ਆਦਿਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਤਤਸ੍ਤੇषਾਂ ਵਿਹਿਤਾਃ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹਾਃ। ਤ੍ਰਿਵਿਧਾ ਅਪਿ ਆਹੂਯ ਪੁਨਰੁਕ੍ਤਾ ਵਿਰਿਂਚਿਨਾ
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਆਦਿਤਯ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ, ਵਿਰਿੰਚੀ ਨੇ ਮੁੜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਭਵਦ੍ਭਿਃ ਪਿਂਡਦਾਨਾਦ੍ਯਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮਤ੍ਰ ਸ੍ਥਿਤੈਸ੍ਸਦਾ। ਯਤ੍ਕृਤਂ ਪਿਤृਕਾਰ੍ਯਂ ਚ ਤਦਨਂਤਫਲਂ ਭਵੇਤ੍
ਤੁਸੀਂ ਇਥੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਤੇ ਹੋਰ ਪਿਤਰ ਰੀਤਾਂ ਸਵੀਕਾਰੋ। ਇਥੇ ਜੋ ਵੀ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਰੀਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਤਹੀਨ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਵृਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਪਿਤਰਸ੍ਤੇषਾਂ ਤੁष੍ਟਾਸ਼੍ਚੈਵ ਪਿਤਾਮਹਾਃ। ਲਭਂਤੇ ਤਰ੍ਪਣਾਤ੍ਤृਪ੍ਤਿਂ ਪਿਂਡਦਾਨਾਤ੍ਤ੍ਰਿਵਿष੍ਟਪਮ੍
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਤੇ ਦਾਦਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦੀ ਭੇਟ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਭੇਟ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਪ੍ਰਾਚੀਨੇ ਪਿਂਡਦੋ ਭਵੇਤ੍। ਦਤ੍ਵਾ ਪੁਤ੍ਰਃ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਪਿਤॄਨ੍ਸਰ੍ਵਾਂਸ਼੍ਚ ਤਰ੍ਪਯੇਤ੍
ਇਸ ਲਈ, ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਪਿੰਡ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦੇ ਕੇ ਰਾਜੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਚੀਨੇਸ਼੍ਵਰਦੇਵਸ੍ਯ ਪੁਰੋਭੂਤਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍। ਆਦਿਤੀਰ੍ਥਂ ਤਦਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦਪਿ ਮੁਕ੍ਤਿਦਮ੍
ਪੂਰਬ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਉਥੇ ਜੋ ਪਹਿਲਾ ਤੀਰਥ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਦਿ ਤੀਰਥ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਪृष੍ਟ੍ਵਾ ਤੁ ਸਲਿਲਂ ਤਤ੍ਰ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਜਨ੍ਮਬਂਧਨਾਤ੍। ਅਵਗਾਹਨਾਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋऽਸੌ ਭਵਤ੍ਯਨੁਚਰਃ ਸਦਾ
ਉਥੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡੁੱਬ ਕੇ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸੇਵਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਦਿਤੀਰ੍ਥੇ ਨਰਃ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਯਃ ਪ੍ਰਦਦ੍ਯਾਤ੍ਸਮਾਧਿਨਾ। ਅਨ੍ਨਮਲ੍ਪਮਪਿ ਪ੍ਰਾਯਃ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਸ੍ਸ੍ਵਰ੍ਗਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍
ਜੋ ਆਦਿ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਭੋਜਨ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਤਤ੍ਰ ਬ੍ਰਹ੍ਮਭਕ੍ਤਾਨਾਂ ਨਰਃ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਦਦੇਦ੍ਧਨਮ੍। ਕृਸੇਰਣਾਪਿ ਹੇਮ੍ਨਾ ਚ ਸ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਮੋਦਤੇ ਸੁਖੀ
