ਯੇ ਤ੍ਵਾਂ ਸੁਰੋਤ੍ਤਮਗੁਰੁਂ ਪੁਰੁषਾ ਵਿਮੂਢਾ ਜਾਨਂਤਿ ਨਾਸ੍ਯ ਜਗਤਃ ਸਚਰਾਚਰਸ੍ਯ। ਐਸ਼੍ਵਰ੍ਯਮਾਨਨਿਗਮਾਨੁਸ਼ਯੇਨ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਤੇ ਯਾਤਨਾਮਨੁਭਵਂਤ੍ਯਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਚਿਤ੍ਤਾਃ
ਜੋ ਮੂਰਖ ਮਨੁੱਖ ਤੈਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਗੁਰੂ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲਦੇ ਸਭ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਉਹ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਝੂਠੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਦੁੱਖ ਭੋਗਦੇ ਹਨ।
ਤਸ੍ਯੈਵਂ ਸ੍ਤੁਵਤੋऽਵੋਚਚ੍ਛੂਲਪਾਣਿਰ੍ਵृषਧ੍ਵਜਃ। ਉਵਾਚ ਵਚਨਂ ਹृष੍ਟੋ ਰਾਘਵਂ ਤੁष੍ਟਮਾਨਸਃ
ਜਦ ਉਹ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਸਤੁਤੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤ੍ਰਿਸੂਲ ਧਾਰੀ, ਵੱਛ ਦਾ ਝੰਡਾ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ।
ਰੁਦ੍ਰ ਉਵਾਚ। ਰਾਮ ਹृष੍ਟੋਸ੍ਮਿ ਭਦ੍ਰਂ ਤੇ ਜਾਤਸ੍ਤ੍ਵਂ ਨਿਰ੍ਮਲੇ ਕੁਲੇ। ਤ੍ਵਂ ਚਾਪਿ ਜਗਤਾਂ ਵਂਦ੍ਯੋ ਦੇਵੋ ਮਾਨੁषਰੂਪਧृਤ੍
ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਰਾਮਾ, ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ। ਤੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਹੈ। ਤੂੰ ਵੀ ਸੰਸਾਰ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ ਹੈ।'
ਤ੍ਵਯਾ ਨਾਥੇਨ ਵੈ ਦੇਵਾਃ ਸੁਖਿਨਃ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੀਃ ਸਮਾ। ਸੇਵਿष੍ਯਂਤੇ ਚਿਰਂ ਕਾਲਂ ਗਤੇ ਵਰ੍षੇ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੇ
ਤੇਰੇ ਰੱਖਵਾਲਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਤੇ ਕਈ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਸੁਖੀ ਰਹਿਣਗੇ; ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਬੀਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸੇਵਾ ਹੋਣਗੇ।
ਅਯੋਧ੍ਯਾਮਾਗਤਂ ਤ੍ਵਾਂ ਯੇ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਂਤਿ ਭੁਵਿ ਮਾਨਵਾਃ। ਸੁਖਂ ਤੇऽਤ੍ਰ ਭਜਿष੍ਯਂਤਿ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਵਾਸਨ੍ਤਥਾਕ੍ਸ਼ਯਮ੍
ਜੋ ਲੋਕ ਧਰਤੀ ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਅਯੋਧਿਆ ਆਉਂਦੇ ਵੇਲੇ ਵੇਖਣਗੇ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਸੁਖ ਪਾਵਣਗੇ ਤੇ ਸਦਾ ਲਈ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵਸਣਗੇ।
ਦੇਵਕਾਰ੍ਯਂ ਮਹਤ੍ਕृਤ੍ਵਾ ਆਗਚ੍ਛੇਥਾਃ ਪੁਨਃ ਪੁਰੀਮ੍। ਰਾਘਵਸ੍ਤੁ ਤਥਾ ਦੇਵਂ ਨਤ੍ਵਾ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਵਿਨਿਰ੍ਗਤਃ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਆਵੇਂਗਾ; ਤੇ ਰਾਘਵ ਨੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਜਲਦੀ ਨਿਕਲ ਗਿਆ।
ਇਂਦ੍ਰਮਾਰ੍ਗਾਂ ਨਦੀਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਜਟਾਜੂਟਂ ਨਿਯਮ੍ਯ ਚ। ਅਬ੍ਰਵੀਲ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਰਾਮ ਇਦਮਰ੍ਪਯ ਮੇ ਧਨੁਃ
ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਾਲੀ ਨਦੀ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਜਟਾ ਬੰਨ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਮੇਰਾ ਧਨੁਸ ਮੈਨੂੰ ਦੇ।'
ਰਾਮਵਾਕ੍ਯਂ ਤੁ ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸੀਤਾਂ ਵੈ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍। ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਦੇਵਿ ਰਾਮੇਣ ਤ੍ਯਕ੍ਤੋਹਂ ਕਾਰਣਂ ਵਿਨਾ
ਰਾਮ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਦੇਵੀ, ਰਾਮ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਵਜ੍ਹਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ?'
ਅਪਰਾਧਂ ਨ ਜਾਨਾਮਿ ਕੁਪਿਤੋ ਯਨ੍ਮਹਾਭੁਜਃ। ਰਾਮੇਣਾਹਂ ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਾਣਾਂਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯਸਂਸ਼ਯਮ੍
'ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿਹੜਾ ਅਪਰਾਧ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮਹਾਂਬਾਹੂ ਰਾਮ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਨਿਸਚਿਤ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਛੱਡ ਦੇਵਾਂਗਾ।'
ਨੈਵ ਮੇ ਜੀਵਿਤੇਨਾਰ੍ਥੋ ਧਿਗ੍ਧਿਙ੍ਮਾਂ ਕੁਲਪਾਂਸਨਮ੍। ਆਰ੍ਯਸ੍ਯ ਯੇਨ ਵੈ ਮਨ੍ਯੁਰ੍ਜਨਿਤਃ ਪਾਪਕਾਰਿਣਾ
'ਮੈਨੂੰ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ; ਸ਼ਰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਬਦਨਾਮੀ ਬਣਿਆ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਆਰੀ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਕਿਸੇ ਪਾਪ ਕਰਤੂਤ ਨਾਲ ਆਇਆ।'
ਕਾਂਸ੍ਤੁ ਲੋਕਾਨ੍ਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਅਪਧ੍ਯਾਤੋ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ। ਉਭੌ ਹਸ੍ਤੌ ਮੁਖੇ ਕृਤ੍ਵਾ ਸਾਸ਼੍ਰੁਕਂਠੋऽਬ੍ਰਵੀਦਿਦਮ੍
ਮੈਂ ਕਿਹੜੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਵਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵਲੋਂ ਨਿੰਦਤ ਹੋਇਆ ਹਾਂ? ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ।
ਨਾਪਰਾਧ੍ਯਾਮਿ ਰਾਮਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮਣਾ ਮਨਸਾ ਗਿਰਾ। ਸ੍ਪृष੍ਟੌ ਤੇ ਚਰਣੌ ਦੇਵਿ ਮਮ ਨਾਨ੍ਯਾ ਗਤਿਰ੍ਭਵੇਤ੍
ਮੈਂ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਨਾ ਕੰਮ ਨਾਲ, ਨਾ ਮਨ ਨਾਲ, ਨਾ ਬੋਲ ਨਾਲ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਚਰਨ ਛੂਹ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ।
ਤਤਃ ਸੀਤਾऽਬ੍ਰਵੀਦ੍ਰਾਮਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤਃ ਕਿਮਨੁਜਸ੍ਤ੍ਵਯਾ। ਵੈषਮ੍ਯਂ ਤ੍ਯਜ੍ਯਤਾਂ ਬਾਲੇ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਿਵਰ੍ਧਨੇ
ਫਿਰ ਸੀਤਾ ਨੇ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ? ਹੇ ਬੱਚੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਸੌਭਾਗ ਦਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਇਹ ਬੇਇਨਸਾਫੀ ਨਾ ਕਰ।
ਰਾਘਵਸ੍ਤ੍ਵਬ੍ਰਵੀਤ੍ਸੀਤਾਂ ਨਾਹਂ ਤ੍ਯਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਮ੍। ਨ ਕਦਾਚਿਦਪਿ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸ੍ਯ ਮਤਂ ਪ੍ਰਿਯੇ
ਰਾਘਵ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: ਮੈਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡਾਂਗਾ। ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਸ਼੍ਰੁਤਪੂਰ੍ਵਂ ਚ ਸੁਸ਼੍ਰੋਣਿ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਵਿਚੇष੍ਟਿਤਮ੍। ਅਤ੍ਰ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਜਨਾਸ੍ਸਤ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵੇ ਹਿ ਸ੍ਵਾਰ੍ਥਤਤ੍ਪਰਾਃ
ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਨੀਤ ਵਾਲੀ, ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਸੁਣਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਰਤਾਵ ਕਿਵੇਂ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹਰ ਕੋਈ ਸੱਚਮੁੱਚ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਵਾਰਥ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਂਤਿ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨਸ਼੍ਚ ਹਿਤਂ ਵਚਃ। ਨ ਸ਼ृਣ੍ਵਂਤਿ ਪਿਤੁਃ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਪੁਤ੍ਰਾਣਾਂ ਪਿਤਰਸ੍ਤਥਾ
