ਯਜ੍ਞਾਦਿਤੀਰ੍ਥਦਾਨਾਨਿ ਕਲਾਂ ਨਾਰ੍ਹਂਤਿ षੋਡਸ਼ੀਮ੍ । ਪਠਨਾਚ੍ਛ੍ਰਵਣਾਦ੍ਰਾਜਨ੍ਗੋਸਹਸ੍ਰ ਫਲਂ ਲਭੇਤ੍
ਯਜਨ, ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਦਾਨ, ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਛੇਹਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਪਾਠ ਕਰੇ ਜਾਂ ਸੁਣੇ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਪਾਦ੍ਮੇਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਪਂਚਪਂਚਾਸ਼ਤ੍ਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਖਂਡੇ ਉਮਾਪਤਿਨਾਰਦਸਂਵਾਦੇ ਵੈਸ਼ਾਖਸ਼ੁਕ੍ਲੇ ਮੋਹਨ੍ਯੇਕਾਦਸ਼ੀਨਾਮ ਏਕੋਨਪਂਚਾਸ਼ਤ੍ਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਦਮ ਮਹਾ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਉਮਾ ਪਤੀ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਦੇ ਸੰਵਾਦ 'ਵੈਸ਼ਾਖ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਮੋਹਨੀ ਏਕਾਦਸ਼ੀ' ਨਾਮਕ ਉਨੰਜਾ ਚੈਪਟਰ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਚਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ- ਯਮਸ੍ਯਾਰਾਧਨਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਮਦ੍ਧਿਤਾਰ੍ਥਂ ਸੁਰੋਤ੍ਤਮ । ਕਥਂ ਨ ਗਮ੍ਯਤੇ ਦੇਵ ਨਰੇਣ ਨਰਕਾਂਤਰੇ
ਨਾਰਦ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੇਰੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਯਮ ਦੇ ਪੂਜਨ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨਰਕ ਵਿਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਚ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਯਮਲੋਕੇ ਤੁ ਸਦਾ ਵੈਤਰਣੀ ਨਦੀ । ਅਨਾਧृष੍ਯਾਤ੍ਵਪਾਰਾ ਚ ਦੁਸ੍ਤਰਾ ਬਹੁਸ਼ੋਣਿਤਾ
ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਯਮ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੈਤਰਨੀ ਨਦੀ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਅਸੰਭਵ, ਬੇਹੱਦ, ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਅਤੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਦੁਸ੍ਤਰਾ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਸਾ ਕਥਂ ਸੁਤਰਾ ਭਵੇਤ੍ । ਭਯਮੇਤਨ੍ਮਹਾਦੇਵ ਯਮਲੋਕਂ ਪ੍ਰਤਿ ਪ੍ਰਭੋ
ਉਹ ਨਦੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ; ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਾਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਯਮ ਲੋਕ ਬਾਰੇ ਇਹ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਡਰ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਮੋਚਨਾਰ੍ਥਾਯ ਬ੍ਰੂਹਿ ਕृਤ੍ਯਮਸ਼ੇषਤਃ । ਭਗਵਨ੍ਦੇਵਦੇਵੇਸ਼ ਕृਪਾਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਮਮੋਪਰਿ
ਉਸ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲਈ, ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੋ ਕਿ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਮਹਾਦੇਵ ਉਵਾਚ- ਦ੍ਵਾਰਵਤ੍ਯਾਂ ਪੁਰਾ ਵਿਪ੍ਰ ਸ੍ਨਾਤੋऽਹਂ ਲਵਣਾਂਭਸਿ । ਦਦृਸ਼ੇ ਮੁਨਿਮਾਯਾਂਤਂ ਮੁਦ੍ਗਲਂ ਨਾਮ ਵਾਡਵ
ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਦਵਾਰਕਾ ਵਿੱਚ ਲੂਣ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ; ਉਥੇ ਮੈਂ ਮੁਨਿ ਮੁਦਗਲ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ।
ਜ੍ਵਲਂਤਮਿਵਚਾਦਿਤ੍ਯਂ ਤਪਸਾ ਦ੍ਯੋਤਤਾਂਗਕਮ੍ । ਮਾਂ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਮੁਨਿਃ ਪ੍ਰਾਹ ਮੁਦ੍ਗਲੋ ਵਿਸ੍ਮਯਾਨ੍ਵਿਤਃ
ਉਹ ਤਪਸਿਆ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਮੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਮੁਦਗਲ ਮੁਨਿ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ।
ਮੁਦ੍ਗਲ ਉਵਾਚ- ਅਕਸ੍ਮਾਨ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤੋ ਦੇਵ ਪਤਿਤੋऽਸ੍ਮਿ ਧਰਾਤਲੇ । ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਂਤਿ ਮਮਾਂਗਾਨਿ ਗृਹੀਤੋ ਯਮਕਿਂਕਰੈਃ
ਮੁਦਗਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਅਚਾਨਕ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ; ਮੇਰੇ ਅੰਗ ਸੜ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਯਮ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ।
ਬਲਾਦਾਕृष੍ਯਮਾਣੋऽਹਂ ਪੁਰੁषੴਗੁष੍ਠਮਾਤ੍ਰਕਃ । ਬਦ੍ਧੋ ਯਮਭਟੈਰ੍ਗਾਢਂ ਨੀਤੋऽਸ੍ਮਿ ਸ਼ਮਨਾਂਤਿਕਮ੍
ਮੈਨੂੰ ਜਬਰਦਸਤੀ ਖਿੱਚ ਕੇ, ਮੈਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਗੂਠੇ ਜਿੰਨਾ ਛੋਟਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਯਮ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਮੌਤ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਕੋਲ ਲੈ ਗਏ।
ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ਸਭਾਯਾਂ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਮਂ ਪਿਂਗਲਲੋਚਨਮ੍ । ਕृष੍ਣਮੁਖਂ ਮਹਾਰੌਦ੍ਰਂ ਮृਤ੍ਯੁਵ੍ਯਾਧਿਸ਼ਤਾਨ੍ਵਿਤਮ੍
ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ, ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਯਮ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪੀਲੀਆਂ, ਚਿਹਰਾ ਕਾਲਾ, ਬਹੁਤ ਡਰਾਉਣਾ, ਮੌਤ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਵਾਤਪਿਤ੍ਤ ਸ਼੍ਲੇष੍ਮਦੋषੈਰ੍ਮੂਰ੍ਤਿਮਦ੍ਭਿਸ੍ਤੁ ਸੇਵਿਤਮ੍ । ਕਾਯਸ਼ੋषਜ੍ਵਰਾਤਂਕ ਸ੍ਫੋਟਿਕਾ ਲੂਤਕਾਦਿਭਿਃ
ਉਹ ਵਾਤ, ਪਿੱਤ ਅਤੇ ਕਫ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਸਰੀਰ ਦੀ ਸੁੱਕਣ, ਬੁਖਾਰ, ਪੀੜਾ, ਫੋੜੇ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ।
ਜ੍ਵਾਲਾਂਗਮਰ੍ਦਸ਼ੀਰ੍षਾਰ੍ਤਿ ਭਗਂਦਰ ਬਲਕ੍ਸ਼ਯੈਃ । ਕਂਠਮਾਲਾਕ੍ਸ਼ਿਰੋਗੈਸ਼੍ਚ ਮੂਤ੍ਰਕृਚ੍ਛ੍ਰਜ੍ਵਰਵ੍ਰਣੈਃ
ਸੜਨ, ਸਰੀਰ ਦਰਦ, ਸਿਰ ਦਰਦ, ਭਗੰਦਰ, ਤਾਕਤ ਦੀ ਘਟ, ਗਲੇ ਦੀ ਗੰਢ, ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਪੇਸ਼ਾਬ ਵਿੱਚ ਦਰਦ, ਬੁਖਾਰ ਅਤੇ ਜਖਮਾਂ ਨਾਲ।
ਵਿਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਕਾ ਗਲਗ੍ਰਾਹ ਹृਦ੍ਰੋਗੈਰ੍ਭੂਤਤਸ੍ਕਰੈਃ । ਇਤ੍ਥਂ ਬਹੁਵਿਧੈ ਰੌਦ੍ਰੈਰ੍ਨਾਨਾਰੂਪੈਰ੍ਭਯਂਕਰੈਃ
ਬੇਹੋਸ਼ੀ, ਗਲੇ ਦੀ ਫੜ, ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਭੂਤ ਅਤੇ ਚੋਰਾਂ ਨਾਲ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਡਰਾਉਣੇ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ।
ਕਪਾਲਸ਼ਿਰੋਹਸ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਸਂਗ੍ਰਾਮੇ ਨਰਕੇ ਤਥਾ । ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੈਰ੍ਦਾਨਵੈਰ੍ਘੋਰੈਰੁਪਵਿष੍ਟੈਃ ਪੁਰਃ ਸ੍ਥਿਤੈਃ
ਖੋਪੜੀਆਂ, ਸਿਰ ਅਤੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ, ਨਰਕ ਦੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ, ਡਰਾਉਣੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ, ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠੇ ਅਤੇ ਖੜੇ ਹੋਏ।
ਧਰ੍ਮਾਧਿਕਾਰਿਭਿਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਚਿਤ੍ਰਗੁਪ੍ਤਾਦਿ ਲੇਖਕੈਃ । ਵ੍ਯਾਘ੍ਰ ਸਿਂਹ ਵਰਾਹੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿਖਾਸਰ੍ਪੈਃ ਸੁਦੁਰ੍ਦ੍ਧਰੈਃ
ਉਥੇ ਧਰਮ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਚਿਤਰਗੁਪਤ ਵਰਗੇ ਲੇਖਕ, ਬਾਘ, ਸਿੰਘ, ਸੂਰ ਅਤੇ ਚੋਟੀ ਵਾਲੇ ਸੱਪ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਔਖੇ ਹਨ।
ਵृਸ਼੍ਚਿਕੈਰ੍ਦਂष੍ਟ੍ਰਿਭਿਰ੍ਭੂਤੈਃ ਕੀਟਕੈਰ੍ਮਤ੍ਕੁਣਾਦਿਭਿਃ । ਵृਕ ਚਿਤ੍ਰਾਦਿ ਸ਼ੁਨਕੈਃ ਕਂਕੈਰ੍ਗृਧ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਜਂਬੁਕੈਃ
ਬਿਛੂਆਂ, ਦੰਦ ਵਾਲੇ ਭੂਤ, ਕੀੜੇ, ਮਟਕੁਣ, ਭੇੜੇ, ਅਜੀਬ ਕੁੱਤੇ, ਬਗਲੇ, ਗਿੱਧ ਅਤੇ ਗਿੱਟੇ ਨਾਲ।
ਤਸ੍ਕਰੈਰ੍ਭੂਤਦਾਰਿਦ੍ਰੈਰ੍ਮਾਰਿਭਿਰ੍ਡਾਕਿਨੀਗ੍ਰਹੈਃ । ਮੁਕ੍ਤਕੇਸ਼ੈਃ ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸੈਰ੍ਭ੍ਰੁਕੁਟੀ ਕੁਟਿਲਾਨਨੈਃ
ਚੋਰ, ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਗਰੀਬੀ, ਮਾਰ, ਡਾਕਣੀਆਂ, ਖੁਲ੍ਹੇ ਵਾਲ ਵਾਲੇ, ਦਮ ਅਤੇ ਖੰਘ ਨਾਲ, ਭੰਨਵੇਂ ਅਤੇ ਟੇਢੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ।
ਬृਹਤ੍ਪ੍ਰਤਾਪੈਰ੍ਨੋਭੀਤੈਃ ਸ਼ਾਸਕੈਃ ਪਾਪਕਰ੍ਮਣਾਮ੍ । ਯਮਃ ਸਭਾਯਾਂ ਸ਼ੁਸ਼ੁਭੇ ਸੇਵ੍ਯਮਾਨਃ ਪਰਿਗ੍ਰਹੈਃ
ਯਮ ਦੇਵਤਾ ਆਪਣੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ, ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਨਿਡਰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਜੋ ਪਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ।
ਭੀਮਾਟਵਿਕਜੀਵੈਸ਼੍ਚ ਯਥਾ ਵ੍ਯਾਲਾਂਜਨੋ ਗਿਰਿਃ । ਤਤੋ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰਃ ਪ੍ਰਾਹ ਸਮਯਃ ਕਿਂਕਰਾਨ੍ਪ੍ਰਤਿ
ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਾਂਗ ਡਰਾਉਣੇ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਦ ਸਭ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਨਾਮਭ੍ਰਾਂਤੈਰ੍ਭਵਦ੍ਭਿਸ਼੍ਚ ਸਮਾਨੀਤਃ ਕਥਂ ਮੁਨਿਃ । ਭੀਮਕਸ੍ਯਾਤ੍ਮਜੋ ਗ੍ਰਾਮੇ ਕੌਂਡਿਨ੍ਯੇ ਮੁਦ੍ਗਲਾਭਿਧਃ
ਤੁਸੀਂ ਗਲਤ ਨਾਂ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਭੀਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤ, ਕੌਂਡਿਨਯ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੁਦਗਲ ਨਾਮਕ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆਏ ਹੋ?
ਕ੍ਸ਼ੀਣਾਯੁਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਃ ਸੋऽਸ੍ਤਿ ਆਨੇਯੋ ਮੁਚ੍ਯਤਾਮਸੌ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵੈਤਤ੍ਤੇ ਗਤਾਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦਾਯਾਤਾਃ ਪੁਨਰੇਵ ਤੇ
ਉਹ ਇੱਕ ਕਸ਼ਤਰੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਉਮਰ ਘੱਟ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣਾ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿਓ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਉਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ ਤੇ ਮੁੜ ਆਏ।
ਧਰ੍ਮਰਾਜਂ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਾਹੁਃ ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਯਮਕਿਂਕਰਾਃ । ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਮਾਭਿਰ੍ਗਤੈਰ੍ਦੇਹੀ ਕ੍ਸ਼ੀਣਾਯੁਰ੍ਨੋਪਲਕ੍ਸ਼ਿਤਃ
ਸਾਰੇ ਯਮ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਫਿਰ ਆਖਿਆ: 'ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਉਥੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਵਾਲਾ ਜੀਵ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।'
ਯਮ ਉਵਾਚ- ਕਿਂ ਕਾਰਣਮਦृਸ਼੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਭਵਤਾਂ ਨਰਾਃ । ਸੁਕृਤਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀਯੈਸ੍ਤੁ ਖ੍ਯਾਤਾ ਵੈਤਰਣੀ ਨਦੀ
ਯਮ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਕਸਰ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦਿਖਦੇ? ਵੈਤਰਣੀ ਨਦੀ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੁਵਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿਨ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਕੀਤੇ ਹਨ।'
ਉਜ੍ਜਯਿਨ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਯਾਗੇ ਵਾ ਯਮੁਨਾਯਾਂ ਚ ਯੇ ਮृਤਾਃ । ਤਿਲਹਸ੍ਤਿਹਿਰਣ੍ਯਾਦਿ ਦਤ੍ਤਂ ਯੈਸ੍ਤੁ ਗਵਾਹ੍ਨਿਕਮ੍
ਉੱਜੈਨੀ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਜਾਂ ਯਮੁਨਾ ਉੱਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਿਲ, ਸੋਨਾ ਆਦਿ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂ ਰੋਜ਼ ਗਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ—
ਦੂਤਾ ਊਚੁਃ - ਤਦ੍ਵ੍ਰਤਂ ਕੀਦृਸ਼ਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਬ੍ਰੂਹਿ ਸਰ੍ਵਮਸ਼ੇषਤਃ । ਕਿਂ ਤਤ੍ਰ ਦੇਵ ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਂ ਪੁਰੁषੈਸ੍ਤਵਤੋषਦਮ੍
ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀ, ਉਹ ਵਰਤ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ? ਸਾਰਾ ਦੱਸੋ। ਉਥੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?'
ਯੇਨ ਕृਤਾ ਨਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਕृष੍ਣਪਕ੍ਸ਼ਜਾ । ਉਪਵਾਸੇ ਚ ਤੇਨੈਵ ਕਥਂ ਪਾਪਾਤ੍ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਕਿਹੜੇ ਵਰਤ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਦੁਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਤੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ?
ਤਦ੍ਵ੍ਰਤਂ ਕੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਂ ਚ ਯਥਾ ਵਦ । ਸੁਪ੍ਰਸਨ੍ਨੇਨ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਦਯਾਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਦਯਾਨਿਧੇ
ਉਹ ਵਰਤ ਕਿਹੜੀ ਰੀਤ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਖੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ।
ਸ਼੍ਰੀਮੁਦ੍ਗਲ ਉਵਾਚ- ਦੂਤਾਨਾਂ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਉਵਾਚ ਮਧੁਰਂ ਤਦਾ । ਸਰ੍ਵਂ ਵਦਾਮਿ ਭੋ ਦੂਤਾ ਯਥਾਦृष੍ਟਂ ਯਥਾਸ਼੍ਰੁਤਮ੍
ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਦਗਲ ਨੇ ਦੂਤਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਿਆ: 'ਹੇ ਦੂਤੋ, ਜੋ ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਸੁਣਿਆ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।'
ਯਮ ਉਵਾਚ- ਮਾਰ੍ਗਸ਼ੀਰ੍षਾਦਿ ਮਾਸੇ ਤੁ ਯਾ ਇਮਾਃ ਕृष੍ਣਪਕ੍ਸ਼ਜਾਃ । ਤਾਸੁ ਪੂਰ੍ਵਾਸੁ ਵਿਧਿਵਦ੍ਦੂਤਾ ਵੈਤਰਣੀਵ੍ਰਤਮ੍
ਯਮ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਤਰੀਕਾਂ ਉੱਤੇ, ਵੈਤਰਣੀ ਵਰਤ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੂਤੋ।'