ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯ ਉਵਾਚ। ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਭਾਰੋ ਮਹਾਨੇष ਤ੍ਵਯੋਕ੍ਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ਼੍ਚ ਯਃ। ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤਿ ਤੁ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਂ ਤਤ੍ਪਰਂ ਯਸ਼ਃ
ਪੁਲਸਤਿਆ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਤੂੰ ਬੜਾ ਭਾਰੀ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਜਿੰਨੀ ਮੇਰੇ ਵੱਸ ਹੈ, ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ—ਇਹ ਵੱਡੀ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਸੁਣ।
ਸਹਸ੍ਰਾਸ੍ਯਂ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਂ ਸਹਸ੍ਰਚਰਣਂ ਚ ਯਮ੍। ਸਹਸ੍ਰਸ਼੍ਰਵਣਂ ਚੈਵ ਸਹਸ੍ਰਕਰਮਵ੍ਯਯਮ੍
ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਤੂੰ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਮੁੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਹਜ਼ਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਹਜ਼ਾਰ ਕੰਨਾਂ ਵਾਲਾ, ਹਜ਼ਾਰ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ।
ਸਹਸ੍ਰਜਿਹ੍ਵਂ ਸਾਹਸ੍ਰਂ ਸਹਸ੍ਰਪਰਮਂ ਪ੍ਰਭੁਂ। ਸਹਸ੍ਰਦਂ ਸਹਸ੍ਰਾਦਿਂ ਸਹਸ੍ਰਭੁਜਮਵ੍ਯਯਮ੍
ਉਸ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰ ਜੀਭਾਂ ਹਨ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤਾਕਤਾਂ ਵਾਲਾ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਅਟੱਲ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।
ਹਵਨਂ ਸਵਨਂ ਚੈਵ ਹਵ੍ਯਂ ਹੋਤਾਰਮੇਵ ਚ। ਪਾਤ੍ਰਾਣਿ ਚ ਪਵਿਤ੍ਰਾਣਿ ਵੇਦੀਂ ਦੀਕ੍ਸ਼ਾਂ ਚਰੁਂ ਸ੍ਰੁਵਮ੍
ਉਹੀ ਹਵਨ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਵਨ ਹੈ, ਉਹੀ ਹਵਿ ਹੈ, ਉਹੀ ਘੀ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪੁਜਾਰੀ ਹੈ। ਉਹੀ ਪਾਤਰ, ਉਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਉਹੀ ਵੇਦੀ, ਦীক্ষਾ, ਚਰੁ ਤੇ ਸ੍ਰੁਵਾ ਹੈ।
ਸ੍ਰੁਕ੍ਸੋਮਮਵਭृਚ੍ਚੈਵ ਪ੍ਰੋਕ੍ਸ਼ਣੀਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਧਨਮ੍। ਅਦ੍ਧ੍ਵਰ੍ਯੁਂ ਸਾਮਗਂ ਵਿਪ੍ਰਂ ਸਦਸ੍ਯਾਨ੍ਸਦਨਂ ਸਦਃ
ਉਹੀ ਸ੍ਰੁਕ, ਸੋਮ, ਅਵਭ੍ਰਿਥ ਸਨਾਨ, ਛਿੜਕਣ ਵਾਲਾ ਪਾਤਰ, ਦੱਖਣਾ, ਧਨ, ਅਧਵਰਯੁ ਪੁਜਾਰੀ, ਸਾਮ ਗਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸਹਾਇਕ, ਸਭਾ ਤੇ ਯਜਨ ਸ਼ਾਲਾ ਹੈ।
ਯੂਪਂ ਸਮਿਤ੍ਕੁਸ਼ਂ ਦਰ੍ਵੀ ਚਮਸੋਲੂਖਲਾਨਿ ਚ। ਪ੍ਰਾਗ੍ਵਂਸ਼ਂ ਯਜ੍ਞਭੂਮਿਂ ਚ ਹੋਤਾਰਂ ਬਨ੍ਧਨਂ ਚ ਯਤ੍
ਉਹੀ ਯੂਪ, ਸਮਿੱਧ, ਕੁਸ਼, ਦਰਵੀ, ਕਮਚ, ਉਲੂਖਲ, ਪੂਰਬੀ ਵੰਸ਼, ਯਜਨ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ, ਹੋਤਾਰ ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਬੰਨਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ।
ਹ੍ਰਸ੍ਵਾਨ੍ਯਤਿਪ੍ਰਮਾਣਾਨਿ ਪ੍ਰਮਾਣਸ੍ਥਾਵਰਾਣਿ ਚ। ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਵਾਜਾਸ਼੍ਚ ਸ੍ਥਂਡਿਲਾਨਿ ਕੁਸ਼ਾਸ੍ਤਥਾ
ਉਹੀ ਛੋਟੇ ਤੇ ਵੱਡੇ ਮਾਪ, ਥਿਰ ਮਾਪ, ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ, ਘੋੜੇ, ਥਾਂਡਿਲ ਤੇ ਕੁਸ਼ ਵੀ ਉਹੀ ਹੈ।
ਮਂਤ੍ਰਂ ਯਜ੍ਞਂ ਚ ਹਵਨਂ ਵਹ੍ਨਿਭਾਗਂ ਭਵਂ ਚ ਯਂ। ਅਗ੍ਰੇਭੁਜਂ ਹੋਮਭੁਜਂ ਸ਼ੁਭਾਰ੍ਚਿषਮੁਦਾਯੁਧਂ
ਉਹੀ ਮੰਤਰ, ਯਜਨ, ਹਵਨ, ਅੱਗ ਦਾ ਹਿੱਸਾ, ਭਾਵ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਹੋਮ ਦਾ ਭੋਗਣਹਾਰ, ਚੰਗੀ ਲੌਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਹਥਿਆਰ ਫੜਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਆਹੁਰ੍ਵੇਦਵਿਦੋ ਵਿਪ੍ਰਾ ਯੋ ਯਜ੍ਞਃ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਃ ਪ੍ਰਭੁਃ। ਯਾਂ ਪृਚ੍ਛਸਿ ਮਹਾਰਾਜ ਪੁਣ੍ਯਾਂ ਦਿਵ੍ਯਾਮਿਮਾਂ ਕਥਾਂ
ਵੇਦ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੀ ਯਜਨ ਹੈ। ਹੇ ਵੱਡੇ ਰਾਜਾ, ਇਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਦਿਵਿਆ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਤੂੰ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹੈਂ।
ਯਦਰ੍ਥਂ ਭਗਵਾਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਭੂਮੌ ਯਜ੍ਞਮਥਾਕਰੋਤ੍। ਹਿਤਾਰ੍ਥਂ ਸੁਰਮਰ੍ਤ੍ਯਾਨਾਂ ਲੋਕਾਨਾਂ ਪ੍ਰਭਵਾਯ ਚ
ਇਸ ਲਈ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਯਜਨ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਦੇਵਤੇ, ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਤੇ ਵਾਧਾ ਹੋਵੇ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਥ ਕਪਿਲਸ਼੍ਚੈਵ ਪਰਮੇष੍ਠੀ ਤਥੈਵ ਚ। ਦੇਵਾਃ ਸਪ੍ਤਰ੍षਯਸ਼੍ਚੈਵ ਤ੍ਰ੍ਯਂਬਕਸ਼੍ਚ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ੫੦ 1.16.
ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਕਪਿਲ, ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ, ਦੇਵਤੇ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਵੱਡੀ ਯਸ਼ਸਵੀ ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਨੇ ਵੀ ਯਜਨ ਕੀਤਾ।
ਸਨਤ੍ਕੁਮਾਰਸ਼੍ਚ ਮਹਾਨੁਭਾਵੋ ਮਨੁਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਭਗਵਾਨ੍ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ। ਪੁਰਾਣਦੇਵੋਥ ਤਥਾ ਪ੍ਰਚਕ੍ਰੇ ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰਤੁਲ੍ਯਤੇਜਾਃ
ਸਨਤਕੁਮਾਰ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਮਨੂ, ਭਗਵਾਨ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਦੇਵਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੋਤਿ ਜਲਦੇ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਯਜਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।
ਪੁਰਾ ਕਮਲਜਾਤਸ੍ਯ ਸ੍ਵਪਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਕੋਟਰੇ। ਪੁष੍ਕਰੇ ਯਤ੍ਰ ਸਂਭੂਤਾ ਦੇਵਾ ऋषਿਗਣਾਸ੍ਤਥਾ
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਕਮਲ ਵਿਚੋਂ ਜੰਮੇ ਹੋਏ ਨੇ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਕਮਲ ਦੇ ਗੁਫਾ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਗਣ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।
ਏष ਪੌष੍ਕਰਕੋ ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵੋ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ। ਪੁਰਾਣਂ ਕਥ੍ਯਤੇ ਯਤ੍ਰ ਵੇਦਸ੍ਮृਤਿਸੁਸਂਹਿਤਂ
ਇਹ ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦਾ ਪ੍ਰਕਟਾਵਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੌਸ਼ਕਰਕ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਇਹੀ ਪੁਰਾਣੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵੇਦ ਤੇ ਸ੍ਰੁਤੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਵਰਾਹਸ੍ਤੁ ਸ਼੍ਰੁਤਿਮੁਖਃ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭੂਤੋ ਵਿਰਿਂਚਿਨਃ। ਸਹਾਯਾਰ੍ਥਂ ਸੁਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਵਾਰਾਹਂ ਰੂਪਮਾਸ੍ਥਿਤਃ
ਵਿਰਿੰਚੀ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਦਾ ਮੂੰਹ, ਵਾਰਾਹ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਵਾਰਾਹ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਆਇਆ।
ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਂ ਪੁष੍ਕਰੇ ਕृਤ੍ਵਾ ਤੀਰ੍ਥਂ ਕੋਕਾਮੁਖਂ ਹਿ ਤਤ੍। ਵੇਦਪਾਦੋ ਯੂਪਦਂष੍ਟ੍ਰਃ ਕ੍ਰਤੁਹਸ੍ਤਸ਼੍ਚਿਤੀਮੁਖਃ
ਉਸ ਨੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿਚ ਕੋਕਾਮੁਖ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਵੇਦ, ਦੰਦ ਯੂਪ, ਹੱਥ ਕਰਤਵ, ਤੇ ਮੂੰਹ ਚਿਤੀ ਸੀ।
ਅਗ੍ਨਿਜਿਹ੍ਵੋ ਦਰ੍ਭਰੋਮਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ਼ੀਰ੍षੋ ਮਹਾਤਪਾਃ। ਅਹੋਰਾਤ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਣੋ ਦਿਵ੍ਯੋ ਵੇਦਾਂਗਃ ਸ਼੍ਰੁਤਿਭੂषਣਃ
