ਵਿਮੁਕ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵਪਾਪੇਭ੍ਯੋ ਨਾऽਸੌ ਦੁਰ੍ਗਤਿਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍। ਯਥਾਹਂ ਸਰ੍ਵਦੇਵਾਨਾਂ ਜ੍ਯੇष੍ਠਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਃ ਪਿਤਾਮਹਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਮਾੜੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਹਾਂ।
ਤਥਾ ਜ੍ਞਾਨੀ ਸਦਾ ਪੂਜ੍ਯੋ ਨਿਰ੍ਮਮੋ ਨਿਃ ਪਰਿਗ੍ਰਹਃ। ਸਂਸਾਰਬਂਧਮੋਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਗੁਪ੍ਤਮਿਦਂ ਵ੍ਰਤਮ੍
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਜਾ ਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਅੰਦਰ ਮਮਤਾ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਵਸਤੂ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਵਰਤ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਹੈ।
ਮਯਾ ਪ੍ਰਣੀਤਂ ਵਿਪ੍ਰਾਣਾਮਪੁਨਰ੍ਭਵਕਾਰਣਮ੍। ਅਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਮੁਪਾਦਾਯ ਯਸ੍ਤ੍ਯਜੇਦਜਿਤੇਂਦ੍ਰਿਯਃ
ਇਹ ਵਰਤ ਮੈਂ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੜ ਆਉਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਤੇ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ,
ਰੌਰਵਂ ਸ ਪ੍ਰਯਾਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਪ੍ਰਣੀਤੋ ਯਮਕਿਂਕਰੈਃ। ਲੋਕਯਾਤ੍ਰਾਵਿਤਂਡਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਂ ਕਰ੍ਮ ਕਰੋਤਿ ਯਃ
ਉਹ ਯਮ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਵਲੋਂ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਲਦੀ ਲੈ ਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਰੋਟੀ ਲਈ ਛੋਟੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਸ ਰਾਗਚਿਤ੍ਤਃ ਸ਼ृਂਗਾਰੀ ਨਾਰੀਜਨ ਧਨਪ੍ਰਿਯਃ। ਏਕਭੋਜੀ ਸੁਮਿष੍ਟਾਸ਼ੀ ਕृषਿਵਾਣਿਜ੍ਯਸੇਵਕਃ
ਉਹ ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਲਾਸੀ ਹੈ, ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਧਨ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਕੱਲਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਚੰਗੀ ਖੁਰਾਕ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਜਾਂ ਵਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਅਵੇਦੋ ਵੇਦਨਿਂਦੀ ਚ ਪਰਭਾਰ੍ਯਾਂ ਚ ਸੇਵਤੇ। ਇਤ੍ਯਾਦਿਦੋषਦੁष੍ਟੋ ਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸਂਭਾषਣਾਦਪਿ
ਜੋ ਵੇਦ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਹੈ, ਵੇਦ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਿਹੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ,
ਨਰੋ ਨਰਕਗਾਮੀ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸਦ੍ਵ੍ਰਤਦੂषਕਃ। ਅਸਂਤੁष੍ਟਂ ਭਿਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤਂ ਦੁਰ੍ਮਤਿਂ ਪਾਪਕਾਰਿਣਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਐਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਚੰਗੇ ਵਰਤ ਨੂੰ ਖ਼ਰਾਬ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਟੁੱਟੇ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਮਾੜਾ ਅਤੇ ਪਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਨ ਸ੍ਪृਸ਼ੇਦਂਗਸਂਗੇਨ ਸ੍ਪृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ੍ਨਾਨੇਨ ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਤਿ। ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਭਗਵਾਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤੈਰਮਰੈਃ ਸਹ
ਉਸਨੂੰ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਛੂਹਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ; ਜੇ ਛੂਹ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਨ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਐਸਾ ਕਹਿ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਉਹਨਾਂ ਅਮਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ,
ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਨਿਵੇਸ਼ਯਾਮਾਸ ਯਥਾਵਤ੍ਕਥਯਾਮਿ ਤੇ। ਉਤ੍ਤਰੇ ਚਂਦ੍ਰਨਦ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਾਚੀ ਯਾਵਤ੍ਸਰਸ੍ਵਤੀ
ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਚੰਦਰਨਦੀ ਹੈ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਰਸਵਤੀ ਤੱਕ,
ਪੂਰ੍ਵਂ ਤੁ ਨਂਦਨਾਤ੍ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਯਾਵਤ੍ਕਲ੍ਪਂ ਸਪੁष੍ਕਰਮ੍। ਵੇਦੀ ਹ੍ਯੇषਾ ਕृਤਾ ਯਜ੍ਞੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਲੋਕਕਾਰਿਣਾ੧੫੦ 1.15.
ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਨੰਦਨ ਤੋਂ ਪੂਰਾ, ਕਲਪ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਤੱਕ। ਇਹ ਵੇਦੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਯਜਨ ਲਈ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈ, ਬਣਾਈ ਸੀ।
ਜ੍ਯੇष੍ਠਂ ਤੁ ਪ੍ਰਥਮਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਪਾਵਨਮ੍। ਖ੍ਯਾਤਂ ਤਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਦੈਵਤ੍ਯਂ ਮਧ੍ਯਮਂ ਵੈष੍ਣਵਂ ਤਥਾ
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੀਰਥ ਪਹਿਲਾ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਤੀਰਥ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਮੱਧਲਾ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਹੈ,
ਕਨਿष੍ਠਂ ਰੁਦ੍ਰਦੈਵਤ੍ਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੂਰ੍ਵਮਕਾਰਯਤ੍। ਆਦ੍ਯਮੇਤਤ੍ਪਰਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਗੁਹ੍ਯਂ ਵੇਦੇषੁ ਪਠ੍ਯਤੇ
ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਰੁਦਰ ਦਾ ਤੀਰਥ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਬਣਾਇਆ। ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਅਰਣ੍ਯਂ ਪੁष੍ਕਰਾਖ੍ਯਂ ਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸਨ੍ਨਿਹਿਤਃ ਪ੍ਰਭੁਃ। ਅਨੁਗ੍ਰਹੋ ਭੂਮਿਭਾਗੇ ਕृਤੋ ਵੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਪੁਸ਼ਕਰ ਨਾਮ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪ੍ਰਭੂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਅਨੁਗ੍ਰਹਿ ਦਿੱਤਾ।
ਅਨੁਗ੍ਰਹਾਰ੍ਥਂ ਵਿਪ੍ਰਾਣਾਂ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਭੂਮਿਚਾਰਿਣਾਮ੍। ਸੁਵਰ੍ਣਵਜ੍ਰਪਰ੍ਯਂਤਾ ਵੇਦਿਕਾਂਕਾ ਮਹੀ ਕृਤਾ
ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਸੋਨੇ ਤੇ ਹੀਰੇ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਦੀ ਵਾਲਾ ਖੇਤਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।
ਵਿਚਿਤ੍ਰਕੁਟ੍ਟਿਮਾਰਤ੍ਨੈਃ ਕਾਰਿਤਾ ਸਰ੍ਵਸ਼ੋਭਨਾ। ਰਮਤੇ ਤਤ੍ਰ ਭਗਵਾਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਲੋਕਪਿਤਾਮਹਃ
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਭਾ ਨਾਲ। ਉਥੇ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਹਨ, ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ।
ਵਿष੍ਣੁਰੁਦ੍ਰੌ ਤਥਾ ਦੇਵੌ ਵਸਵੋਪ੍ਯਸ਼੍ਵਿਨਾਵਪਿ ?। ਮਰੁਤਸ਼੍ਚ ਮਹੇਂਦ੍ਰੇਣ ਰਮਂਤੇ ਚ ਦਿਵੌਕਸਃ
ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਰੁਦਰ, ਵਸੁ, ਅਸ਼ਵਿਨ, ਮਰੁਤ ਅਤੇ ਮਹਾ ਇੰਦ੍ਰਾ, ਤੇ ਸਵਰਗ ਦੇ ਵਾਸੀ ਵੀ ਉਥੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ।
ਏਤਤ੍ਤੇ ਤਥ੍ਯਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਲੋਕਾਨੁਗ੍ਰਹਕਾਰਣਮ੍। ਸਂਹਿਤਾਨੁਕ੍ਰਮੇਣਾਤ੍ਰ ਮਂਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਵਿਧਿਪੂਰ੍ਵਕਮ੍
ਇਹ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਅਨੁਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਠੀਕ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਤੇ ਰੀਤੀਆਂ ਨਾਲ।