ਇਥੇ ਲੋਕ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਨਾ ਹੀ ਆਪਣੇ ਭਲੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਦੇ ਹਨ। ਪੁੱਤਰ ਪਿਉ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ, ਤੇ ਪਿਉ ਵੀ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦੇ।
ਨ ਸ਼ਿष੍ਯਾ ਹਿ ਗੁਰੋਰ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਸ਼ਿष੍ਯਸ੍ਯਾਪਿ ਤਥਾ ਗੁਰੁਃ। ਅਰ੍ਥਾਨੁਬਂਧਿਨੀਪ੍ਰੀਤਿਰ੍ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ਪ੍ਰਿਯਃ
ਇਥੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ, ਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਵੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦੇ। ਇੱਥੇ ਪਿਆਰ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਲਾਭ ਨਾਲ ਹੀ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਦਾ ਸੱਚਾ ਸੱਜਣ ਨਹੀਂ।
ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਕਥਯਨ੍ਨੇਵ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਰੇਵਾਂ ਮਹਾਨਦੀਮ੍। ਚਕ੍ਰੇਭਿषੇਕਂ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਃ ਸਾਨੁਜਃ ਸਹ ਸੀਤਯਾ
ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਦਰਿਆ ਰੇਵਾ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਕਕੁਤਥ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਤੇ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ, ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ।
ਤਰ੍ਪਯਿਤ੍ਵਾ ਚ ਸਲਿਲੈਃ ਸ੍ਵਾਨ੍ਪਿਤॄਨ੍ਦੈਵਤਾਨ੍ਯਪਿ। ਉਦੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਚ ਮੁਹੁਃ ਸੂਰ੍ਯਂ ਦੇਵਤਾਸ਼੍ਚ ਸਮਾਹਿਤਃ
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਰ-ਬਾਰ ਸੂਰਜ ਵਲ ਤੱਕ ਕੇ, ਮਨ ਲਾ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ।
ਕृਤਾਭਿषੇਕਸ੍ਤੁ ਰਰਾਜ ਰਾਮਃ ਸੀਤਾ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ਸਹ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇਨ। ਕृਤਾਭਿषੇਕਃ ਸਹ ਸ਼ੈਲਪੁਤ੍ਰ੍ਯਾ ਗੁਹੇਨ ਸਾਰ੍ਧਂ ਭਗਵਾਨਿਵੇਸ਼ਃ
ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਰਾਮ ਜੀ, ਨਾਲ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ ਤੇ ਗੁਹਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ।
ਭੀष੍ਮ ਉਵਾਚ॥ ਕਸ੍ਮਿਨ੍ਕਾਲੇ ਭਗਵਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਲੋਕਕਾਰਿਣਾ। ਯਜ੍ਞਿਯੈਰ੍ਯष੍ਟੁਮਾਰਬ੍ਧਂ ਤਦ੍ਭਵਾਨ੍ਵਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹਤਿ
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਕਿਹੜੇ ਵੇਲੇ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਹਨ, ਯਜਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ? ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸੋ।
ਕਿਂ ਨਾਮਾਨ ऋਤ੍ਵਿਜਸ੍ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਯੇ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਿਤਾਃ। ਕਾ ਚ ਵੈ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਤੇषਾਂ ਦਤ੍ਤਾ ਤੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ
ਉਹ ਪੁਜਾਰੀ ਕੌਣ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ? ਤੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹੜੀਆਂ ਦਾਤਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ?
ਯਥਾਭੂਤਂ ਯਥਾਵृਤ੍ਤਂ ਤਥਾ ਤ੍ਵਂ ਮੇ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਯ। ਸੁਮਹਤ੍ਕੌਤੁਕਂ ਜਾਤਂ ਯਜ੍ਞਂ ਪੈਤਾਮਹਂ ਪ੍ਰਤਿ
ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਹੋਇਆ, ਓਹੀ ਮੈਨੂੰ ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸੋ। ਮੈਨੂੰ ਪਿਤਾ-ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੇ ਯਜਨ ਬਾਰੇ ਵੱਡੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯ ਉਵਾਚ॥ ਪੂਰ੍ਵਮੇਵ ਮਯਾ ਖ੍ਯਾਤਂ ਯਦਾ ਸ੍ਵਾਯਂਭੁਵੋ ਮਨੁਃ। ਸृष੍ਟ੍ਵਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨੁਕ੍ਤਃ ਸृष੍ਟਿਂ ਕੁਰੁष੍ਵ ਵੈ
ਪੁਲਸਤਿਆ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੱਸ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜਦੋਂ ਸਵਾਇੰਭੂ ਮਨੂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਰਚਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਗਿਆ: 'ਹੁਣ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰ।'
ਸ੍ਵਯਂ ਤੁ ਪੁष੍ਕਰਂ ਗਤ੍ਵਾ ਯਜ੍ਞਸ੍ਯਾਹृਤ੍ਯ ਵਿਸ੍ਤਰਮ੍। ਸਸਂਭਾਰਾਨ੍ਸਮਾਨਾਯ੍ਯ ਵਹ੍ਨ੍ਯਗਾਰੇ ਸ੍ਥਿਤੋਭਵਤ੍
ਉਹ ਆਪ ਪੁਸ਼ਕਰ ਗਏ, ਯਜਨ ਲਈ ਸਮਾਨ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਸਾਜ-ਸਮਾਨ ਲੈ ਕੇ ਅੱਗ ਵਾਲੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ।
ਗਾਯਂਤਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਗਂਧਰ੍ਵਾ ਨृਤ੍ਯਂਤ੍ਯਪ੍ਸਰਸਾਂ ਗਣਾਃ। ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਦ੍ਗਾਤਾ ਹੋਤਾਧ੍ਵਰ੍ਯੁਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਯਜ੍ਞਵਾਹਕਾਃ
ਗੰਧਰਵ ਸਦਾ ਗੀਤ ਗਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਟੋਲੇ ਨੱਚਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ-ਉਦਗਾਤਾ, ਹੋਤ੍ਰ, ਅਧਵਰਯੁ—ਇਹ ਚਾਰੇ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਏਕੈਕਸ੍ਯ ਤ੍ਰਯਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੇ ਪਰਿਵਾਰਾਃ ਸ੍ਵਯਂਕृਤਾਃ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾਚ੍ਛਂਸੀ ਪੋਤਾ ਚਾਗ੍ਨੀਧ੍ਰ ਏਵ ਚ
ਹਰ ਇੱਕ ਲਈ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਸਹਾਇਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਬਣ ਗਏ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਬ੍ਰਹਮਣਾਚੰਸੀ, ਪੋਤਾ ਤੇ ਅਗਨੀਧਰ ਵੀ ਸਨ।
ਆਨ੍ਵੀਕ੍ਸ਼ਿਕੀ ਸਰ੍ਵਵਿਦ੍ਯਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀ ਹ੍ਯੇषਾ ਚਤੁष੍ਟਯੀ। ਉਦ੍ਗਾਤਾ ਚ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਦ੍ਗਾਤਾ ਪ੍ਰਤਿਹਰ੍ਤਾ ਸੁਬ੍ਰਹ੍ਮਣ੍ਯਃ
ਆਨਵੀਕਸ਼ਿਕੀ, ਸਾਰੀ ਵਿਦਿਆ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮੀ—ਇਹ ਚਾਰ ਭਾਗ ਹਨ। ਉਦਗਾਤਾ, ਪ੍ਰਤਿਉਦਗਾਤਾ, ਪ੍ਰਤਿਹਰਤਾ ਤੇ ਸੁਬ੍ਰਹਮਣਯ।
ਚਤੁष੍ਟਯੀ ਦ੍ਵਿਤੀਯੈषਾ ਤੂਦ੍ਗਾਤੁਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ। ਹੋਤਾ ਚ ਮੈਤ੍ਰਾਵਰੁਣਸ੍ਤਥਾऽਚ੍ਛਾਵਾਕ ਏਵ ਚ
ਇਹ ਦੂਜਾ ਚਾਰਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਉਦਗਾਤਾ ਲਈ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਹੋਤਾ, ਮੈਤ੍ਰਾਵਰੁਣ ਅਤੇ ਅਚਛਾਵਾਕ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਗ੍ਰਾਵਸ੍ਤੁਚ੍ਚ ਚਤੁਰ੍ਥੋਤ੍ਰ ਤृਤੀਯਾ ਚ ਚਤੁष੍ਟਯੀ। ਅਧ੍ਵਰ੍ਯੁਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਤਾ ਨੇष੍ਟੋਨ੍ਨੇਤਾ ਤਥੈਵ ਚ
ਗ੍ਰਾਵਸਤੁਤ ਚੌਥਾ ਹੈ, ਤੇ ਤੀਜਾ ਚਾਰਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ; ਅਧਵਰਯੂ, ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਤਾ, ਨੇਸ਼ਟਾ ਅਤੇ ਉਨਨੇਤਾ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਨ।