ਸ੍ਤਨਂ ਤੁ ਤਨਯਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਂਤੀ ਤ੍ਵਯਾ ਹਤਾ। ਬਾਣੇਨਾਸ਼ਨਿਕਲ੍ਪੇਨ ਨਿਰ੍ਦੋषਾ ਵਨਮਾਗਤਾ
ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਇਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਪਿਆ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸੀ ਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਆਈ ਹੋਈ ਸੀ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤ੍ਵਮਪਿ ਦੁਰ੍ਬੁਦ੍ਧੇ ਕ੍ਰਵ੍ਯਾਦਤ੍ਵਮਵਾਪ੍ਸ੍ਯਸਿ। ਵਨੇਸ੍ਮਿਨ੍ਕਂਟਕਾਕੀਰ੍ਣੇ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਰੂਪਂ ਤ੍ਵਮਾਪ੍ਨੁਹਿ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਮੰਦੇ ਮਨ ਵਾਲਿਆ, ਤੂੰ ਵੀ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਬਣੇਂਗਾ। ਇਸ ਕੰਟਿਆਂ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਤੂੰ ਬਾਘ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈ।
ਸ਼ਾਪਪ੍ਰਦਾਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵੈਵਂ ਸ ਰਾਜਾਪੁਰਤਃ ਸ੍ਥਿਤਃ। ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਪ੍ਰਾਂਜਲਿਰ੍ਭੂਤ੍ਵਾ ਤਾਂ ਮृਗੀਂ ਵ੍ਯਥਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ
ਉਸ ਦੀ ਫਟਕਾਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਈਆਂ ਤੇ ਉਹ ਮਿਰਗੀ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ।
ਸ੍ਤਨਂ ਤੁ ਤਨਯਸ੍ਯੇਹ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਂਤੀ ਨ ਮੇ ਮਤਾ। ਅਜ੍ਞਾਨੇਨ ਹਤਾ ਭਦ੍ਰੇ ਪ੍ਰਸੀਦ ਸੁਸਮਾਧਿਨਾ
'ਮੈਂ ਤਾਂ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਨਹੀਂ ਮਾਰਿਆ ਸੀ ਕਿ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਪਿਆ ਰਹੀ ਹੈਂ। ਮੈਨੂੰ ਅਣਜਾਣੀ ਵਿਚ ਇਹ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਭਲੀਏ। ਮਿਹਰ ਕਰ, ਦਿਲ ਠੰਡਾ ਰੱਖ।'
ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਰੂਪਮਹਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਮਾਨੁषਂ ਕਦਾ। ਏਵਂਵਿਧਸ੍ਯ ਸ਼ਾਪਸ੍ਯ ਵਿਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਸ਼ਂਸ ਮੇ ਮृਗਿ
'ਮੈਂ ਕਦੋਂ ਬਾਘ ਦਾ ਰੂਪ ਛੱਡ ਕੇ ਮੁੜ ਮਨੁੱਖ ਬਣਾਂਗਾ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਹੇ ਮਿਰਗੀ, ਅਜਿਹੀ ਫਟਕਾਰ ਤੋਂ ਕਦੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮਿਲੇਗਾ?'
ਏਵਮੁਕ੍ਤੇ ਮृਗੀ ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਵਚਨਂ ਸ਼ੁਭਮ੍। ਰਾਜਨ੍ਨਬ੍ਦਸ਼ਤਾਂਤੇ ਤੁ ਸ਼ਾਪਸ੍ਯਾਗਤਯਾ ਗਵਾ
ਮਿਰਗੀ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਬਚਨ ਆਖੇ: 'ਹੇ ਰਾਜਾ, ਸੌ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਜਦੋਂ ਫਟਕਾਰ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਜਾਵੇਗਾ, ਤੂੰ ਨੰਦਾ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੇਂਗਾ।'
ਨਂਦਯਾ ਸਹ ਸਂਵਾਦਮਾਸਾਦ੍ਯਾਂਤੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ। ਮृਗ੍ਯੋਕ੍ਤੇ ਵਚਨੇ ਰਾਜਾ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰ ਏਵਾਭਵਤ੍ਤਦਾ
'ਨੰਦਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਤੇ ਗੱਲ ਕਰ ਕੇ ਤੇਰਾ ਅੰਤ ਆ ਜਾਵੇਗਾ।' ਮਿਰਗੀ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖਣ ਉਪਰੰਤ, ਰਾਜਾ ਤੁਰੰਤ ਬਾਘ ਬਣ ਗਿਆ।
ਨਖਦਂष੍ਟ੍ਰਾਯੁਧੋਪੇਤੋ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਰੂਪੋਤਿ ਭੀषਣਃ। ਤਤ੍ਰਾਸੌ ਭਕ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਸ੍ਤੇ ਮृਗਾਨ੍ਹਤ੍ਵਾ ਚਤੁष੍ਪਦਃ
ਉਹ ਬਾਘ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਨਖ ਤੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਥੇ ਚਾਰ ਪੈਰ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਖਾਂਦਾ ਰਿਹਾ।
ਦ੍ਵਿਪਦਾਨਪਿ ਤਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨ੍ਕਾਲੇਨ ਕ੍ਰਮਯੋਜਿਤਾਨ੍। ਏਵਂ ਤਤ੍ਰ ਵਨੇ ਤਸ੍ਯ ਸਂਵਤ੍ਸਰਸ਼ਤਂ ਗਤਮ੍
ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਉਥੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਦੋ ਪੈਰ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਖਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਸੌ ਸਾਲ ਲੰਘ ਗਏ।
ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਨਿਂਦਮਾਨਸ੍ਯ ਮृਗਮਾਂਸਾਨਿ ਖਾਦਤਃ। ਕਦਾਹਂ ਮਾਨੁषਂ ਭਾਵਂ ਗਮਿष੍ਯਾਮੀਦृਸ਼ਂ ਪੁਨਃ
ਮਿਰਗਾਂ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਂਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਲਾਉਂਦਾ ਸੀ: 'ਮੈਂ ਮੁੜ ਕਦੋਂ ਅਜਿਹਾ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਪਾਵਾਂਗਾ?'
ਕੁਤ੍ਸਿਤਂ ਨ ਕਰਿष੍ਯਾਮਿ ਵਿਯੋਨਿਕਰਣਂ ਮਹਤ੍। ਕੁਰ੍ਵਤਾ ਮਾਂਸਲੋਭੇਨ ਮृਗਯਾਂ ਪਰਿਧਾਵਤਾ
'ਹੁਣ ਮੈਂ ਮੁੜ ਕਦੇ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਮਾੜਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ, ਨਾਂ ਹੀ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਦਿਆਂਗਾ। ਮਾਸ ਦੀ ਲਾਲਚ ਵਿਚ ਮੈਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਹਾਲ ਕਰ ਲਿਆ।'
ਆਪਦਾਸਹਿਤਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਮਾਨੁषਾਣਾਂ ਭਯਾਵਹਮ੍। ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਦੁਃਖਦਂ ਮਹ੍ਯਂ ਮृਗਾਣਾਂ ਮਾਨੁषੈਃ ਸਹ
'ਮੈਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਵਿਚ ਮੁਸੀਬਤ ਆਈ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਡਰ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਮਿਰਗਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।'
ਪਾਪੇਨ ਪਾਪਤਾਂ ਨੀਤੋ ਹ੍ਯਪਾਪੇऽਪਿ ਸਤਾਂ ਕੁਲੇ। ਉਤ੍ਪਨ੍ਨੋ ਵਿਕृਤਿਂ ਨੀਤਃ ਪਸ਼੍ਯ ਕਾਲਸ੍ਯ ਪਰ੍ਯਯਮ੍
'ਪਾਪ ਕਰ ਕੇ ਮੈਂ ਪਾਪੀ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਦਕਿ ਮੈਂ ਚੰਗਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਇਹ ਹਾਲ ਹੋ ਗਿਆ—ਵੇਖੋ, ਸਮੇਂ ਦਾ ਫੇਰ।'
ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮੇ ਸੁਕृਤਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਹਿਂਸਾਪ੍ਯੇਕਾ ਵਿਗਰ੍ਹਿਤਾ। ਤਯਾ ਤੁ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਦੁਃਖਂ ਨ ਚ ਮੋਕ੍ਸ਼ੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
'ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ। ਇਕੋ ਹੀ ਹਿੰਸਾ ਵੀ ਮੰਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਦੁੱਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।'
ਕਥਂ ਮੇ ਭਵਿਤਾ ਮੋਕ੍ਸ਼ਃ ਕਥਂ ਸਤ੍ਯਾ ਮृਗੀ ਭਵੇਤ੍। ਗਤੇ ਵਰ੍षਸ਼ਤੇ ਤਸ੍ਯ ਵਸਤਸ੍ਤਦ੍ਵਨੇ ਤਦਾ
ਮੈਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲੇਗੀ? ਉਹ ਹਰਣੀ ਕਿਵੇਂ ਸੱਚ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ? ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਨਸਾਨ ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸੌ ਸਾਲ ਰਹਿ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ—
ਆਯਾਤਂ ਗੋਕੁਲਂ ਕਾਲੇ ਯਵਸੋਦਕਕਾਰਣਾਤ੍। ਗੋਵਾਟਵਾਟੀਸਂਸ੍ਥਾਨਂ ਤਤ੍ਤਤ੍ਰ ਸਮਵਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਜਦੋਂ ਜੌ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲੋੜ ਪਈ, ਉਹ ਗੋਕੁਲ ਆਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਵਾਟ ਤੇ ਬਾੜਾਂ ਸਨ, ਉਥੇ ਹੀ ਉਹ ਟਿਕ ਗਿਆ।
ਵਨੋਪਕਣ੍ਠੇ ਮਂਥਾਨਰਵੇਣਾਪੂਰਿਤਂ ਚ ਯਤ੍। ਕ੍ਸ਼ੀਬੈਰ੍ਗੋਪੈਃ ਸਮਾਕੀਰ੍ਣਂ ਪਾਦਪੈਰਪਿਤਦ੍ਵਨਮ੍
ਜੰਗਲ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉਥੇ ਮਥਣ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਗੁਆਂਢੀ ਗਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਜੰਗਲ ਸੀ।
ਨਿਸ਼ਿਵਂਸ਼ਰਵੋਪੇਤਂ ਗੋਪੀਨਾਂ ਚ ਸ਼ੁਭਪ੍ਰਦਮ੍। ਏਵਂ ਤੁ ਵਸਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਖਰ੍ਜੂਰਵਨਸਂਸਦਿ
ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਰਾਤ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਵੱਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਜੋ ਗਵਾਲਣਾਂ ਲਈ ਭਲਾਈ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਇੰਝ ਉਹ ਖਜੂਰਾਂ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਰਿਹਾ।
ਹृष੍ਟਾ ਤੁष੍ਟਾ ਚ ਪੁष੍ਟਾ ਚ ਨਂਦਾ ਵੈ ਨਾਮ ਨਾਮਤਃ। ਗੋਮਂਡਲਸ੍ਯ ਸਾਮੁਖ੍ਯਾ ਹਂਸਵਰ੍ਣਾ ਘਟਸ੍ਰਵਾ
ਉਥੇ ਨੰਦਾ ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਗਾਂ ਸੀ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼, ਤੰਦਰੁਸਤ ਤੇ ਮਾਣੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਿਚੋਂ ਸਿਰਮੌਰ ਸੀ, ਹੰਸ ਵਰਗਾ ਰੰਗ ਸੀ ਤੇ ਚਲਣ ਵਿੱਚ ਸੁਹਾਵਣੀ।
ਦੀਰ੍ਘਘੋਣਾ ਵਿਭਕ੍ਤਾਂਗੀ ਬਂਧੁਰਾਂਗੀ ਤਨੁਤ੍ਵਚਾ। ਨੀਲਕਂਠਾ ਸ਼ੁਭਗ੍ਰੀਵਾ ਘਂਟਾਲੀ ਮਧੁਰਸ੍ਵਨਾ
ਉਸ ਦੀ ਨੱਕ ਲੰਮੀ ਸੀ, ਅੰਗ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਸਰੀਰ ਪਤਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਗਲਾ ਨੀਲਾ ਤੇ ਸੋਹਣਾ ਸੀ, ਘੰਟੀ ਪਈ ਹੋਈ ਸੀ ਤੇ ਬੋਲੀ ਮਿੱਠੀ ਸੀ।
ਸਾ ਚ ਯੂਥਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਪੁਰਸ਼੍ਚਰਤਿ ਨਿਰ੍ਭਯਾ। ਘਾਸਸ੍ਥਾਨਂ ਚਰੇਚ੍ਛਨ੍ਨਂ ਗਤ੍ਵੈਕਾ ਚ ਯਥਾਸੁਖਮ੍
ਉਹ ਸਾਰੀ ਝੁੰਡ ਦੇ ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਚੱਲਦੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੁੰਦੀ ਚਰਣ ਲਈ ਜਾਂਦੀ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਆਪਣੇ ਮਨ ਮਰਜ਼ੀ ਅਕੇਲੀ ਵੀ ਚਰਦੀ।
ਯਥੇष੍ਟਕਾਮਾ ਸੁਰਭੀ ਛਨ੍ਨਂ ਚਰਤਿ ਵੈ ਤृਣਮ੍। ਰੋਹਿਤੋ ਨਾਮ ਤਤ੍ਰਾਨ੍ਯਃ ਪਰ੍ਵਤਃ ਸਰਿਤਸ੍ਤਟੇ
ਜਿਵੇਂ ਸੁਰਭੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਲੁਕ ਕੇ ਘਾਹ ਚਰਦੀ, ਉਥੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਹਾੜ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਰੋਹਿਤਾ ਸੀ।
ਅਨੇਕਕਂਦਰਦਰੀ ਗੁਹਾਸਤ੍ਵ ਨਿषੇਵਿਤਃ। ਤਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵੋਤ੍ਤਰੇਭਾਗੇ ਘੋਰੇ ਤृਣਸਮਾਕੁਲੇ
ਉਸ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਕਈਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਤੇ ਦਰਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਪੂਰਬ-ਉੱਤਰ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਘਾਹ ਬਹੁਤ ਸੀ, ਡਰਾਉਣੀ ਥਾਂ ਸੀ।
ਸਂਕਟੇ ਵਿषਮੇ ਦੁਰ੍ਗੇ ਭੈਰਵੇ ਲੋਮਹਰ੍षਣੇ। ਮृਗਸਿਂਹਸਮਾਕੀਰ੍ਣੇ ਬਹੁ ਸ਼੍ਵਾਪਦ ਸੇਵਿਤੇ
ਉਹ ਥਾਂ ਤੰਗ, ਉਚੀ-ਨੀਵੀਂ, ਔਖੀ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਹਿਰਣ ਤੇ ਸਿੰਘ ਭਰਪੂਰ ਸਨ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਆਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ।
ਵਲ੍ਲੀਵृਕ੍ਸ਼ਾਦਿਗਹਨੇ ਸ਼ਿਵਾਸ਼ਤ ਨਿਨਾਦਿਤੇ। ਦੁਰ੍ਗੇਸ੍ਮਿਨ੍ਵਸਤੇ ਰੌਦ੍ਰਃ ਕਾਮਰੂਪੀ ਭਯਂਕਰਃ
ਲੱਤਾਂ ਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਗਿਦੜਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ, ਉਸ ਕਿਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਰੂਪ ਬਦਲਣ ਵਾਲਾ ਜਾਨਵਰ ਵੱਸਦਾ ਸੀ।
ਦ੍ਵੀਪੀ ਸ਼ੋਣਿਤ ਦਿਗ੍ਧਾਂਸੋ ਘੋਰਦਂष੍ਟ੍ਰਾਨਖਾਯੁਧਃ। ਨਂਦੋ ਨਾਮ ਸ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਸ ਚ ਗੋਪੀਹਿਤੇ ਰਤਃ
ਉਹ ਚੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਖੂਨ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਡਰਾਉਣੇ ਦੰਦ ਤੇ ਨਖ਼ ਹਥਿਆਰ ਵਾਂਗ। ਉਸਦਾ ਨਾਂ ਨੰਦ ਸੀ, ਜੋ ਧਰਮੀ ਸੀ ਤੇ ਗਵਾਲਣਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ।
ਅਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾਗ੍ਰੈਸ੍ਤृਣੈਰ੍ਦੀਰ੍ਘੈਰ੍ਗੋਧਨਂ ਪਰਿਰਕ੍ਸ਼ਤਿ। ਤਸ੍ਯ ਯੂਥਪਰਿਭ੍ਰष੍ਟਾ ਸਾਨਂਦਾ ਤृਣਲਿਪ੍ਸਯਾ
ਉਹ ਲੰਮੇ ਤੇ ਅਟੁੱਟ ਘਾਹ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ। ਉਸਦੇ ਝੁੰਡ ਵਿਚੋਂ ਨੰਦਾ, ਘਾਹ ਚਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਵੱਖ ਹੋ ਗਈ।
ਚਰਂਤੀ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਪੁਰਤਃ ਸਾ ਧੇਨੁਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਪਸ੍ਥਿਤਾ। ਅਭ੍ਯਦ੍ਰਵਚ੍ਚ ਤਾਂ ਦ੍ਵੀਪੀ ਤਿष੍ਠਤਿष੍ਠੇਤਿ ਚਾਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਜਦੋਂ ਉਹ ਗਾਂ ਬਾਘ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚਰਦੀ ਹੋਈ ਆਈ, ਚੀਤਾ ਉਸ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, 'ਠਹਿਰ, ਠਹਿਰ!'
ਤ੍ਵਮਦ੍ਯ ਵਿਹਿਤੋ ਭਕ੍ਸ਼ਃ ਸ੍ਵਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਸਿ ਧੇਨੁਕੇ। ਦ੍ਵੀਪਿਨਸ਼੍ਚ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਨਿष੍ਠੁਰਂ ਰੋਮਹਰ੍षਣਂ
'ਅੱਜ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਭੋਜਨ ਲਈ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈਂ, ਗਾਂਏ! ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਆ ਗਈਂ।' ਚੀਤੇ ਦੇ ਇਹ ਨਿਰਦਈ ਤੇ ਰੋਂਗਟੇ ਖੜੇ ਕਰਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ—
ਸ਼ੁਕ੍ਲਰੂਪਾਨ੍ਵਿਤਂ ਬਾਲਂ ਭਦ੍ਰਮਿਂਦੁਸਮਪ੍ਰਭਮ੍। ਵਤ੍ਸਂ ਸ੍ਮਰਤਿ ਸਾ ਧੇਨੁਃ ਸ੍ਨੇਹਾਕ੍ਤਾ ਗਦ੍ਗਦਾਕ੍ਸ਼ਰਮ੍
ਉਹ ਗਾਂ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ, ਜੋ ਚਿੱਟਾ ਸੀ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਚੰਨ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਗਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਰੁੱਕੀ ਹੋਈ ਬੋਲੀ।