ਜੋ ਉਥੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਧਨ ਜਾਂ ਸੋਨਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਚੀਸਰਸ੍ਵਤੀ ਤਤ੍ਰ ਨਰੈਃ ਕਿਂ ਮृਗ੍ਯਤੇ ਪਰਮ੍। ਤਸ੍ਯਾਂ ਸ੍ਨਾਨਾਤ੍ਫਲਂ ਤृਪ੍ਤ੍ਯੈ ਤਪੋਯਜ੍ਞਾਦਿਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਪੂਰਬੀ ਸਰਸਵਤੀ 'ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਹੋਰ ਵੱਡਾ ਕੀ ਲੱਭਦੇ ਹਨ? ਉਥੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਦਾ ਫਲ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਤਪ, ਯਜ, ਆਦਿ ਦੇ ਫਲ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।
ਯੇ ਪਿਬਂਤਿ ਨਰਾਃ ਪੁਣ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਾਚੀਂ ਦੇਵੀਂ ਸਰਸ੍ਵਤੀਮ੍। ਨ ਤੇ ਨਰਾਃ ਸੁਰਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਮਾਰ੍ਕਂਡੇਯਰ੍षਿਰਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਪੂਰਬੀ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ, ਐਸਾ ਮਾਰਕੰਡੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ।
ਸਰਸ੍ਵਤੀ ਨਦੀਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਨ ਸ੍ਨਾਨੇ ਨਿਯਮਃ ਕ੍ਵਚਿਤ੍। ਭੁਕ੍ਤੇ ਵਾ ਨ ਚ ਵਾ ਭੁਕ੍ਤੇ ਦਿਵਾ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾ ਨਿਸ਼ਿ
ਸਰਸਵਤੀ ਨਦੀ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਕੋਈ ਰੋਕ ਨਹੀਂ; ਚਾਹੇ ਖਾਧਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ, ਦਿਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਰਾਤ, ਨ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹੈ।
ਤਤ੍ਤੀਰ੍ਥਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਤੀਰ੍ਥਾਨਾਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨਂ ਪ੍ਰਵਰਂ ਸ੍ਮृਤਤ੍। ਪਾਪਘ੍ਨਂ ਪੁਣ੍ਯਜਨਨਂ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍
ਉਹ ਤੀਰਥ ਪੂਰਬ ਦੇ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਯੇ ਪੁਨਰ੍ਭਾਵਿਤਾਤ੍ਮਾਨਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਜਨਾਰ੍ਦਨਮ੍। ਪੂਜਯਨ੍ਤਿ ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤਿ ਤੇ ਪ੍ਰਯਾਂਤਿ ਤ੍ਰਿਵਿष੍ਟਪਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਥੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਦੇਵਾਨਾਂ ਪ੍ਰਵਰੋ ਵਿष੍ਣੁਸ੍ਤੇਨ ਯਤ੍ਰ ਸਰਸ੍ਵਤੀ। ਸੇਵਿਤਾ ਤਤ੍ਪਰਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਕ੍ਸ਼ਿਤੌ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸੁਤੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੁ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਸਰਸਵਤੀ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਚੇ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।
ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਹਾਤੀਰ੍ਥਂ ਮਨ੍ਯਮਾਨਾ ਮਹੋਦਯਮ੍। ਮਂਦਾਕਿਨੀਮੁਦੀਕ੍ਸ਼ਂਤੀ ਸ੍ਥਿਤਾ ਤਤ੍ਰ ਸਰਸ੍ਵਤੀ
ਇਸ ਲਈ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਮਹੋਦਯਾ ਮੰਨ ਕੇ, ਉਥੇ ਸਰਸਵਤੀ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਵੱਲ ਤੱਕਦੀ ਖੜੀ ਹੈ।
ਤਤ੍ਤੀਰ੍ਥਂ ਸਰ੍ਵਤੀਰ੍ਥਾਨਾਂ ਪਰਂ ਸ੍ਵਾਯਂਭੁਵੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍। ਮਂਦਾਕਿਨ੍ਯਾਸਮਂ ਯਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਪੁਣ੍ਯਸਮਾਗਮਮ੍
ਉਹ ਤੀਰਥ ਸਵਯੰਭੂ ਵੱਲੋਂ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਸ੍ਥਿਤਾ ਦੇਵੈਃ ਸ੍ਤੁਤਾ ਦੇਵੀ ਸਰਸ੍ਵਤੀ। ਮਤ੍ਵਾ ਚੈਕਾਕਿਨੀਂ ਤਾਂ ਤੁ ਦੀਨਾਸ੍ਯਾਂ ਦੀਨਮਾਨਸਾਂ
ਉਸ ਥਾਂ 'ਤੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਰੀਫ ਕੀਤੀ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਕੱਲੀ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਦਾਸ ਚਿਹਰਾ ਤੇ ਦੁਖੀ ਮਨ ਨਾਲ ਖੜੀ ਸੀ।
ਸਖੀਂ ਤਦਾऽਸृਜਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਰੂਪਿਣੀਂ ਵਿਮਲੇਕ੍ਸ਼ਣਾਮ੍। ਹਰਿਣੀਂ ਹਰਿਰਪ੍ਯਾਸ਼ੁ ਜਜ੍ਞੇ ਕਮਲਲੋਚਨਾਮ੍
ਉਸ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਇੱਕ ਸਖੀ ਬਣਾਈ, ਜੋ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀ; ਹਰੀ ਨੇ ਵੀ ਜਲਦੀ ਇੱਕ ਹਿਰਣੀ, ਕਮਲ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਰਚੀ।
ਵਜ੍ਰਿਣੀਮਪਿ ਦੇਵੇਸ਼ੋ ਵਜ੍ਰਪਾਣਿਰ੍ਵਿਸृष੍ਟਵਾਨ੍। ਸੁਕੁਰਂਗਰੁਚਿਂ ਦੇਵੋ ਨੀਲਕਂਠੋ ਵृषਧ੍ਵਜਃ1.32.
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਵਜਰ ਪਕੜਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਵੀ ਇੱਕ ਸਖੀ ਬਣਾਈ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ; ਨੀਲਕੰਠ, ਵੱਝ-ਧਰਣ ਵਾਲਾ ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਵੀ ਐਸਾ ਕੀਤਾ।
ਸਖੀਂ ਸਂਜਨਯਾਮਾਸ ਸਰਸ੍ਵਤ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਰਿਲੋਚਨਃ। ਵਿਲੋਕ੍ਯਮਾਨਾ ਸਾ ਰਾਜਨ੍ਸਖੀਭਿਃ ਸੁਰਸੁਂਦਰੀ
ਤ੍ਰਿਨੈਣੀ ਨੇ ਸਰਸਵਤੀ ਲਈ ਇੱਕ ਸਖੀ ਬਣਾਈ; ਉਹ, ਆਪਣੇ ਸਖੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿਹਾਰੀ ਜਾ ਕੇ, ਰਾਜਾ, ਦੇਵ ਸੁੰਦਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ।
ਪ੍ਰਹृष੍ਟਾ ਯਾਤੁਮਾਰਬ੍ਧਾ ਦੇਵਾਦੇਸ਼ਾਨ੍ਮਹਾਨਦੀ। ਤਤਃ ਸਖੀਭਿਃ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਸਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨਾਗਂਤੁਮੁਦ੍ਯਤਾ
ਦੇਵਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਦਰਿਆ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ ਜਿਵੇਂ ਹੁਕਮ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਖੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲਈ ਚਲ ਪਈ।
ਸਰਸ੍ਵਤੀ ਸਮਸ੍ਤਾਨਾਂ ਤਾਸਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਤਮਾ ਸ੍ਮृਤਾ। ਪ੍ਰਾਚੀਸਰਸ੍ਵਤੀਤੋਯਂ ਯੇ ਪਿਬਂਤਿ ਮृਗਾ ਭੁਵਿ
ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਵਿਚੋਂ ਸਰਸਵਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਜਿਹੜੇ ਪੂਰਬੀ ਸਰਸਵਤੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦੇ ਹਨ—
ਤੇਪਿ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਗਮਿष੍ਯਂਤਿ ਯਜ੍ਞੈਰ੍ਦ੍ਵਿਜਵਰਾ ਯਥਾ। ਚਿਂਤਾਮਣਿਰਿਵਾਤ੍ਰੈषਾ ਪ੍ਰਾਚੀ ਜ੍ਞੇਯਾ ਸਰਸ੍ਵਤੀ
