ਪਿਤਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤੁष੍ਯਂਤਿ ਯਾਵਜ੍ਜੀਵਂ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ। ਦੇਵਦ੍ਵਿਜਸਮੀਪਸ੍ਥੋਨ੍ਨਸ੍ਯਦਾਤਾ ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਪਿਉ-ਦਾਦੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧੋ ਵਾ ਪ੍ਰਮਤ੍ਤੋ ਵਾ ਪ੍ਰਸਂਗਾਦਾਗਤੋਪਿ ਵਾ। ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵਿਰਹਿਤੋ ਵਾਪਿ ਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ਪਾਪਾਦ੍ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਜਾਗਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਗੁੰਮ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸਿਰਫ ਮੌਕੇ ਤੇ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਨਾ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਜੇ ਉਹ ਸੁਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਦਾਨੇਨ ਸਂਯੁਤਾ ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਸੁਖਿਨੋ ਧਰ੍ਮਭਾਗਿਨਃ। ਯਮੋ ਦਮੋ ਵੈ ਨਿਯਮਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਸ੍ਤਤ੍ਵਾਰ੍ਥਦਰ੍ਸ਼ਿਭਿਃ
ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੁਖੀ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਹਿੱਸੇਦਾਰ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਸੱਚ ਵੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਯਮ, ਸਬਰ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਹੀ ਅਸਲ ਗੁਣ ਹਨ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਦਮੋ ਧਰ੍ਮਃ ਸਨਾਤਨਃ। ਦਮਸ੍ਤੇਜੋ ਵਰ੍ਦ੍ਧਯਤਿ ਪਵਿਤ੍ਰੋ ਦਮ ਉਤ੍ਤਮਃ
ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਸੰਯਮ ਹੀ ਸਦਾ ਦਾ ਧਰਮ ਹੈ। ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਤੇਜ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਸੰਯਮ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗੁਣ ਹੈ।
ਵਿਪਾਪ੍ਮਾ ਚੈਵ ਤੇਜਸ੍ਵੀ ਪੁਰੁषੋ ਦਮਤੋ ਭਵੇਤ੍। ਯੇ ਕੇਚਿਨ੍ਨਿਯਮਾ ਲੋਕੇ ਯੇ ਚ ਧਰ੍ਮਾਸ਼੍ਸ਼ੁਭਾਨ੍ਵਯਾਃ
ਸੰਯਮ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਨਿਯਮ ਹਨ ਜਾਂ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਹਨ—
ਸਰ੍ਵਯਜ੍ਞਫਲਂ ਚਾਪਿ ਦਮਸ੍ਤੇਭ੍ਯੋ ਵਿਸ਼ਿष੍ਯਤੇ। ਤਪੋ ਯਜ੍ਞਸ੍ਤਥਾ ਦਾਨਂ ਦਮਾਦੇਵ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਸਭ ਯਗਿਆਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਸੰਯਮ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਤਪ, ਯਗ, ਤੇ ਦਾਨ—all ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੰਯਮ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਕਿਮਰਣ੍ਯੇਤ੍ਵਦਾਂਤਸ੍ਯ ਦਾਂਤਸ੍ਯਾਪਿ ਕਿਮਾਸ਼੍ਰਮੇ। ਯਤ੍ਰਯਤ੍ਰ ਵਸੇਦ੍ਦਾਂਤਸ੍ਤਦਰਣ੍ਯਂ ਮਹਾਸ਼੍ਰਮਃ
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਕੋਲ ਸੰਯਮ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਲਈ ਜੰਗਲ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਤੇ ਜਿਹੜਾ ਸੰਯਮੀ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਸੰਯਮੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਓਥੇ ਹੀ ਵੱਡਾ ਆਸ਼ਰਮ ਤੇ ਜੰਗਲ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੀਲਵृਤ੍ਤਸਮੇਤਸ੍ਯ ਨਿਗृਹੀਤੇਂਦ੍ਰਿਯਸ੍ਯ ਚ। ਆਰ੍ਜਵੇ ਵਰ੍ਤਮਾਨਸ੍ਯ ਆਸ਼੍ਰਮੈਃ ਕਿਂ ਪ੍ਰਯੋਜਨਮ੍