ਉਸ ਦੀ ਜੀਭ ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਵਾਲ ਦਰਭਾ ਘਾਹ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਸਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਤਪਸਵੀ ਹੈ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹਨ, ਉਹ ਦੇਵੀ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਵੇਦ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਸ਼੍ਰੁਤੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਆਜ੍ਯਨਾਸਃ ਸ੍ਰੁਵਤੁਂਡਃ ਸਾਮਘੋषਸ੍ਵਨੋ ਮਹਾਨ੍। ਸਤ੍ਯਧਰ੍ਮਮਯਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ਕਰ੍ਮਵਿਕ੍ਰਮਸਤ੍ਕृਤਃ
ਉਸ ਦੀ ਨੱਕ ਘੀ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਚੋਚ ਯਜਨ ਦੀ ਚਮਚੀ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਆਵਾਜ਼ ਸਾਮ ਗਾਨ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਹੈ, ਸੱਚ ਤੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਸੋਭਾਵਾਨ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਤੇ ਵੱਡੇ ਕੰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਸਨਮਾਨਤ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਨਖੋ ਧੀਰਃ ਪਸ਼ੁਜਾਨੁਰ੍ਮਖਾਕृਤਿਃ। ਉਦ੍ਗਾਤ੍ਰਾਂਤ੍ਰੋ ਹੋਮਲਿਂਗੋ ਫਲਬੀਜਮਹੌषਧਿਃ
ਉਸ ਦੇ ਨਖ ਪਾਪ ਮਿਟਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਧੀਰਜ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਗੋਡੇ ਯਜਨ ਦੇ ਪਸ਼ੂ ਹਨ, ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਯਜਨ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਆਂਤਾਂ ਉਦਗਾਤ੍ਰ ਪੁਰੋਹਿਤ ਹਨ, ਉਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਵਨ ਹੈ, ਉਹ ਫਲ, ਬੀਜ ਤੇ ਵੱਡੀ ਔਖਧੀ ਹੈ।
ਵਾਯ੍ਵਂਤਰਾਤ੍ਮਾ ਮਂਤ੍ਰਾਸ੍ਥਿਰਾਪਸ੍ਫਿਕ੍ਸੋਮਸ਼ੋਣਿਤਃ। ਵੇਦਸ੍ਕਂਧੋ ਹਵਿਰ੍ਗਂਧੋ ਹਵ੍ਯਕਵ੍ਯਾਤਿਵੇਗਵਾਨ੍
ਉਸ ਦਾ ਅੰਦਰਲਾ ਰੂਪ ਹਵਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਨ, ਪਿੱਠ ਪਾਣੀ ਹਨ, ਲਹੂ ਸੋਮ ਰਸ ਹੈ, ਮੋਢੇ ਵੇਦ ਹਨ, ਸੁਗੰਧ ਹਵਨ ਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਦੇਵਤੇਆਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਭੇਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਗ੍ਵਂਸ਼ਕਾਯੋ ਦ੍ਯੁਤਿਮਾਨ੍ਨਾਨਾਦੀਕ੍ਸ਼ਾਭਿਰਰ੍ਚਿਤਃ। ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਹृਦਯੋ ਯੋਗੀ ਮਹਾਸਤ੍ਰਮਯੋ ਮਹਾਨ੍
ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਪੂਰਬੀ ਵੇਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦীক্ষਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੱਖਣ ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਹੈ, ਉਹ ਜੋਗੀ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਯਜਨ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਹੈ।
ਉਪਾਕਰ੍ਮੇष੍ਟਿਰੁਚਿਰਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਗ੍ਯਾਵਰ੍ਤਭੂषਣਃ। ਛਾਯਾਪਤ੍ਨੀਸਹਾਯੋ ਵੈ ਮਣਿਸ਼ृਂਗਮਿਵੋਚ੍ਛ੍ਰਿਤਃ
ਉਹ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਹਣਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਵਰਗਿਆ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਦੇ ਘੁੰਮਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਛਾਂ-ਵਰਗੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਹੈ, ਤੇ ਮਣੀ ਨਾਲ ਜੜੇ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ ਉੱਚਾ ਖੜਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਲੋਕਹਿਤਾਤ੍ਮਾ ਯੋ ਦਂष੍ਟ੍ਰਯਾਭ੍ਯੁਜ੍ਜਹਾਰਗਾਮ੍। ਤਤਃ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਮਾਨੀਯ ਪृਥਿਵੀਂ ਪृਥਿਵੀਧਰਃ
ਉਹ ਜਿਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦੰਦ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉੱਠਾਇਆ, ਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਠੀਕ ਥਾਂ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਧਾਰਕ ਬਣ ਗਿਆ।
ਤਤੋ ਜਗਾਮ ਨਿਰ੍ਵਾਣਂ ਪृਥਿਵੀਧਾਰਣਾਦ੍ਧਰਿਃ। ਏਵਮਾਦਿਵਰਾਹੇਣ ਧृਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਿਤਾਰ੍ਥਿਨਾ
ਫਿਰ ਹਰਿ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦਿ-ਵਰਾਹ ਨੇ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉੱਠਾ ਲਿਆ।
ਉਦ੍ਧृਤਾ ਪੁष੍ਕਰੇ ਪृਥ੍ਵੀ ਸਾਗਰਾਂਬੁਗਤਾ ਪੁਰਾ। ਵृਤਃ ਸ਼ਮਦਮਾਭ੍ਯਾਂ ਯੋ ਦਿਵ੍ਯੇ ਕੋਕਾਮੁਖੇ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਧਰਤੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਹ ਕਮਲ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਠਾਈ ਗਈ; ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਸਯਾਮ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਦਿਵਯ ਕੋਕਾਮੁਖ ਵਿੱਚ ਖੜੀ ਸੀ।
ਆਦਿਤ੍ਯੈਰ੍ਵਸੁਭਿਃ ਸਾਧ੍ਯੈਰ੍ਮਰੁਦ੍ਭਿਰ੍ਦੈਵਤੈਃ ਸਹ। ਰੁਦ੍ਰੈਰ੍ਵਿਸ਼੍ਵਸਹਾਯੈਸ਼੍ਚ ਯਕ੍ਸ਼ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਕਿਨ੍ਨਰੈਃ
ਆਦਿਤਿਆਂ, ਵਸੂਆਂ, ਸਾਧਿਆਂ, ਮਰੁਤਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ, ਰੁਦਰਾਂ, ਸਭ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਤੇ ਕਿੰਨਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ—
ਦਿਗ੍ਭਿਰ੍ਵਿਦਿਗ੍ਭਿਃ ਪृਥਿਵੀ ਨਦੀਭਿਃ ਸਹ ਸਾਗਰੈਃ। ਚਰਾਚਰਗੁਰੁਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦਾਂਵਰਃ
ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੇ ਉਪ-ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਧਰਤੀ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨਾਲ, ਸੋਭਾਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ—
ਉਵਾਚ ਵਚਨਂ ਕੋਕਾਮੁਖਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਤ੍ਵਯਾ ਵਿਭੋ। ਪਾਲਨੀਯਂ ਸਦਾ ਗੋਪ੍ਯਂ ਰਕ੍ਸ਼ਾ ਕਾਰ੍ਯਾ ਮਖੇ ਤ੍ਵਿਹ
ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਕੋਕਾਮੁਖ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖੀਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ; ਇਹ ਇੱਥੇ ਯਜਨ ਵੇਲੇ ਲੁਕਾਇਆ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।'
ਏਵਂ ਕਰਿष੍ਯੇ ਭਗਵਂਸ੍ਤਦਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਮੁਕ੍ਤਵਾਨ੍। ਉਵਾਚ ਤਂ ਪੁਨਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਿष੍ਣੁਂ ਦੇਵਂ ਪੁਰਃ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
'ਇਉਂ ਹੀ ਕਰਾਂਗਾ, ਹੇ ਭਗਵਾਨ,' ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ—
ਤ੍ਵਂ ਹਿ ਮੇ ਪਰਮੋ ਦੇਵਸ੍ਤ੍ਵਂ ਹਿ ਮੇ ਪਰਮੋ ਗੁਰੁਃ। ਤ੍ਵਂ ਹਿ ਮੇ ਪਰਮਂ ਧਾਮ ਸ਼ਕ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਸੁਰੋਤ੍ਤਮ
'ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਆਸਰਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਇੰਦਰ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੀਆ!'