पद्मपुराणम्

नारदः उवाच - यथा युद्धे बहूनि द्वन्द्वानि जातानि, तदा भगवान् हरिः क्रोधितः कालनेमिं गदया प्राहर्तुम् अर्हति। पुनः चेतना प्राप्त्वा कालनेमिः विष्णुम् तीर्याणां चक्रे; तदा हरिः क्रुद्धः तं पृथ्वीं निहतं पतितम् अपातयत्। हे राजन्, चन्द्रः विचार्य राहुम् कट्टयामास; किन्तु राहुः तं त्यक्त्वा सूर्यं प्रति शीघ्रं गत्वा। राहुः चन्द्रं युद्धे जित्वा तं शीघ्रं अन्वेष्टुं प्रारब्धवान्; किन्तु रात्रिस्वामी राहुम् कट्टयामास। सिंहिकायाः शरीरस्य कठोरतया, कट्टः भङ्गः जातः; तदा चन्द्रस्य शत्रुः तं बलात् कष्टेन प्रहारं कृतवान्। चन्द्रं उपनिवेशयित्वा, राहुः तं ग्रीवायाम् ग्रहीत्वा महायुद्धे निगृह्य, तं पिवा च तदनन्तरं त्यक्तवान्। स्वं चिह्नं, मृगं, चन्द्रस्य छातीं उपरि स्थापयित्वा, चन्द्रः प्रस्थानं कृतवान्; चन्द्रस्य शत्रुः उच्छैःश्रवसम्, रत्नमय घोरणं, गृहीत्वा जालन्धरं प्रति अगच्छत्। भक्तिपूर्वकं तं तस्मै समर्पयामास; किन्तु युद्धे, अचञ्चलः क्रुद्धः यमं गदया प्रहारं कृतवान्। इन्द्रस्य पुत्रः जयन्तं, काष्ठेन प्रहारितं, तीर्याणां चक्रे; सः सम्ह्रादः तं ग्रहीत्वा। एयरावतं चढ़ित्वा, जालन्धरं प्रति अगच्छत; युद्धे, धनस्य स्वामीः निह्रादं गदया प्रहारं कृतवान्। रुद्रस्य त्रिशूलस्य गर्जनैः, निषुम्भः महाबलः निहतः जातः; किन्तु निषुम्भः तैर्युद्धे तान् बाणैः दुःखं दातुं प्रारब्धवान्। शुम्भः, दैत्यम्, देवगणानां बाणैः पीडितवान्; माया, मायाशक्तिम्, मृत्युं बन्धनैः बन्धितवान् च तं अपहरत्। सः मृत्युं जालन्धराय दत्तवान्; पुलोमा पुत्रः तं सागरं प्रति दत्तवान्; समुद्रस्य मुखे निपातितः, जगत् भयात् मुक्तं जीवितुं शक्नोति। इन्द्रः अपि नामुचिं बन्धनैः बन्धितवान् च पातालं प्रति अगच्छत; तदा जालन्धरः, विश्वस्य संहारकः, आगच्छत। तदा, हे राजन्, इन्द्रस्य च बलायाः मध्ये भीषणं युद्धं जातम्; बलायाः अंगस्य प्रकाशः सूर्यस्य समानं सर्वदिशां प्रकटितः। इन्द्रस्य सर्वाणि आयुधानि भङ्गानि जातानि, यथा बलायाः अंगानि; इन्द्रः, श्रेष्ठशक्त्या, बलायाः हृदयं गदया प्रहारं कृतवान्। ततः इन्द्रः भीषणं गर्जनं कृतवान्; एषः श्रुत्वा, बलः हसति, हसत्यास्य वदनात् मणयः पतन्ति। यस्य शरीरं कामनायाः कारणात् तस्मिन् समये युद्धं न कृतवान्; इन्द्रः, अत्यन्तं प्रसन्नः, बलायाः बलस्य महासागरं स्तुति कृतवान्। यदा तं उक्तं, 'वरं याचस्व, हे देवेषु श्रेष्ठ,' तदा बलः प्रत्युक्तवान्, 'यदि त्वं प्रसन्नः, हे दैत्यानां स्वामी, तर्हि त्वं मम स्वं शरीरं दास्यसि।' इन्द्रस्य वचः श्रुत्वा, 'मां आयुधैः प्रहारं कृत्य, मां ग्रहीहि,' बलः अपि प्रत्युक्तवान्, 'महानात्मा केनापि न दातव्यं किम्?' मातालिना स्मृतः, इन्द्रः बलस्य शरीरं वज्राय प्रहारं कृतवान्; तस्मिन् वज्रप्रहारे, बलस्य शरीरं भङ्गं जातम्। बलस्य शरीरस्य एकं भागं सुवर्णपर्वते पतितम्, द्वितीयं हिमपर्वते, तृतीयं गोणगायाम्। चतुर्थं भागं दिव्यनदीं, पञ्चमं पर्वतं मन्दरं, चतुर्थं भागं वज्राकारं पतितम्; षष्ठं भागं विजयाङ्गजम्। सः शुद्धवंशस्य शुद्धकर्मणां च कारणात्, तस्य सर्वाणि अंगानि रत्नस्य बीजानि जातानि। वज्रस्य भङ्गात् हड्डीषु षड्वर्गाणि रत्नानि जातानि; तस्य नेत्रात् नीलमाणिक्यं, तस्य कर्णात् रुबीनः उद्भूतः। तस्य रक्तात् पद्मरागाः, तस्य च चर्मात् पन्नगाः; तस्य जिव्हायाम् मूङ्गं, तस्य दन्तात् मणयः उत्पन्नाः। तस्य मज्जायाम् पन्नगाः गारुत्मतः नासिकायाम् जाताः; तस्य मलात् ताम्रं, शुक्रात् रजतं, मूत्रात् ताम्रं। तस्य शरीरस्य रग्नात् ताम्रं जातं, ब्रह्मवितिका रत्नानि; तस्य ध्वन्याः उद्भूतं बिडालाक्षं च अन्यं सुन्दररत्नम्। तस्य नखात् सुवर्णं, रक्तपित्तात् क्विकसर्वं; चन्दनात् क्रिस्टलम्, चर्मात् मूङ्गं। बलस्य शरीरात् उत्पन्नानि रत्नानि पृथिव्यां जातानि, शुद्धजनैः उपभोग्यं पुण्यफलम्। तदानीं, बलः मघवता युद्धे निहतः श्रुत्वा, प्राभावती नाम रानी तं प्रति अगच्छत। तं युद्धभूमौ विखण्डितं दृष्ट्वा, प्राभावती, अश्रुपूरिताक्षी, कञ्चुकं शिथिलं, स्तनं भारीकृतम्, विलापं कृतवती। 'अहं, स्वामी, शक्तिमान् च वीरः, प्रियशरीरः, प्रियतमा जगतः! त्वं मां किमर्थं परित्यक्तवान्, एषां एकाकिनीं प्राप्तवान्?' 'अन्ये, यद्यपि शरीरं जर्जरत्वं, कृमिनाशं च, न त्यक्तुम् इच्छन्ति; किन्तु त्वं, प्रिय, व्यर्थं शरीरं परित्यक्तवान्।' 'तव दिव्यशरीरं, प्रिय, मणिभिः अलंक्रियते; यदन्वितं तव युद्धाय बन्धनं यद् त्वं मम कृते बन्धितं कृतम्—' 'स्वयं अनुत्तीर्य, प्रिय, मां यः विधिनाऽऽविलापितम्।' एषः बलस्य रानी विलापं कृतवती, सागरजः, दुःखितः, शुक्रं प्रति उवाच: 'बलं पुनरुत्थापय, हे भार्गव!' शुक्रः उवाच: 'सः स्वेच्छया मरणं प्राप्य, कथं पुनः जीवितुं शक्नोमि? तथापि, मम मन्त्रशक्त्या, सः वदिष्यति।' जालन्धरः उवाच: 'भार्गव, अहं रूपं, बलं, वचनं श्रुतुं इच्छामि।' एषः जालन्धरस्य वचनं श्रुत्वा, तस्मिन् क्षणं ध्यानं समर्पितः। ततः, तस्य मुखात् मधुरं स्वरं उत्पन्नं, श्रवणाय सुखदं, प्राभावतीं प्रति, स्वर्गतः वाद्याणां ध्वनिः स्पष्टं प्रकटितः। "प्राभावती, तव शरीरं मम अंगेषु विलयय।" एषः वचनं श्रुत्वा, प्राभावती नदी जाताऽभवत्।