—ਉਹ ਵੀ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਯਗਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੂਰਬੀ ਸਰਸਵਤੀ ਇੱਥੇ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਣੀ ਵਾਂਗ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਥਾ ਕਾਮਫਲਸ੍ਯੇਯਂ ਹੇਤੁਭੂਤਾ ਮਹਾਨਦੀ। ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਂ ਦਿਸ਼ਮਾਲੋਕ੍ਯ ਪੁਨਃ ਪਸ਼੍ਚਾਨ੍ਮੁਖੀ ਗਤਾ
ਇਹ ਵੱਡੀ ਦਰਿਆ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਫਲ ਮਿਲਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮੁੜ ਗਈ।
ਉਕ੍ਤਾ ਤਯਾ ਤਥਾ ਗਂਗਾ ਦਿਸ਼ਂ ਪ੍ਰਾਚੀਂ ਵ੍ਰਜਸ੍ਵ ਹ। ਵਿਸ੍ਮਰ੍ਤਵ੍ਯਾ ਨ ਚਾਹਂ ਤੇ ਵ੍ਰਜ ਦੇਵਿ ਯਥਾਗਤਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਤੂੰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਜਾ। ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਭੁੱਲੀਂ, ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਆਈ ਸੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾ, ਦੇਵੀ।'
ਭੀष੍ਮ ਉਵਾਚ। ਮਾਰ੍ਕਂਡੇਯੇਨ ਵੈ ਰਾਮਃ ਕਥਮਤ੍ਰ ਪ੍ਰਬੋਧਿਤਃ। ਕਥਂ ਸਮਾਗਮੋ ਭੂਤਃ ਕਸ੍ਮਿਨ੍ਕਾਲੇ ਕਦਾ ਮੁਨੇ
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ? ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ, ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਕਦੋਂ, ਹੇ ਮੁਨੀ?'
ਮਾਰ੍ਕਂਡੇਯਃ ਕਸ੍ਯ ਸੁਤਃ ਕਥਂ ਜਾਤੋ ਮਹਾਤਪਾਃ। ਨਾਮ੍ਨੋऽਸ੍ਯ ਨਿਗਮਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਮਹਾਮੁਨੇ
'ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਕਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ? ਉਹ ਵੱਡਾ ਤਪਸਵੀ ਕਿਵੇਂ ਜੰਮਿਆ? ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਤੇ ਵੰਸ਼ ਸੱਚ ਸੱਚ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ।'
ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯ ਉਵਾਚ। ਅਥ ਤੇ ਸਂਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਮਾਰ੍ਕਂਡੇਯੋਦ੍ਭਵਂ ਪੁਨਃ। ਪੁਰਾਕਲ੍ਪੇ ਮੁਨਿਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਮृਕਂਡੁਰ੍ਨਾਮ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ
ਪੁਲਸਤ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਹੁਣ ਮੈਂ ਫਿਰ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਦੇ ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੁਨੀ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਮ੍ਰਿਕੰਡੁ ਸੀ।'
ਭृਗੋਃ ਪੁਤ੍ਰੋ ਮਹਾਭਾਗਃ ਸਭਾਰ੍ਯਸ੍ਤਪ੍ਤਵਾਂਸ੍ਤਪਃ। ਤਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤਦਾ ਜਾਤੋ ਵਸਤਸ੍ਤੁ ਵਨਾਂਤਰੇ
ਉਹ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦਾ ਬਹੁਤ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਘਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ।
ਸਪਂਚਵਾਰ੍षਿਕੋ ਭੂਤੋ ਬਾਲ ਏਵ ਗੁਣਾਧਿਕਃ। ਜ੍ਞਾਨਿਨਾ ਸ ਤਦਾ ਦृष੍ਟੋ ਭ੍ਰਮਨ੍ਬਾਲਸ੍ਤਦਾਂਗਣੇ
ਜਦ ਉਹ ਮੁੰਡਾ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਛੋਟਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਗੁਣਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਗਿਆਨੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਗਣੇ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦਿਆਂ ਵੇਖਿਆ।