ਨ ਸ਼ਬ੍ਦਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਨਿਰਤਸ੍ਯ ਮੋਕ੍ਸ਼ੋ ਨ ਵਰ੍ਣਸਂਗੇ ਨਿਰਤਸ੍ਯ ਚੈਵ। ਨ ਭੋਜਨਾਚ੍ਛਾਦਨ ਤਤ੍ਪਰਸ੍ਯ ਨ ਲੋਕਵृਤ੍ਤਗ੍ਰਹਣੇਰਤਸ੍ਯ
ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਸਿਰਫ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦੇ ਭੇਦ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਖਾਣ-ਪਹਿਨਣ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਏਕਾਂਤਸ਼ੀਲਸ੍ਯ ਦृਢਵ੍ਰਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪ੍ਰੀਤਿਨਿਵਰ੍ਤਕਸ੍ਯ। ਅਧ੍ਯਾਤ੍ਮਯੋਗੇ ਗਤਮਾਨਸਸ੍ਯ ਮੋਕ੍ਸ਼ੋ ਧ੍ਰੁਵਂ ਨਿਤ੍ਯਮਹਿਂਸਕਸ੍ਯ
ਜਿਹੜਾ ਇਕੱਲਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਪੱਕੇ ਵਚਨ ਵਾਲਾ, ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਹਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਤਮਕ ਜੋਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਹਿੰਸਾ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਪੱਕੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਸੁਖਂ ਚ ਦਾਂਤਃ ਸ੍ਵਪਿਤਿ ਸੁਖੇਨ ਪ੍ਰਤਿਬੁਧ੍ਯਤੇ। ਸਮਃ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਭੂਤੇषੁ ਮਨੋ ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਬੁਧ੍ਯਤੇ
ਸੰਯਮੀ ਮਨੁੱਖ ਸੁਖ ਨਾਲ ਸੌਂਦਾ ਤੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਜਾਗਦਾ ਹੈ। ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵੱਲ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਜਾਗਦਾ ਹੈ।
ਨ ਰਥੇਨ ਸੁਖਂ ਯਾਤਿ ਨ ਹਯੇਨ ਨ ਦਂਤਿਨਾ। ਯਥਾਤ੍ਮਨਾ ਵਿਨੀਤੇਨ ਸੁਖਂ ਯਾਤਿ ਮਹਾਪਥੇ ੩੦੦ 1.19.
ਨਾ ਰਥ ਤੇ, ਨਾ ਘੋੜੇ ਤੇ, ਨਾ ਹਾਥੀ ਤੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਵੱਡੀ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਤੁ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਧਰਿਃ ਸ੍ਪृष੍ਟਃ ਸਰ੍ਪੋ ਵਾਪ੍ਯਤਿਰੋषਿਤਃ। ਅਰਿਰ੍ਵਾ ਨਿਤ੍ਯਸਂਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋ ਯਥਾਤ੍ਮਾ ਦਮਵਰ੍ਜਿਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ ਸੱਪ, ਵੈਰੀ ਜਾਂ ਜਾਨਵਰ ਕੁਝ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਐਸਾ ਹੀ ਸੰਯਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਐਸਾ ਵਿਹਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਨ ਯਮਂ ਯਮਮਿਤ੍ਯਾਹੁਰਾਤ੍ਮਾ ਵੈ ਯਮ ਉਚ੍ਯਤੇ। ਆਤ੍ਮਾ ਵੈ ਯਮਿਤੋ ਯੇਨ ਸ ਯਮਸ੍ਤੁ ਵਿਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਯਮ ਨੂੰ ਲੋਕ ਸੰਯਮ ਨਹੀਂ ਆਖਦੇ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਆਪ ਹੀ ਸੰਯਮ ਹੈ। ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ, ਉਹਦਾ ਸੰਯਮ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਯਮੋ ਯਮ ਇਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਵृਥਾ ਤੂਦ੍ਵਿਜਤੇ ਜਨਃ। ਆਤ੍ਮਾ ਵੈ ਯਮਿਤੋ ਯੇਨ ਯਮਸ੍ਤਸ੍ਯ ਕਰੋਤਿ ਕਿਮ੍
ਲੋਕ ਯਮ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਡਰਨਾ ਵਿਅਰਥ ਹੈ। ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਯਮ ਦਾ ਕੋਈ ਜੋਰ ਨਹੀਂ।
ਕ੍ਰਵ੍ਯਾਦੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਭੂਤੇਭ੍ਯੋऽਦਾਨ੍ਤੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸਦਾ ਭਯਮ੍। ਤੇषਾਂ ਵਿਪ੍ਰਤਿषੇਧਾਰ੍ਥਂ ਦਂਡਃ ਸृष੍ਟਃ ਸ੍ਵਯਂਭੁਵਾ
ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਸੰਯਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਡਰ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਹੀ ਸਵੈਭੂ ਨੇ ਸਜ਼ਾ ਬਣਾਈ ਸੀ।
ਦਂਡੋ ਰਕ੍ਸ਼ਤਿ ਭੂਤਾਨਿ ਦਂਡਃ ਪਾਲਯਤੇ ਪ੍ਰਜਾਃ। ਨਿਵਾਰਯਤਿ ਪਾਪਿष੍ਠਾਨ੍ਦਂਡੋ ਦੁਰ੍ਜਯ ਏਵ ਵਾ
ਸਜ਼ਾ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਿਫ਼ਾਜ਼ਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਜ਼ਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਾੜਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹਨੂੰ ਹਰਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਯਾਮੋ ਯੁਵਾ ਲੋਹਿਤਾਕ੍ਸ਼ਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਭਯਾਵਹਃ। ਦਂਡਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤਾ ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਧਰ੍ਮਃ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਃ
ਸਜ਼ਾ ਕਾਲੀ, ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਜਿੰਦਾਂ ਲਈ ਡਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਹਾਕਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਥਾਸ਼੍ਰਮੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਦਮ ਏਵੋਤ੍ਤਮਂ ਵ੍ਰਤਮ੍। ਤਾਨਿ ਲਿਂਗਾਨਿ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯੈਰ੍ਦਾਂਤ ਇਤਿ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ
ਸਾਰੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਾ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਰਤ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹ ਗੁਣ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੰਤੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਕਾਰ੍ਪਣ੍ਯਮਪਾਰੁष੍ਯਂ ਸਂਤੋषਃ ਸੁਵਿਧਾਨਤਾ। ਅਨਸੂਯਾ ਗੁਰੋਃ ਪੂਜਾ ਦਯਾ ਭੂਤੇष੍ਵਪੈਸ਼ੁਨਮ੍
ਕੰਜੂਸੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਨਰਮ ਸੁਭਾਉ, ਸੰਤੋਖ, ਚੰਗੀ ਚਾਲ, ਈਰਖਾ ਨਾ ਕਰਨੀ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ, ਸਾਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਤੇ ਚੁਗਲੀ ਨਾ ਕਰਨੀ—
षਡ੍ਭਿਰੇष ਦਮਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤ ऋषਿਭਿਃ ਸ਼ਾਂਤਬੁਦ੍ਧਿਭਿਃ। ਦਯਾਧੀਨੌ ਧਰ੍ਮਮੋਕ੍ਸ਼ੌ ਤਥਾ ਸ੍ਵਰ੍ਗਸ਼੍ਚ ਪਾਰ੍ਥਿਵ
ਇਹ ਛੇ ਗੁਣ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਦਮ ਦੇ ਦੱਸੇ ਹਨ। ਧਰਮ ਤੇ ਮੋਖ ਦਇਆ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ, ਤੇ ਸਵਰਗ ਵੀ, ਹੇ ਰਾਜਨ।
ਅਪਮਾਨੇ ਨ ਕੁਪ੍ਯੇਤ ਸਂਮਾਨੇ ਨ ਪ੍ਰਹृष੍ਯਤਿ। ਸਮਦੁਃਖਸੁਖੋ ਧੀਰਃ ਸ ਸ਼ਾਂਤ ਇਤਿ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਉਸਦੀ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਇੱਜ਼ਤ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਉੱਡਦਾ। ਜੋ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚੇ ਅਰਾਮ ਵਾਲਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੇਤੇ ਸੁਖਂ ਹਿ ਸ਼ਾਂਤਸ੍ਤੁ ਸੁਖਂ ਹਿ ਪ੍ਰਤਿਬੁਧ੍ਯਤੇ। ਸ਼੍ਰੇਯਸ੍ਤਰਮਤਸ੍ਤਿष੍ਠੇਦਵਮਨ੍ਤਾ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਸ਼ਾਂਤ ਮਨੁੱਖ ਸੁਖ ਨਾਲ ਸੁੱਤਦਾ ਤੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਜਾਗਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਹੰਸੀ ਉਡਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਪਮਾਨਿਤਸ੍ਤੁ ਨ ਧ੍ਯਾਯੇਤ੍ਤਸ੍ਯ ਪਾਪਂ ਕਦਾਚਨ। ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਮਪਿ ਚਾਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਪਰਧਰ੍ਮਂ ਨ ਦੂषਯੇਤ੍
ਜਦੋਂ ਉਸਦੀ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਉਸ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਕਦੇ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮਾੜਾ ਨਹੀਂ ਆਖਦਾ।
ਆਤ੍ਮਾਨਮਪਿ ਜਾਨੀਯਾਤ੍ਪਰਂ ਦੋषੈਸ੍ਤੁ ਨਾਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍। ਮਂਤ੍ਰੈਰ੍ਹੀਨਂ ਕ੍ਰਿਯਾਭਿਰ੍ਵਾ ਜਨ੍ਮਨਾਪ੍ਯਥਵਾ ਪੁਨਃ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਲਾਂਦਾ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਮੰਤਰਾਂ, ਕਰਮਾਂ ਜਾਂ ਜਨਮ ਕਰਕੇ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ।
ਦਮਸ਼੍ਛਾਦਯਤੇ ਸਰ੍ਵਂ ਹੀਨਮਂਗਂ ਪਟੋ ਯਥਾ। ਅਧੀਯਤੇ ਨਿਰਰ੍ਥਨ੍ਤੇ ਨਾਭਿਜਾਨਂਤਿ ਯੇ ਦਮਮ੍
ਦਮ ਸਾਰੇ ਅਉਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਪੜਾ ਮਾੜੀ ਟਾਂਗ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਦਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿਅਰਥ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੁਤਸ੍ਯ ਹਿ ਦਮੋ ਮੂਲਂ ਦਮੋ ਧਰ੍ਮਃ ਸਨਾਤਨਃ। ਯੋ ਹ੍ਯਾਤ੍ਮਨਸ੍ਤੁਲਯਤੇ ਸੁਵਰ੍ਣਂ ਤੁਲਯਾ ਦਮਮ੍
ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਮੂਲ ਦਮ ਹੀ ਹੈ, ਦਮ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਧਰਮ ਹੈ। ਜੋ ਦਮ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਤੋਲਦਾ ਹੈ—
ਸ ਤੇਨ ਧृਤਿਮਾਨ੍ਖ੍ਯਾਤੋ ਨ ਤੁ ਦ੍ਰਵ੍ਯੇਣ ਮੋਹਿਤਃ। ਵ੍ਰਤਾਨਾਮਪਿ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਦਮ ਏਵ ਪਰਾਯਣਮ੍
ਉਹੀ ਧੀਰਜ ਵਾਲਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਮੋਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਸਾਰੇ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦਮ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਆਸਰਾ ਹੈ।
ਯਦ੍ਯਧੀਤੇ षਡਂਗਾਨਿ ਵੇਦਤਤ੍ਤ੍ਵਾਰ੍ਥਵਿਦ੍ਦ੍ਵਿਜਃ। ਦਮੇਨ ਤੁ ਵਿਹੀਨਸ਼੍ਚ ਪੂਜ੍ਯਤ੍ਵਂ ਨੇਹ ਗਚ੍ਛਤਿ
ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲਾ ਛੇ ਅੰਗ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਅਸਲ ਅਰਥ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਜੇ ਦਮ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਦਮੇਨਹੀਨਂ ਨ ਪੁਨਂਤਿ ਵੇਦਾ ਯਦ੍ਯਪ੍ਯਧੀਤਾਃ ਸਹ षਡ੍ਭਿਰਂਗੈਃ। ਸਾਂਖ੍ਯਂ ਚ ਯੋਗਸ਼੍ਚ ਕੁਲਂ ਚ ਜਨ੍ਮ ਤੀਰ੍ਥਾਭਿषੇਕਸ਼੍ਚ ਨਿਰਰ੍ਥਕਾਨਿ
ਜੇਕਰ ਦਮ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੇ ਛੇ ਅੰਗ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਸਾਂਖਿਆ, ਜੋਗ, ਕੁਲ, ਜਨਮ ਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ—all ਕੁਝ ਵਿਅਰਥ ਹਨ।
ਅਪਮਾਨਾਤ੍ਤਪੋਵृਦ੍ਧਿਃ ਸਂਮਾਨਾਚ੍ਚ ਤਪਃਕ੍ਸ਼ਯਃ। ਅਰ੍ਚਿਤਃ ਪੂਜਿਤੋ ਵਿਪ੍ਰੋ ਦੁਗ੍ਧਾ ਗੌਰਿਵ ਗਚ੍ਛਤਿ
ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਨਾਲ ਤਪ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਇੱਜ਼ਤ ਨਾਲ ਤਪ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਨਮਾਨਤ ਤੇ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੁੱਧ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਵਾਂਗ ਚਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੁਨਰਾਪ੍ਯਾਯਤੇ ਧੇਨੁਃ ਸਤृਣੈਃ ਸਲਿਲੈਰ੍ਯਥਾ। ਏਵਂ ਜਪੈਸ਼੍ਚ ਹੋਮੈਸ਼੍ਚ ਪੁਨਰਾਪ੍ਯਾਯਤੇ ਦ੍ਵਿਜਃ
