्तः, भगवन्; सौम्यदृष्ट्या मामवलोकय। त्वां दृष्ट्वा, निःसंशयं पापात् विमुक्तः अस्मि’’—इति पुनः पुनः मुनिं प्रणम्य, ‘‘कच्चित् ते भृत्याः मृगपुत्राश्च कुशलिनः? शूद्रं हत्वा, त्वां द्रष्टुम् इच्छन् अत्र आगतः।’’ अगस्त्य उवाच—‘‘स्वागतं ते, रघुकुलश्रेष्ठ, लोकेषु पूजित, नित्य; त्वद्दर्शनात् अहं, काकुत्स्थ, ऋषिभिः सह विशुद्धः। तव कृते, रघुसिंह, एष अर्घ्यं गृहाण, तेजस्विन्; स्वागतं ते, नरश्रेष्ठ, सौम्य, जयश्रीर्भवतु।