एकदा धर्मनिष्ठः कथायां, श्राद्धस्य महत्त्वं तथा तस्य कालविशेषाः विवृताः। यत्र तीर्थे, क्षेत्रे, गृहे, यात्रायां, ग्रहणकाले, विषुवत्समये, जन्मनक्षत्रे वा क्लेशे—एतेषु सर्वेषु श्राद्धकालेषु, पूर्वं स्वयम्भुवाः श्राद्धसमयाः घोषिताः। यदा श्राद्धं विधिवत् क्रियते, तदा जनानां शरीरे दुःखं न जायते। तदा पुत्रेण यत् किञ्चिद् दुष्कृतं कृतं, तत् सर्वं परित्यज्यते। ग्रहदोषात्, चौरात्, राज्ञः क्लेशात्, अन्येभ्यः दुःखं न जायते। सर्वाणि दुष्कृतानि विनश्यन्ति, शुभं परलोकगमनं सुलभं भवति—न संशयः, यथा प्रजापतिना उद्घोषितम्। युगे युगे तीर्थानां प्रधान्यं विवृतम्। कृतयुगे पुष्कराणि श्रेष्ठानि, त्रेतायां नैमिषारण्यं स्मृतम्, द्वापरे कुरुक्षेत्रं, कलौ गङ्गायाः सेवनं विधीयते। पुष्करे वासः कठिनः, तपः कर्तुं च दुष्करम्; यत्र अन्यत्र कृतं पापं, तत् तत्र लघु भवति। अन्यत्र कृतं पापं अन्यतीर्थेन न नश्यति; किन्तु यः सन्ध्यायां प्रातः च पुष्कराणि नमस्कृत्य स्मरति, स सर्वतीर्थेषु शुद्धः इव भवति। संयतन्द्रियः यः पुष्करे सन्ध्याप्रातः स्नानं करोति, स सर्वयज्ञफलम् लभते, ब्रह्मलोकं प्राप्नोति। द्वादशवर्षाणि, द्वादशदिनानि, मासः, अर्धमासः वा—यः पुष्करे नित्यं वसति, स ब्रह्मलोकात् ऊर्ध्वं स्थितं परमं स्थानं प्राप्नोति। यः पुष्करगमनं इच्छति, स पुष्करस्य सेवा विधिवत् कुर्यात्—प्रत्यवर्ती, अनुवर्ती, सर्वथा। विधिस्नानं पुष्करे कृत्वा, कोटिस्नानफलं लभते; सर्वतीर्थेषु यत् पुण्यं विधिना लभ्यते, तत् केवलं पुष्करदर्शनात् लभ्यते। पृथिव्यां दशविंशतिः कोटि-तीर्थानि, तानि पुष्करे त्रिसन्ध्यायां संस्थितानि, कुरुवंशोद्भव। यावत् पर्वतानि, समुद्राः च तिष्ठन्ति, तावत् पुष्करः मृत्युरहितः तिष्ठति; ब्रह्मलोकः निश्चितः, सहस्रयुगपर्यन्तं जन्ममृत्युपर्यन्तं। एकस्नानमात्रेण पुष्करे, सर्वपापानि दग्धानि; बहुजन्मार्जितानि अपि। पुष्करः कठिनक्षेत्रः, सर्वपापहरः। ततः राजन्, पञ्चमहापापविनाशं शृणु। देवाधिदेवस्य पूजनं, ब्रह्मपुत्रस्य, धनं ददाति। यः मनुष्यः अस्मिन जीवने दरिद्रः, रोगी, कुष्ठी, दारिद्र्यपीडितः, पुत्रहीनः वा—तस्य धनं, दीर्घायुः, पुत्राः, सुखं च तत्क्षणाद् जायते, दिशापालैः मण्डलं कृत्वा। यः विधिना ब्रह्मदेवं, नवपद्मैः, स्वमूर्तिमन्त्रेण पूजितं पश्यति—विशेषतः कार्तिकशुक्लपौर्णमास्यां, वा अन्यपौर्णमास्यां, विधिना पूजयति। उत्तरायणसमये, ग्रहणकाले, यः गुरुणा पूजितं देवमेकं पश्यति, स तत्क्षणाद् तृप्तिं लभते, पापविनाशः स्यात्; देवेषु, मनुष्यासु च मान्यः भवति। गुरुः ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यानां भक्तिं संवत्सरपर्यन्तं परीक्षेत्—वंशं, शुद्धिं, विधिं, आदीनि। योग्यत्वं ज्ञात्वा, हृदि संशयं न कुर्यात्; भक्ताः ध्यानिनः गुरुमेव परमेश्वरं मन्यन्ते। संवत्सरं गुरोः सेवा विष्णुवत् भक्त्या कुर्युः; संवत्सरान्ते गुरुप्रीतिं याचेयुः। "भगवन्, तव कृपया संसारसागरं तरामः, परमब्रह्मपूजया ब्रह्मवन्दनया च। सहस्रशीर्षस्तोत्रं, मण्डलब्राह्मणं, ध्यानं च, शिक्षां दत्तुम् इच्छामः। वेदसमृद्धिं विशेषतः कामयामः," इति विनयपूर्वकं याचन्ति। तदा, ज्ञानी गुरुस्तत्र, विधिना ब्रह्मपूजनं कुर्यात्, विष्णुपूर्वकम्; संयतन्द्रियाः कार्तिकचतुर्दश्यां उपवासं कुर्युः। ब्रह्ममुहूर्ते उत्थाय, बद्धपद्मासनं कृत्वा, सहस्रदलपद्मे स्थितं गुरुम्, शुक्लवस्त्रयुतं, यज्ञोपवीतधारिणं, ध्यानं कुर्युः। शुक्लमाल्यवस्त्रधारिणः, शुक्लचन्दनलेपनः, नदीं गत्वा, विधिना नित्यकर्माणि कुर्युः। गुरुः दुग्धवृक्षदन्तकाष्ठं दद्यात्; तेन दन्तधवनं कृत्वा, समुद्रगामिनीं नदीं गच्छेयुः। अथवा अन्यनदीं, सरः, गृहे वा, विधिना दन्तकाष्ठं चर्वयन्ति, परमेश्वरसंस्कृतमन्त्रं जपन्ति। "आपोहिष्ठ" मन्त्रेण सप्तवारं संस्कृत्य, "देवस्य वा" जपित्वा, हस्ते स्थापयन्ति, "अलक्तं भवतु" इति। "इरावती" जपित्वा, "ब्रह्मोदन" मुखे जपित्वा, चर्वनं कृत्वा, दूरं क्षिपन्ति, यत्र पतति तत्र निरीक्षन्ति। यदि अग्रे, पूर्वे, शुभदिशि पतति, देवता-प्राप्तिः मन्त्रसिद्धिः स्यात्। यदि पश्चाद् पतति, सर्वदेवाः विमुखाः; यदि उत्तरदिशि, सिद्धिः स्यात् वा न स्यात्। यदि दक्षिणदिशि, गुरोः मृत्युः निश्चितः; अशुभं दृष्ट्वा, देवाधिदेवं सन्निधौ भूमौ शयनं कुर्युः। गुरोः पुरतः स्वप्नं दृष्ट्वा, बुद्धिमान् तं स्वप्नं कथयेत्; ततः परमगुरुः तत्र शुभाशुभं विवेचयेत्। एवं धर्मकथायां, श्राद्ध-तीर्थ-पूजन-विधयः, गुरुभक्तिः, ब्रह्मपूजनं, पुण्यस्य महत्त्वं, सर्वं विस्तारतः प्रतिपादितम्।