ਜਿਵੇਂ ਗਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਘਾਹ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਦੁੱਧ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਜਪ ਤੇ ਹੋਮ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਫਿਰ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਕ੍ਰੋਸ਼ਕਸਮੋ ਲੋਕੇ ਸੁਹृਦਨ੍ਯੋ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ। ਯਸ੍ਤੁ ਦੁष੍ਕृਤਮਾਦਾਯ ਸੁਕृਤਂ ਸ੍ਵਂ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਦੋਸਤ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਦੂਜੇ ਦੀ ਬੁਰਾਈ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਵਾਪਸ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਆਕ੍ਰੋਸ਼ਮਾਨਾਨ੍ਨਾਕ੍ਰੋਸ਼ੇਨ੍ਮਨ੍ਯੁਂ ਸ੍ਵਂ ਵਿਨਿਵਰ੍ਤਯੇਤ੍। ਸਨ੍ਨਿਯਮ੍ਯ ਤਦਾਤ੍ਮਾਨਮਮृਤੇਨਾਭਿषਿਂਚਤਿ
ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਬੁਰਾ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਬੁਰਾ ਨਾ ਆਖ। ਆਪਣੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖ। ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ, ਤਦ ਤੂੰ ਅਮਰਤਾ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ।
ਕਪਾਲਂ ਵृਕ੍ਸ਼ਮੂਲਾਨਿ ਕੁਚੇਲਮਸਹਾਯਤਾ। ਅਨਪੇਕ੍ਸ਼ਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਂ ਨਯਨ੍ਤਿ ਪਰਮਾਂ ਗਤਿਮ੍
ਖੋਪੜੀ, ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਜੜਾਂ, ਮੋਟਾ-ਕਪੜਾ, ਇਕੱਲਾਪਣ, ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਨੀ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰੀ ਜੀਵਨ—ਇਹ ਸਭ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕਾਮਕ੍ਰੋਧੌ ਵਿਨਿਰ੍ਜਿਤ੍ਯ ਕਿਮਰਣ੍ਯੇ ਕਰਿष੍ਯਤਿ। ਅਭ੍ਯਾਸੇਨ ਤੁ ਵੈ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਕੁਲਂ ਸ਼ੀਲੇਨ ਧਾਰ੍ਯਤੇ
ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਲਾਲਚ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਫਿਰ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਕੀ ਕਰੇਗਾ? ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਹੀ ਗਿਆਨ ਯਾਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਚੰਗੇ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਨਾਲ ਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਗੁਣੈਰ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰਾ ਵਿਧਾਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਕ੍ਰੋਧਸ੍ਸਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਧਾਰ੍ਯਤੇ। ਯਸ੍ਤੁ ਕ੍ਰੋਧਂ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਸਂਧਾਰਯਤਿ ਚਾਤ੍ਮਨਃ
ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮੰਤਰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਸਥਿਰਤਾ ਨਾਲ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਉਠੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—
ਅਕ੍ਰੋਧੇਨ ਜਯੇਦ੍ਵੀਰਃ ਕਸ੍ਤੇਨ ਸਦृਸ਼ੋ ਭੁਵਿ। ਯਸ੍ਤੁ ਕ੍ਰੋਧਂ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਸਂਤਂ ਸਂਯਮ੍ਯ ਤਿष੍ਠਤਿ
ਜੋ ਬਹਾਦਰ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਹਿੰਸਾ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਕੌਣ ਹੈ? ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਗੁੱਸਾ ਆਉਣ ਤੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—