कृत्स्नस्य कार्तिकमासस्य शुक्लपक्षे पूर्णिमायां विशेषतः, अथवा अन्यस्यां पूर्णिमायामपि, यः पुरुषः विधिपूर्वकं देवस्य पूजनं करोति, अथवा उत्तरायणादौ, महाबाहो, चन्द्रसूर्यग्रहणे वा, यः नरः गुरुणा पूजितं भगवन्तं पश्यति, स राजन्, तत्क्षणमेव तुष्टिं प्राप्नोति, पापनाशः च जायते; स देवेषु मानुषेषु च सम्मानितः भवति। ततः आचार्यः ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यानां भक्तिं एकवर्षपर्यन्तं परीक्षेत्, तेषां वंशं, शुद्धिं, कर्म, इत्यादिकं विचारयन्। यदा तान् योग्यतान् अवगच्छेत्, तदा हृदि संशयं न कुर्यात्; भक्तानां तु, ध्यानशीलानां, आचार्यं परमेश्वरं इव मन्यन्ते। तैः भक्तिभावेन विष्णुं यथा, तथा आचार्यं एकवर्षं सेवनीयम्; वर्षान्ते तु आचार्यं तुष्टिं प्रार्थयन्ति। ते भगवन्तं प्रार्थयन्ति—“भगवन्, तव कृपया अस्माकं संसारसागरात् तरणं भवतु, परब्रह्मपूजया ब्रह्मपूजनं च। सहस्रशीर्षस्य, मण्डलब्राह्मणस्य पाठेन, ध्यानं च, उपदेशः अस्माकं दीयताम्। विशेषतः वेदसमृद्धिं इच्छामः।” इति प्रार्थिते, तदा बुद्धिमान् आचार्यः विधिपूर्वकं ब्रह्माणं पूजयति, विष्णुं अग्रे स्थापयन्; तैः संयतेंद्रियैः, कार्तिकचतुर्दश्यां उपवासः कर्तव्यः। ब्रह्ममुहूर्ते उत्ताय, पद्मासनं बद्ध्वा, सहस्रदलपद्मे श्वेतवस्त्रयज्ञोपवीतधारणं गुरुम् ध्यानयेत्। श्वेतमाल्यवस्त्रधारणं, श्वेतचन्दनलेपनं कृत्वा, नदीं गत्वा, नित्यकर्माणि यत्नेन कुर्वन्ति। आचार्यः तेषां क्षीरवृक्षोत्पन्नं दन्तधावनं ददाति; तेन दन्तधावनं कृत्वा, समुद्रगामिनीं नदीं गच्छन्ति। विधिपूर्वकं अन्यत्र नदीं, सरः, वा गृह एव, तत्र दन्तधावनं कुर्युः, परमेश्वरसंस्कृतमन्त्रं जपन्ति। “आपोहिष्ठ” मन्त्रेण सप्तवारं संस्कृत्य, “देवस्य वै” इति जप्त्वा, हस्ते स्थापयन्ति, “सम्प्रयुज्यताम्” इति वदन्ति। “इरावती” इति जप्त्वा मुखे “ब्रह्मोदन” इति पठित्वा, दन्तधावनं दूरं क्षिप्त्वा, यत्र पतति तत्र निरीक्षेत्। यदि अग्रे, पूर्वे, वा शुभदिशि पतति, तदा देवतासिद्धिः, मन्त्रसिद्धिः च भवति। यदि दन्तधावनं पश्चाद्, सर्वे देवाः निवर्तन्ते; यदि उत्तरदिशि गच्छति, सिद्धिः स्यात् वा न स्यात्। यदि दक्षिणदिशि गच्छति, तदा आचार्यस्य मृत्युर्निश्चितः; अशुभं दृष्ट्वा, देवाधिदेवस्य सन्निधौ भूमौ शयनं कुर्यात्। गुरोः पुरतः स्वप्नं दृष्ट्वा, तं बुद्धिमान् आचार्याय निवेदयेत्; ततः परमाचार्यः शुभाशुभं विविच्य निर्णयति। पूर्णिमायां स्नात्वा, देवालयं गच्छेत्; आचार्यः भूमौ मण्डलं विधिपूर्वकं स्थापयेत्। शुभचिह्नैः भूमिं अंकयित्वा, षोडशदलपद्मं वा नवसूत्रपद्मं चित्रयेत्। अष्टदलपद्मं कृत्वा, बुद्धिमान् तद् प्रदर्शयेत्; श्वेतवस्त्रेण नेत्राणि बन्धयेत्। वर्णानुक्रमेण, आचार्यः शिष्याणां प्रवेशं कुर्यात्, ते पुष्पाणि धारयन्ति; नवबिन्दुमण्डलं कृत्वा, रंगवर्णैः तद् अलङ्करोति। प्रथमं इन्द्रं पूजयेत्, ततः इन्द्राणीं, अनन्तरं अन्यान् देवतान् क्रमशः; दिक्पालैः सह, अग्निं च पूजयेत्। अग्निदिशि यमः, दक्षिणदिशि निरृतिः, पश्चिमदिशि वरुणः, वायुः उत्तरपश्चिमे स्थाप्यः। धनदः उत्तरदिशि, रुद्रः उत्तरपूर्वे; कुम्भः पूर्वे, सृक्कः दक्षिणे। हंसः पश्चिमे, चमसः उत्तरदिशि; दक्षिणपूर्वे अग्निकुण्डः, दक्षिणपश्चिमे पादत्राणम्। उत्तरपश्चिमे योगपट्टः, उत्तरपूर्वे माल्यं स्थाप्यः; विष्णुः पूर्वदिशि, शंकरः दक्षिणे पूजनीयः। पश्चिमे रविः, उत्तरदिशि ऋषयः; मध्ये पद्मजः, दक्षिणे सावित्री। उत्तरदिशि गायत्री, पद्मचिह्निता; पूर्वे ऋग्वेदः, दक्षिणे यजुर्वेदः। पश्चिमे सामवेदः, उत्तरदिशि अथर्ववेदः; इतिहासपुराणच्छन्दोज्योतिषाणि च। अन्यानि धर्मशास्त्राणि इन्द्रादिदिशासु स्थाप्यन्ते; पूर्वदलपद्मे बलः पूज्यः, दक्षिणदलपद्मे प्रद्युम्नः। पश्चिमे अनिरुद्धः, उत्तरदलपद्मे वासुदेवः; पूर्वे वामदेवः, दक्षिणे सद्योजातः। पश्चिमे ईशानः, उत्तरदिशि तत्पुरुषः; सर्वत्र अघोरः पूज्यः—एष मण्डलपूजनविधिः। पूर्वे भास्करः, दक्षिणे दिवाकरः; पश्चिमे प्रभाकरः, उत्तरदिशि ग्रहाधिपः पूज्यः। एवं ब्रह्माणं परमेश्वरं विधिपूर्वकं पूज्य, अष्टकुम्भान् मण्डलदिशासु स्थापयेत्। नवमः ब्राह्मणकुम्भः मध्ये स्थाप्यः; ब्रह्मकुम्भेन मोक्षकामिनं स्नापयेत्। राजन्, ऐश्वर्यकामिनं वैष्णवकुम्भेन स्नापयेत्; राज्यकामिनं इन्द्रकुम्भेन स्नापयेत्। धनशक्तिकामिनं अग्निकुम्भोदकेन स्नापयेत्; मृत्युविजयकामिनं यमकुम्भेन स्नापयेत्।