ततः स राजा भीष्मः पुलस्त्यं प्राञ्जलिरुवाच—“ये पृथिव्यां नृपाः अन्नदानात् स्वर्गं प्राप्ताः, तेषां चरितानि, अन्नमूलकानां च यज्ञानां वृत्तान्तं श्रोतुमिच्छामि। कथं तस्य महात्मनः श्वेतस्य मनः नष्टम्? किमर्थं स अन्नं नादत्त, न च मुनिभिः तद् दर्शितम्? अहो अत्र अन्नदानस्य महिमा! अत्र दत्तस्य फलं परत्र जनाः भुञ्जते, स्वर्गश्च अक्षयत्वं प्राप्नोति। अन्नदानं परमं, हे ब्राह्मणाः, यथा नित्यं यत्नवन्तः वदन्ति। अन्नदानात् इन्द्रः त्रीन् लोकान् अत्र भुङ्क्ते। अत एव सर्वैः द्विजश्रेष्ठैः शतक्रतुरिति प्रसिद्धः; तेन स देवराजः तत्समं पदं प्राप्तवान्। दानदेवतया स्वर्गं प्राप्तवान्, अहं सर्वं त्वत्तः श्रुतवान्। यदि किञ्चिदन्यत् प्राचीनेभ्यः कालात् नष्टं स्यात्, तत् यदा किञ्चिदस्ति, तदा त्वया श्रोतुमिच्छामि। अधिकं श्रोतुमिच्छामि, हे बुद्धिमन्, तद् ब्रूहि।” पुलस्त्यः उवाच—“एषा कथा पूर्वं महात्मना अगस्त्येन कथिता। सा रामाय कथिता, हे राजन्; तां ते अद्य अहं कथयिष्यामि।” भीष्मः पुनः पप्रच्छ—“कस्मिन् वंश्ये स रामः, येन अगस्त्यः एषां प्राचीना वृत्तान्तः कथितः?” पुलस्त्यः प्रत्युवाच—“रामः रघुवंशे महाबलः जातः। स देवानां कार्यं कृतवान्; लङ्कायां रावणः निहतः। पृथिव्यां तस्मिन् अधिराज्ये स्थापिते, मुनयः तस्य गृहं आगच्छन्। ते महात्मानः राघवस्य निवासं समुपेयुः। तदा अगस्त्यस्य आज्ञया द्वारपालः शीघ्रं रामं सूचयामास। स मुनीनां आगमनं निवेद्य शीघ्रं प्रविवेश। रामं दृष्ट्वा स द्वारपालः पूर्णचन्द्रमिव उदितं ददर्श। ‘कौसल्यात्मन्, शुभमस्तु ते; अद्य शुभः प्रभातः। रघुनन्दनस्य उदयः द्रष्टुम् आगतः। अगस्त्यः मुनिभिः सहितः तव द्वारि स्थितः, हे राजन्।’ मुनीनां आगमनं श्रुत्वा रामः, आदित्यसमानतेजाः, तान् सुस्वागतमकरोत्। तदा स द्वारपालं उवाच—‘शीघ्रं तान् प्रावेशय; किमर्थं द्वारि मुनिवरान् विलम्बितवान्?’ रामस्य आज्ञया द्वारपालः तान् मुनीन् यथोचितेन आदरेण प्रवेशयामास। मुनीन् आगतान् दृष्ट्वा, रामः कृताञ्जलिः तान् अभ्यभाषत। स प्रणम्य तान् आसनेषु उपवेशयत्। ते सुवर्णमयेषु, सुशोभनेषु, सुखासनेषु उपाविशन्। अग्र्याः मुनयः कुशासनानि सर्वतः विततानि आसनानि उपविविशुः। पुरोहितः पाद्यं, अर्घ्यं, आचमनीयं च ददौ। रामः तेषां कुशलं पप्रच्छ; ते सर्वे महर्षयः, वेदविदः, वाक्यम् ऊचुः— ‘सर्वं कुशलं ते, महाबाहो रघुनन्दन; सौभाग्येन त्वां विजितारिं सुरक्षितं पश्यामः। सीता तव भार्या, तां रावणः पापात्मा हृतवान्; तस्यैव शक्त्या स हतः। त्वं एकाकी, अनपेक्ष्य अन्यं, रणाङ्गणे तं निहन्तुम् अशक्तः अन्यः कोऽपि। त्वां दृष्ट्वा संवादं कृत्वा, वयं शुद्धाः; त्वां पश्यन्तः सर्वे तपस्विनः जाताः। अद्य रावणवधेन अश्रुप्रहाणं कृतम्; त्वया, वीर, भूमिः अभयदानं प्राप्तवती। सौभाग्येन, काकुत्स्थ, त्वं जयेन, पराक्रमेण च वर्धसे; त्वां दृष्ट्वा, संवादं कृत्वा, वयं आश्रमं प्रति यास्यामः। यदा त्वं वनं प्रविष्टः, तदा मया इन्द्रधनुः, अक्षय्यौ तूणी, महद् कवचं च, त्वयि न्यस्तम्। त्वं पुनः मम आश्रमं आगन्तव्यम्, हे रघुष्रेष्ठ; एवं उक्त्वा ते मुनयः सर्वे अन्तर्धानं गताः।’ मुनिषु गच्छत्सु, रामः धर्मात्मा, अगस्त्येन निर्दिष्टं कार्यं चिन्तयामास—‘पुनः आश्रमं गन्तव्यं, रघुवंशजः सन्, अगस्त्यस्य सन्निधिं गन्तव्यम्। दिव्यं रहस्यं श्रोतव्यम्, यद् अन्यद् धर्मं वा सः वक्ष्यति।’ एवमात्मनः चिन्तयन्, ‘धर्मं नूनं करिष्यामि, धर्मः परमः गतिः’ इति निश्चित्य, स दशसहस्रं वर्षाणि उत्तमानि राज्यं कृतवान्। ददतः हविर्दानस्य च तानि वर्षाणि युगपत् एकवर्षवत् व्यतीयुः; स महात्मा राघवः प्रजाः पालयन्। तस्मिन् एव दिने, ग्रामात् वृद्धः ब्राह्मणः मृतपुत्रं आदाय रामस्य द्वारि आगतः। स स्नेहपूर्णानि बहूनि वचनानि उवाच—‘किं पापं कृतवान् मम पुत्रः पूर्वशरीरे? एकपुत्रोऽहम्, किं कारणं बाल एव मृत्युम् आगतः? न युवान्, पञ्चवर्षवयस्कः, अल्पायुषः, मम दुःखाय मृतः। अपि च, पित्र्यं कर्म न कृत्वा यमलोकं गतः। नूनं रामस्य दोषात् त्वं मृत्युम् प्राप्तः; बालब्रह्मणस्त्रीहन्ता राघवस्य नाशं करोति। न सन्देहः, यदि अहं म्रियेत, तर्हि रामः सीतया सह विनाशं यास्यति।’ एवं ब्राह्मणस्य वचनानि श्रुत्वा, रामः शोकदुःखसमन्वितः अभवत्। स तं ब्राह्मणं संयम्य, वसिष्ठं उवाच—‘इदानीं किम् करणीं, एतादृशे स्थिते? आत्मानं वह्नौ दास्यामि, वा गिरिशृङ्गात् पतिष्यामि; कथं शुद्धिं प्राप्नुयाम्, ब्राह्मणवचनं श्रुत्वा?