महात्मा राजा श्वेतः, स्वर्गे बहुविधं ऐश्वर्यं प्राप्तवान्, तत्रापि तस्य देहः क्षुधया विशेषतः तृष्णया पीडितः आसीत्। क्षुधया संतप्तः स राजा दिव्यरथे स्वर्गात् निर्गत्य ऋक्षशैलं गच्छति स्म। तत्र, यत्र तस्य स्वरूपं महावने दग्धम् आसीत्, राजा स्वकीयानि अस्थीनि संगृह्य तानि च लिलिहन् उपविशत्। ततः पुनः दिव्यरथं समारुह्य स्वर्गं प्रतिगच्छति स्म; दीर्घकालानन्तरं दृढव्रतः स राजा वसिष्ठेन, पुरोहितेन, तत्र स्वकीयानि अस्थीनि लिलिहन्तं दृष्टः। वसिष्ठः तम् इदं प्राह— "राजेन्द्र, किं कारणं स्वकीयानि अस्थीनि खादसि?" महर्षेः वसिष्ठस्य तद्वचनं श्रुत्वा राजा श्वेतः प्रत्युवाच— "भगवन्, क्षुधया तृष्णया च संतप्तः अस्मि; पूर्वं अहं अन्नं दानं न कृतवान्, तस्मात् क्षुधा मां बाधते।" तस्य वचनं श्रुत्वा वसिष्ठः पुनः तम् इदं प्राह— "राजेन्द्र, किं ते कर्तव्यं? विशेषतः क्षुधितः असि; यः किञ्चिद् दत्तं नास्ति, तत् कस्यापि सहायं न भवति।" रत्नं सुवर्णं दत्वा पुरुषः संपन्नः भवति; अन्नं दत्वा सर्वकामः सिध्यति। राजन्, त्वं तद् दानं न कृतवान्, तद् तु तुच्छं मन्येति। श्वेतः पुनः पृच्छति— "आचार्य, अदत्तस्य फलम् कथं जायते?" वसिष्ठः तं वदति— "मे कृपया शृणु; एकं कारणं तत्र अस्ति, नात्र संशयः। पूर्वे काले विनीताश्वः नाम राजा आसीत्।" स उत्तमः राजा अश्वमेधं यज्ञं कृतवान्; यज्ञान्ते द्विजातिभ्यः गौः अश्वः अन्यानि च याचितानि दत्तवान्। तदन्नं तु तुच्छं मन्येति न दत्तवान्, यथा त्वं। दीर्घकालानन्तरं स राजा जाह्नवीतीरे मृतः। मायापुर्यां विनीताश्वः सार्वभौमः अभवत्; स च स्वर्गं गतः, यथा त्वं। किन्तु स अपि क्षुधया पीडितः गङ्गातटे नीलशैले तस्मिन्नेव अवस्थाम् प्राप्तः। स राजा दिव्यरथेन, सूर्यसमानप्रभेन, देववत् शोभमानः, तत्र स्वकीयं शरीरं पुरोहितं च दृष्टवान्। स ब्राह्मणः होता नाम पुरोहितः जाह्नवीतीरे यज्ञं कृतवान्; तं दृष्ट्वा राजा पुनः तं द्विजश्रेष्ठं पृच्छति स्म। पुरोहितः तस्य क्षुधायाः कारणं उक्तवान्— "राजेन्द्र, तिलगौः तैलगौः च ददातु।" "जलगौः क्षीरगौः रसायनगौः च शीघ्रं ददातु, यथा स्वर्गे तृष्णा क्षुधा च निवर्तते।" "यावत् सूर्यः आकाशे, चन्द्रः स्वर्गे, तावत् त्वं तया सह रमस्व।" इत्युक्तः राजा पुनः पृच्छति— "तिलगौः विधिं वक्तुम्।" पुरोहितः प्रत्युवाच— "शृणु तिलगौः विधिं, नृपते।" गौः षोडशमात्रा, वत्सः चतुर्मात्रः; तस्य पादाः इक्षुशर्करया निर्मिताः, दन्ताः पुष्पैः शोभिताः। नासिका गन्धेन, जिह्वा गुडेन, पुच्छे हारः घंटाभूषणैः अलंकृतः। एवं गौः निर्माय, शृंगं सुवर्णेन, खुरः रजतेन, स्तनं कांस्येन कर्तव्यम्। ततः तां गौः कृष्णमृगचर्मणि, शुभवस्त्रैः आवृत्य, मन्त्रैः ब्राह्मणाय दातव्या। पञ्चरत्नैः सूत्रेण बद्धा, सर्वौषधिभिः पूरिता, मन्त्रैः शुद्धा दातव्या। ततः अन्नं त्वरितं जायते, सर्वपानानि च; द्विजाति-प्रदत्तया तिलगव्या सर्वकामाः सिध्यन्ति। "देवि, त्वां भक्त्या गृह्णामि, कुलस्यार्थे विशेषतः; सर्वकामान् दातुं त्वां नमामि।" एवं तिलगौः विधिवत् दत्त्वा, राजश्रेष्ठ, सर्वकामलाभः स्यात्, नात्र संशयः। एवं जलगौः घटैः स्थापितः, विधिवत् दत्त्वा सर्वकामान् ददाति। पूर्णिमायां शतगवां दानं विधिवत् कृत्वा, स्वर्गे सर्वकामप्रदायिनी सावित्रीवत् भवति। तैलगौः दानं विधिवत् कृत्वा, तेजः सर्वकामलाभं ददाति। कार्तिके रसायनगव्या दानं विधिवत् कृत्वा, सर्वकामान् मोक्षं च ददाति। एतत् सर्वं ते उक्तं, संक्षेपेण विस्तारतः; अनन्तं फलम् ब्रह्मणा सर्वकर्मणां घोषितम्। यत् तृष्णया क्षुधया बाध्यते, राजश्रेष्ठ, तद् कार्तिके दानं कर्तव्यम्; पूर्वं ददातु, नृपते। ब्रह्माण्डं सर्वधनरत्नौषधिसंपन्नं, सदा देवदानवयक्षैः संयुक्तं, महाभाग। एतत् सर्वं रजतेन सम्यक् अलंकृत्य, दिव्यरत्नसूर्यचन्द्रैः पूरितं, कार्तिके द्वादश्यां दातव्यम्। अथवा कार्तिके पञ्चदश्यां, अन्यथा न, भक्त्या पुरोहिताय वा आचार्याय दातव्यम्।