ਵੇਦਾਨ੍ਪਠਂਤਿ ਯੇ ਵਿਪ੍ਰਾ ਗੁਰੁਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਣੇ ਰਤਾਃ। ਵਸਂਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਾਮੀਪ੍ਯੇ ਸਰ੍ਵੇ ਤੇਨਾਨੁਭਾਵਿਤਾਃ
ਜੋ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ।
ਭੀष੍ਮ ਉਵਾਚ। ਭਗਵਨ੍ਕੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਅਰਣ੍ਯੇ ਪੁष੍ਕਰੇ ਨਰੈਃ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਮਭੀਪ੍ਸਦ੍ਭਿਰ੍ਵਸ੍ਤਵ੍ਯਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਵਾਸਿਭਿਃ
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੇ ਕੋਈ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ 'ਚ ਜਾਂ ਪੁਸ਼ਕਰ 'ਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋਏ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਹੜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜੀਵੇ?
ਕਿਂ ਮਨੁष੍ਯੈਰੁਤਸ੍ਤ੍ਰੀਭਿਰੁਤ ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਾਨ੍ਵਿਤੈਃ। ਵਸਦ੍ਭਿਃ ਕਿਮਨੁष੍ਠੇਯਮੇਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਬ੍ਰਵੀਹਿ ਮੇ
ਕੀ ਇਹ ਕਰਮ ਮਰਦਾਂ, ਜਾਂ ਔਰਤਾਂ, ਜਾਂ ਵਰਨ ਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ? ਉਥੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਰਸਤਾ ਅਪਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਸਾਰਾ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯ ਉਵਾਚ। ਨਰੈਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਭਿਸ਼੍ਚ ਵਸ੍ਤਵ੍ਯਂ ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਨਿਵਾਸਿਭਿਃ। ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਾਚਾਰਨਿਰਤੈਰ੍ਦਂਭਮੋਹਵਿਵਰ੍ਜਿਤੈਃ
ਪੁਲਸਤਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮਰਦ, ਔਰਤਾਂ, ਤੇ ਵਰਨ-ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਤੇ ਆਚਰਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿਣ, ਦੰਭ ਤੇ ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਥੇ ਵੱਸਣ।
ਕਰ੍ਮਣਾ ਮਨਸਾ ਵਾਚਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਭਕ੍ਤੈਰ੍ਜਿਤੇਂਦ੍ਰਿਯੈਃ। ਅਨਸੂਯੁਭਿਰਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰੈਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਹਿਤੇ ਰਤੈਃ
ਕਰਮ, ਮਨ ਤੇ ਬੋਲ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਭਗਤ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਈਰਖਾ ਤੇ ਛੋਟੇਪਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿਣ।
ਭੀष੍ਮ ਉਵਾਚ। ਕਿਂ ਕੁਰ੍ਵਾਣੋ ਨਰਃ ਕਰ੍ਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਭਕ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵਿਹੋਚ੍ਯਤੇ। ਕੀਦृਸ਼ਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਭਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਸ੍ਮृਤਾ ਨॄਣਾਂ ਵਦਸ੍ਵ ਮੇ
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਇੱਥੇ ਕਿਹੜਾ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਭਗਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯ ਉਵਾਚ। ਤ੍ਰਿਵਿਧਾ ਭਕ੍ਤਿਰੁਦ੍ਦਿष੍ਟਾ ਮਨੋਵਾਕ੍ਕਾਯਸਂਭਵਾ। ਲੌਕਿਕੀ ਵੈਦਿਕੀ ਚਾਪਿ ਭਵੇਦਾਧ੍ਯਾਤ੍ਮਿਕੀ ਤਥਾ
ਪੁਲਸਤਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਭਗਤੀ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ—ਮਨ, ਬੋਲ ਤੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ। ਇਹ ਸੰਸਾਰੀ, ਵੇਦਕ ਜਾਂ ਆਤਮਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਧ੍ਯਾਨਧਾਰਣਯਾ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਵੇਦਾਰ੍ਥਸ੍ਮਰਣੇ ਹਿ ਯਤ੍। ਬ੍ਰਹ੍ਮਪ੍ਰੀਤਿਕਰੀ ਚੈषਾ ਮਾਨਸੀ ਭਕ੍ਤਿਰੁਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਧਿਆਨ, ਧਾਰਨਾ, ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਉਹ ਮਾਨਸ ਭਗਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮਂਤ੍ਰਵੇਦਨਮਸ੍ਕਾਰੈਰਗ੍ਨਿਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਾਦਿਚਿਂਤਨੈਃ। ਜਾਪ੍ਯੈਸ਼੍ਚਾਵਸ਼੍ਯਕੈਸ਼੍ਚੈਵ ਵਾਚਿਕੀ ਭਕ੍ਤਿਰਿष੍ਯਤੇ
ਮੰਤਰ, ਵੇਦ ਪਾਠ, ਨਮਸਕਾਰ, ਅੱਗ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ, ਜਾਪ ਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ, ਇਹ ਵਾਚਿਕ ਭਗਤੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵ੍ਰਤੋਪਵਾਸਨਿਯਤੈਸ਼੍ਚਿਤੇਂਦ੍ਰਿਯਨਿਰੋਧਿਭਿਃ। ਭੂषਣੈਰ੍ਹੇਮਰਤ੍ਨਾਢ੍ਯੈਸ੍ਤਥਾ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣਾਦਿਭਿਃ
ਵ੍ਰਤ, ਉਪਵਾਸ, ਨਿਯਮ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਰੋਕ, ਸੋਨੇ-ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੇ ਗਹਣੇ, ਚੰਦ੍ਰਾਯਣ ਤੇ ਹੋਰ ਵ੍ਰਤਾਂ ਨਾਲ,
ਬ੍ਰਹ੍ਮਕृਚ੍ਛ੍ਰੋਪਵਾਸੈਸ਼੍ਚ ਤਥਾਚਾਨ੍ਯੈਃ ਸ਼ੁਭਵ੍ਰਤੈਃ। ਕਾਯਿਕੀਭਕ੍ਤਿਰਾਖ੍ਯਾਤਾ ਤ੍ਰਿਵਿਧਾ ਤੁ ਦ੍ਵਿਜਨ੍ਮਨਾਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਕ੍ਰਿਚਛ ਉਪਵਾਸ ਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ੁਭ ਵ੍ਰਤਾਂ ਨਾਲ, ਸਰੀਰਕ ਭਗਤੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ; ਇਹ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦੁਜਨਮਾਂ ਲਈ ਹੈ।
ਗੋਘृਤਕ੍ਸ਼ੀਰਦਧਿਭਿਃ ਰਤ੍ਨਦੀਪਕੁਸ਼ੋਦਕੈਃ। ਗਂਧੈਰ੍ਮਾਲ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧੈਰ੍ਧਾਤੁਭਿਸ਼੍ਚੋਪਪਾਦਿਤੈਃ
ਗਾਂ ਦੇ ਘੀ, ਦੂਧ, ਦਹੀਂ, ਰਤਨ, ਦੀਵੇ, ਕੁਸ਼, ਪਾਣੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਗੰਧ ਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਧਾਤੂਆਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ,
ਘृਤਗੁਗ੍ਗੁਲੁਧੂਪੈਸ਼੍ਚ ਕृष੍ਣਾਗਰੁਸੁਗਂਧਿਭਿਃ। ਭੂषਣੈਰ੍ਹੇਮਰਤ੍ਨਾਢ੍ਯੈਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਾਭਿਃ ਸ੍ਰਗ੍ਭਿਰੇਵ ਚ
ਘੀ, ਗੁਗਲੂ ਦੀ ਧੂਪ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਗਰੁ ਦੀ ਸੁਗੰਧ, ਸੋਨੇ-ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੇ ਗਹਣੇ, ਤੇ ਚੰਗੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ,