रुद्रस्य त्रिशूलप्रहारेण निषुम्भः महाबलेन निहतः, तथापि निषुम्भः अपि तान् बाणवर्षेण पीडयामास। ततोऽसुरः शुम्भः अपि सुरगणान् बाणैः संछाद्य समरे बभञ्ज; मायासुरः तु मायावी मृत्युं पाशैः बद्ध्वा तम् अपनीय ययौ। स मृत्युं जलन्धराय दत्तवान्; पुलोमात्मजा तु तम् आपाय दत्तवान्; समुद्रमुखे क्षिप्ते तस्मिन्, जगत् निर्भयम् अधिवसत्। इन्द्रः अपि नामुचिं पाशैः बद्ध्वा पातालं निनय; अनन्तरं विश्वविनाशकः जलन्धरः अग्रे प्रस्थितवान्। ततः, हे नृप, इन्द्रस्य च बलायाश्च मध्ये घोरतमः संग्रामः समजनि; तत्र बलायाः कांतयः सर्वदिशः सूर्यवत् प्रकाशयामासुः। इन्द्रस्य आयुधानि सर्वाणि भग्नानि, बलायाश्च अङ्गानि भग्नानि; इन्द्रः तु स्वबलविशिष्ट्या गदया बलायाः हृदि प्रहारं कृतवान्। ततः इन्द्रः भीषणं निनादं कृतवान्; तं श्रुत्वा बलः हास्यं कृतवान्, तस्य हास्यसमये तस्य मुखात् मुक्ताफलानि पतितानि। स तु तन्मांसलाभकामनया तदा न युद्धं कृतवान्; इन्द्रः तु परमसंतुष्टः स बलं बळसागरं स्तुतवान्। तस्मिन्नेव समये, 'वरं वृणुष्व, देवश्रेष्ठ,' इति उक्ते, बलः प्रत्युवाच—'यदि त्वं तुष्टः असि, दैत्येश, तदा स्वदेहम् एव मम दातुम् अर्हसि।' एवं श्रुत्वा इन्द्रः उक्तवान्—'मां शस्त्रैः आहत्य गृहाण'; बलः अपि प्रत्युवाच—'महात्मनां किम् अदेयम्?' मातलिना स्मारितः इन्द्रः वज्रेण बलस्य देहे प्रहारं कृतवान्; तेन वज्राघातेन बलस्य तनुः भग्ना। तस्य देहस्य एकं भागं कनकाचले पतितम्, द्वितीयं हिमवति, तृतीयं गोणगगिरौ। चतुर्थं दिव्ये नद्यां, पञ्चमं मन्दराचले, अंशः कश्चन वज्राकारपतितः; षष्ठः विजयान्गजः अभवत्। तस्य शुद्धवंशप्रभावात् शुद्धकर्मणश्च सर्वेऽपि तस्याङ्गानि रत्नबीजानि अभवन्। वज्रप्रहारात् अस्थिभागाः षड्भागरत्नानि अभवन्; नेत्रयोः नीलमणयः, कर्णयोः पद्मरागाः। रक्तात् पद्मरागमणयः, मेदसः मरकताः, जिह्वायाः प्रवालः, दन्तेभ्यः मुक्ताफलानि उत्पन्नानि। मज्जायाः मरकताः, नासायाः गारुत्मतः, पुरीषात् कांस्यं, शुक्रात् रजतम्, मूत्रात् ताम्रम् अभवत्। देहसंस्पर्शात् पीतलम्, ब्रह्मवीतिकारत्नानि, शब्दात् वैदूर्यं चान्यदपि मनोहरं रत्नम् उत्पन्नम्। नखात् सुवर्णम्, रक्तात् रसं, मेदसः स्फटिकः, मांसात् प्रवालः जातः। एवं बलस्य देहात् उत्पन्नानि रत्नानि पृथिव्याम् अवतरन्, पुण्यजनैः भोगाय पुण्यफलरूपेण। एतेषु कालेषु, बलस्य मरणं श्रुत्वा, प्रभावती नाम रानी तस्य समीपं गतवती। युद्धभूमौ पतितं पतिं विकीर्णाङ्गं दृष्ट्वा, प्रभावती अश्रुपूरितलोचना, विमुक्तकेशी, गुरुपयोधरा, विलपन्ती अभवत्— 'हा नाथ, महाबल, प्रियतमा तनुः, लोकप्रिय! किं मां परित्यज्य एकाकिनीं गतवान्?' इति। 'अन्येऽपि जराव्याधिपीडितं देहम् अपि न परित्यजन्ति; त्वं तु प्रिय, निष्फलम् एव देहम् उत्सृज्य गतवान्।' 'तव दिव्यशरीरेण मम हारः शोभते; या च केशपाशा या त्वया युद्धोत्सुकः बद्धा—' 'ताम् एव त्वं स्वयम् विमोचय, प्रिय, विधवायाः शोकदुःखिता मम।' एवं बलस्य पत्न्याः विलापं दृष्ट्वा, समुद्रजातः शोकाकुलः शुक्राय उक्तवान्—'बलं पुनरुत्थापय, भार्गव।' शुक्रः उवाच—'स्वेच्छया मृत्युम् उपगतः; कथं तं जीवयामि? तथापि मन्त्रबलात् स वाक्यं वदिष्यति।' जलन्धरः उवाच—'भार्गव, रूपं बलं वचनं च श्रोतुम् इच्छामि।' इति जलन्धरस्य वचः श्रुत्वा, शुक्रः क्षणं ध्यानं कृत्वा तस्थौ। तदा तस्य मुखात् मधुरः शब्दः, कान्तः श्रवणे, निर्गतः; प्रभावत्याः सन्निधौ दिव्यवद्यम् आकाशे इव सुष्ठु निनादितम्। 'प्रभावति, स्वदेहम् ममाङ्गेषु संप्रवेशय।' इति वचः श्रुत्वा, प्रभावती नदी अभवत्। सा तस्याङ्गेषु संप्रविष्टा, सुमेरोः पूर्वदिशं प्रवहन्ती, तस्याः जलात् उत्तमं रत्नतेजः उत्पन्नम्। ततः नारदः उवाच—'तत्र गत्वा अहं समुद्रपुत्राय उक्तवान्—'शम्भुः त्वां हन्तुम् प्रतिज्ञां कृतवान्, वीरवर!' मम वचनं श्रुत्वा, स असुरः मां पप्रच्छ।' जलन्धरः उवाच—'महामुने, किमपि रत्नसंपदस्ति वा त्रिशूलधारिणः गृहे? सर्वं मे कथय; न हि युद्धं विजये विना।' नारदः उवाच—'तस्य संपत्तिः भस्माङ्गरागः, जीर्णो वृषभः, ग्रीवायां सर्पाः, कण्ठे विषं, हस्ते भिक्षापात्रम्, पुत्रौ गणेशः षडाननश्च।' 'एवं तस्य समृद्धिः; अन्यदपि शृणु। तस्य पत्नी गिरिराजतनया, विस्तीर्णश्रोणी, उच्चस्तनयुता।' 'स्मरः अपि येन दग्धः, तस्याः रूपेण मोहितः; महेशः तु स्वक्रीडायै नित्यं नूतनविलासान् करोति।' 'शम्भुः स्वयम् तस्यै नर्तकः गायकश्च भवति, हास्यकारकः; सा पार्वती नाम, सुरस्त्रियां सौन्दर्यसीमा।' 'हे नृप, वृन्दा उत्तमा स्त्री, अप्सराः अपि सुन्दर्यः, किन्तु पार्वत्याः कलां न प्राप्नुवन्ति।' एवं उक्त्वा, अहं नारदः, सर्वदैत्यसंमुखे तत्रैव विलीनः, जलन्धरं दृढनिश्चयं विहाय। ततः स समुद्रतनयः सिँहिकासुतं दूतं प्रेषितवान्; स क्षणेन कैलासं गत्वा सुरालयं दृष्टवान्।