ਜਿਸਦੇ ਚੰਗੇ ਆਚਰਨ ਹਨ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਹੈ, ਤੇ ਸਿੱਧੀ ਰਾਹੀਂ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
ਵਨੇਪਿ ਦੋषਾਃ ਪ੍ਰਭਵਂਤਿ ਰਾਗਿਣਾਂ ਗृਹੇਪਿ ਪਂਚੇਂਦ੍ਰਿਯਨਿਗ੍ਰਹਸ੍ਤਪਃ। ਅਕੁਤ੍ਸਿਤੇ ਕਰ੍ਮਣਿ ਯਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਨਿਵृਤ੍ਤਰਾਗਸ੍ਯ ਗृਹਂ ਤਪੋਵਨਮ੍
ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਵਾਸਨਾ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਔਗੁਣ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਜੇ ਪੰਜੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਤਪ ਹੈ। ਜਿਸਨੇ ਵਾਸਨਾ ਛੱਡ ਦਿਤੀ ਤੇ ਨਿਰਲੇਪ ਹੋ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਘਰ ਹੀ ਤਪੋਵਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੁਕਰ੍ਮਧਰ੍ਮਾਰ੍ਜਿਤਜੀਵਿਤਾਨਾਂ ਸਦਾ ਚ ਸਂਤੁष੍ਯ ਗृਹੇ ਰਤਾਨਾਮ੍। ਜਿਤੇਂਦ੍ਰਿਯਾਣਾਮਤਿਥਿਪ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਗृਹੇਪਿ ਧਰ੍ਮੋ ਨਿਯਮਸ੍ਥਿਤਾਨਾਮ੍
ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਰੋਜ਼ੀ ਕਮਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਸਦਾ ਘਰ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਹੈ, ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਧਰਮ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਨ ਸ਼ਬ੍ਦਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਨਿਰਤਸ੍ਯ ਮੋਕ੍ਸ਼ੋ ਨ ਵਰ੍ਣਸਂਗੇ ਨਿਰਤਸ੍ਯ ਚੈਵ। ਨ ਭੋਜਨਾਚ੍ਛਾਦਨ ਤਤ੍ਪਰਸ੍ਯ ਨ ਲੋਕਵृਤ੍ਤਗ੍ਰਹਣੇਰਤਸ੍ਯ
ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਸਿਰਫ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦੇ ਭੇਦ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਖਾਣ-ਪਹਿਨਣ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਏਕਾਂਤਸ਼ੀਲਸ੍ਯ ਦृਢਵ੍ਰਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪ੍ਰੀਤਿਨਿਵਰ੍ਤਕਸ੍ਯ। ਅਧ੍ਯਾਤ੍ਮਯੋਗੇ ਗਤਮਾਨਸਸ੍ਯ ਮੋਕ੍ਸ਼ੋ ਧ੍ਰੁਵਂ ਨਿਤ੍ਯਮਹਿਂਸਕਸ੍ਯ
ਜਿਹੜਾ ਇਕੱਲਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਪੱਕੇ ਵਚਨ ਵਾਲਾ, ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਹਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਤਮਕ ਜੋਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਹਿੰਸਾ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਪੱਕੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਸੁਖਂ ਚ ਦਾਂਤਃ ਸ੍ਵਪਿਤਿ ਸੁਖੇਨ ਪ੍ਰਤਿਬੁਧ੍ਯਤੇ। ਸਮਃ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਭੂਤੇषੁ ਮਨੋ ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਬੁਧ੍ਯਤੇ
ਸੰਯਮੀ ਮਨੁੱਖ ਸੁਖ ਨਾਲ ਸੌਂਦਾ ਤੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਜਾਗਦਾ ਹੈ। ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵੱਲ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਜਾਗਦਾ ਹੈ।
ਨ ਰਥੇਨ ਸੁਖਂ ਯਾਤਿ ਨ ਹਯੇਨ ਨ ਦਂਤਿਨਾ। ਯਥਾਤ੍ਮਨਾ ਵਿਨੀਤੇਨ ਸੁਖਂ ਯਾਤਿ ਮਹਾਪਥੇ ੩੦੦ 1.19.
ਨਾ ਰਥ ਤੇ, ਨਾ ਘੋੜੇ ਤੇ, ਨਾ ਹਾਥੀ ਤੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਵੱਡੀ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਤੁ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਧਰਿਃ ਸ੍ਪृष੍ਟਃ ਸਰ੍ਪੋ ਵਾਪ੍ਯਤਿਰੋषਿਤਃ। ਅਰਿਰ੍ਵਾ ਨਿਤ੍ਯਸਂਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋ ਯਥਾਤ੍ਮਾ ਦਮਵਰ੍ਜਿਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ ਸੱਪ, ਵੈਰੀ ਜਾਂ ਜਾਨਵਰ ਕੁਝ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਐਸਾ ਹੀ ਸੰਯਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਐਸਾ ਵਿਹਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਨ ਯਮਂ ਯਮਮਿਤ੍ਯਾਹੁਰਾਤ੍ਮਾ ਵੈ ਯਮ ਉਚ੍ਯਤੇ। ਆਤ੍ਮਾ ਵੈ ਯਮਿਤੋ ਯੇਨ ਸ ਯਮਸ੍ਤੁ ਵਿਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਯਮ ਨੂੰ ਲੋਕ ਸੰਯਮ ਨਹੀਂ ਆਖਦੇ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਆਪ ਹੀ ਸੰਯਮ ਹੈ। ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ, ਉਹਦਾ ਸੰਯਮ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਯਮੋ ਯਮ ਇਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਵृਥਾ ਤੂਦ੍ਵਿਜਤੇ ਜਨਃ। ਆਤ੍ਮਾ ਵੈ ਯਮਿਤੋ ਯੇਨ ਯਮਸ੍ਤਸ੍ਯ ਕਰੋਤਿ ਕਿਮ੍
ਲੋਕ ਯਮ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਡਰਨਾ ਵਿਅਰਥ ਹੈ। ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਯਮ ਦਾ ਕੋਈ ਜੋਰ ਨਹੀਂ।
ਕ੍ਰਵ੍ਯਾਦੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਭੂਤੇਭ੍ਯੋऽਦਾਨ੍ਤੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸਦਾ ਭਯਮ੍। ਤੇषਾਂ ਵਿਪ੍ਰਤਿषੇਧਾਰ੍ਥਂ ਦਂਡਃ ਸृष੍ਟਃ ਸ੍ਵਯਂਭੁਵਾ
ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਸੰਯਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਡਰ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਹੀ ਸਵੈਭੂ ਨੇ ਸਜ਼ਾ ਬਣਾਈ ਸੀ।
ਦਂਡੋ ਰਕ੍ਸ਼ਤਿ ਭੂਤਾਨਿ ਦਂਡਃ ਪਾਲਯਤੇ ਪ੍ਰਜਾਃ। ਨਿਵਾਰਯਤਿ ਪਾਪਿष੍ਠਾਨ੍ਦਂਡੋ ਦੁਰ੍ਜਯ ਏਵ ਵਾ
ਸਜ਼ਾ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਿਫ਼ਾਜ਼ਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਜ਼ਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਾੜਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹਨੂੰ ਹਰਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਯਾਮੋ ਯੁਵਾ ਲੋਹਿਤਾਕ੍ਸ਼ਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਭਯਾਵਹਃ। ਦਂਡਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤਾ ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਧਰ੍ਮਃ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਃ
ਸਜ਼ਾ ਕਾਲੀ, ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਜਿੰਦਾਂ ਲਈ ਡਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਹਾਕਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਥਾਸ਼੍ਰਮੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਦਮ ਏਵੋਤ੍ਤਮਂ ਵ੍ਰਤਮ੍। ਤਾਨਿ ਲਿਂਗਾਨਿ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯੈਰ੍ਦਾਂਤ ਇਤਿ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ
ਸਾਰੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਾ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਰਤ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹ ਗੁਣ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੰਤੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਕਾਰ੍ਪਣ੍ਯਮਪਾਰੁष੍ਯਂ ਸਂਤੋषਃ ਸੁਵਿਧਾਨਤਾ। ਅਨਸੂਯਾ ਗੁਰੋਃ ਪੂਜਾ ਦਯਾ ਭੂਤੇष੍ਵਪੈਸ਼ੁਨਮ੍
ਕੰਜੂਸੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਨਰਮ ਸੁਭਾਉ, ਸੰਤੋਖ, ਚੰਗੀ ਚਾਲ, ਈਰਖਾ ਨਾ ਕਰਨੀ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ, ਸਾਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਤੇ ਚੁਗਲੀ ਨਾ ਕਰਨੀ—
षਡ੍ਭਿਰੇष ਦਮਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤ ऋषਿਭਿਃ ਸ਼ਾਂਤਬੁਦ੍ਧਿਭਿਃ। ਦਯਾਧੀਨੌ ਧਰ੍ਮਮੋਕ੍ਸ਼ੌ ਤਥਾ ਸ੍ਵਰ੍ਗਸ਼੍ਚ ਪਾਰ੍ਥਿਵ
ਇਹ ਛੇ ਗੁਣ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਦਮ ਦੇ ਦੱਸੇ ਹਨ। ਧਰਮ ਤੇ ਮੋਖ ਦਇਆ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ, ਤੇ ਸਵਰਗ ਵੀ, ਹੇ ਰਾਜਨ।
ਅਪਮਾਨੇ ਨ ਕੁਪ੍ਯੇਤ ਸਂਮਾਨੇ ਨ ਪ੍ਰਹृष੍ਯਤਿ। ਸਮਦੁਃਖਸੁਖੋ ਧੀਰਃ ਸ ਸ਼ਾਂਤ ਇਤਿ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਉਸਦੀ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਇੱਜ਼ਤ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਉੱਡਦਾ। ਜੋ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚੇ ਅਰਾਮ ਵਾਲਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੇਤੇ ਸੁਖਂ ਹਿ ਸ਼ਾਂਤਸ੍ਤੁ ਸੁਖਂ ਹਿ ਪ੍ਰਤਿਬੁਧ੍ਯਤੇ। ਸ਼੍ਰੇਯਸ੍ਤਰਮਤਸ੍ਤਿष੍ਠੇਦਵਮਨ੍ਤਾ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਸ਼ਾਂਤ ਮਨੁੱਖ ਸੁਖ ਨਾਲ ਸੁੱਤਦਾ ਤੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਜਾਗਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਹੰਸੀ ਉਡਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਪਮਾਨਿਤਸ੍ਤੁ ਨ ਧ੍ਯਾਯੇਤ੍ਤਸ੍ਯ ਪਾਪਂ ਕਦਾਚਨ। ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਮਪਿ ਚਾਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਪਰਧਰ੍ਮਂ ਨ ਦੂषਯੇਤ੍
ਜਦੋਂ ਉਸਦੀ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਉਸ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਕਦੇ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮਾੜਾ ਨਹੀਂ ਆਖਦਾ।
ਆਤ੍ਮਾਨਮਪਿ ਜਾਨੀਯਾਤ੍ਪਰਂ ਦੋषੈਸ੍ਤੁ ਨਾਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍। ਮਂਤ੍ਰੈਰ੍ਹੀਨਂ ਕ੍ਰਿਯਾਭਿਰ੍ਵਾ ਜਨ੍ਮਨਾਪ੍ਯਥਵਾ ਪੁਨਃ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਲਾਂਦਾ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਮੰਤਰਾਂ, ਕਰਮਾਂ ਜਾਂ ਜਨਮ ਕਰਕੇ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ।
ਦਮਸ਼੍ਛਾਦਯਤੇ ਸਰ੍ਵਂ ਹੀਨਮਂਗਂ ਪਟੋ ਯਥਾ। ਅਧੀਯਤੇ ਨਿਰਰ੍ਥਨ੍ਤੇ ਨਾਭਿਜਾਨਂਤਿ ਯੇ ਦਮਮ੍
ਦਮ ਸਾਰੇ ਅਉਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਪੜਾ ਮਾੜੀ ਟਾਂਗ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਦਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿਅਰਥ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੁਤਸ੍ਯ ਹਿ ਦਮੋ ਮੂਲਂ ਦਮੋ ਧਰ੍ਮਃ ਸਨਾਤਨਃ। ਯੋ ਹ੍ਯਾਤ੍ਮਨਸ੍ਤੁਲਯਤੇ ਸੁਵਰ੍ਣਂ ਤੁਲਯਾ ਦਮਮ੍
ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਮੂਲ ਦਮ ਹੀ ਹੈ, ਦਮ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਧਰਮ ਹੈ। ਜੋ ਦਮ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਤੋਲਦਾ ਹੈ—
ਸ ਤੇਨ ਧृਤਿਮਾਨ੍ਖ੍ਯਾਤੋ ਨ ਤੁ ਦ੍ਰਵ੍ਯੇਣ ਮੋਹਿਤਃ। ਵ੍ਰਤਾਨਾਮਪਿ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਦਮ ਏਵ ਪਰਾਯਣਮ੍
ਉਹੀ ਧੀਰਜ ਵਾਲਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਮੋਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਸਾਰੇ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦਮ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਆਸਰਾ ਹੈ।