ਨਾਹਂ ਮਰ੍ਤ੍ਯਸ੍ਯ ਵੈ ਰਾਜਨ੍ਪੁਤ੍ਰਾਨਿਚ੍ਛੇ ਕਥਂਚਨ। ਦੈਵਤੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਸਾਦਾਚ੍ਚ ਪੁਤ੍ਰਾਨਿਚ੍ਛੇ ਨਰਾਧਿਪ
'ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਮਰਤਿਆਂ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ। ਪਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਪੁੱਤਰ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ।'
ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਂਤ੍ਯੈ ਤ੍ਵਯਾ ਸ਼ਕ੍ਰ ਕੁਂਤ੍ਯੈ ਦੇਯੋ ਨਰਸ੍ਤਤਃ। ਵਚਸਾ ਚ ਮਦੀਯੇਨ ਏਵਂ ਕੁਰੁ ਸ਼ਚੀਪਤੇ
'ਜਦ ਉਹ ਮੰਗੇ, ਹੇ ਸ਼ਕਰ, ਤੂੰ ਕੁੰਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਦੇ। ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਐਸਾ ਕਰ, ਹੇ ਸ਼ਚੀਪਤੀ।'
ਅਥਾਬ੍ਰਵੀਤ੍ਤਦਾ ਵਿष੍ਣੁਂ ਦੇਵੇਸ਼ੋ ਦੁਃਖਿਤੋ ਵਚਃ। ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਮਨ੍ਵਂਤਰੇऽਤੀਤੇ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਕੇ ਯੁਗੇ
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹੀ: ਇਸ ਪਿਛਲੇ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਚੌਵੀ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ—
ਅਵਤੀਰ੍ਯ ਰਘੁਕੁਲੇ ਗृਹੇ ਦਸ਼ਰਥਸ੍ਯ ਚ। ਰਾਵਣਸ੍ਯ ਵਧਾਰ੍ਥਾਯ ਸ਼ਾਂਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਚ ਦਿਵੌਕਸਾਮ੍
ਤੂੰ ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਿਆ ਸੀ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ।
ਰਾਮਰੂਪੇਣ ਭਵਤਾ ਸੀਤਾਰ੍ਥਮਟਤਾ ਵਨੇ। ਮਤ੍ਪੁਤ੍ਰੋ ਹਿਂਸਿਤੋ ਦੇਵ ਸੂਰ੍ਯਪੁਤ੍ਰਹਿਤਾਰ੍ਥਿਨਾ
ਰਾਮ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਤੂੰ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖਾਤਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਿਆ; ਹੇ ਦੇਵ, ਮੇਰਾ ਪੁੱਤ ਤੇਰੇ ਹੱਥੋਂ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਪੁੱਤ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ, ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ।
ਵਾਲਿਨਾਮ ਪ੍ਲਵਂਗੇਂਦ੍ਰਃ ਸੁਗ੍ਰੀਵਾਰ੍ਥੇ ਤ੍ਵਯਾ ਯਤਃ। ਦੁਃਖੇਨਾਨੇਨ ਤਪ੍ਤੋਹਂ ਗृਹ੍ਣਾਮਿ ਨ ਸੁਤਂ ਨਰਮ੍
ਵਾਲੀ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਸੁਗਰੀਵ ਦੀ ਖਾਤਰ ਤੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਇਸ ਦੁਖ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤਣੀ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਮਨੁੱਖੀ ਪੁੱਤ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।
ਅਗृਹ੍ਣਮਾਨਂ ਦੇਵੇਂਦ੍ਰਂ ਕਾਰਣਾਂਤਰਵਾਦਿਨਮ੍। ਹਰਿਃ ਪ੍ਰੋਚੇ ਸ਼ੁਨਾਸੀਰਂ ਭੁਵੋ ਭਾਰਾਵਤਾਰਣੇ
ਜਦੋਂ ਇੰਦਰ ਨੇ ਹੋਰ ਕਾਰਣ ਦੱਸ ਕੇ ਮਨੁੱਖੀ ਪੁੱਤ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਦ ਹਰੀ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸ਼ੁਨਾਸੀਰ ਨਾਲ ਕੀਤੀ।
ਅਵਤਾਰਂ ਕਰਿष੍ਯਾਮਿ ਮਰ੍ਤ੍ਯਲੋਕੇ ਤ੍ਵਹਂ ਪ੍ਰਭੋ। ਸੂਰ੍ਯਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਨਾਸ਼ਾਰ੍ਥਂ ਜਯਾਰ੍ਥਮਾਤ੍ਮਜਸ੍ਯ ਤੇ
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਖੁਦ ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਵਾਂਗਾ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਪੁੱਤ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਤੇ ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਦੀ ਜਿੱਤ ਲਈ।
ਸਾਰਥ੍ਯਂ ਚ ਕਰਿष੍ਯਾਮਿ ਨਾਸ਼ਂ ਕੁਰੁਕੁਲਸ੍ਯ ਚ। ਤਤੋ ਹृष੍ਟੋਭਵਚ੍ਛਕ੍ਰੋ ਵਿष੍ਣੁਵਾਕ੍ਯੇਨ ਤੇਨ ਹ
ਮੈਂ ਰਥ ਦਾ ਸਾਰਥੀ ਵੀ ਬਣਾਂਗਾ ਤੇ ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਾਂਗਾ; ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ਕਰ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
ਪ੍ਰਤਿਗृਹ੍ਯ ਨਰਂ ਹृष੍ਟਃ ਸਤ੍ਯਂ ਚਾਸ੍ਤੁ ਵਚਸ੍ਤਵ। ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਰਂ ਦੇਵਃ ਪ੍ਰੇषਯਿਤ੍ਵਾऽਚ੍ਯੁਤਃ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਤੇਰੀ ਗੱਲ ਸੱਚ ਹੋਵੇ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਦੇਵ ਨੇ ਅਚੁਤ ਨੂੰ ਭੇਜ ਕੇ, ਆਪ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਗਤ੍ਵਾ ਤੁ ਪੁਂਡਰੀਕਾਕ੍ਸ਼ੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਪ੍ਰਾਹ ਵੈ ਪੁਨਃ। ਤ੍ਵਯਾ ਸृष੍ਟਮਿਦਂ ਸਰ੍ਵਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਂ ਸਚਰਾਚਰਮ੍
ਫਿਰ ਪੁੰਡਰੀਕਾਖਸ਼ ਨੇ ਜਾ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਸਾਰੀ ਤ੍ਰਿਲੋਕੀ, ਚਲ-ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਤੇਰੇ ਵਲੋਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ।
ਆਵਾਂ ਕਾਰ੍ਯਸ੍ਯ ਕਰਣੇ ਸਹਾਯੌ ਚ ਤਵ ਪ੍ਰਭੋ। ਸ੍ਵਯਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਪੁਨਰ੍ਨਾਸ਼ਂ ਕਰ੍ਤੁਂ ਦੇਵ ਨ ਬੁਧ੍ਯਸੇ
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਤੇਰੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਸਾਥੀ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਆਪ ਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਵੀ, ਨਾਸ ਕਰਨ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ।
ਕृਤਂ ਜੁਗੁਪ੍ਸਿਤਂ ਕਰ੍ਮ ਸ਼ਂਭੁਮੇਤਂ ਜਿਘਾਂਸਤਾ। ਤ੍ਵਯਾ ਚ ਦੇਵਦੇਵਸ੍ਯ ਸृष੍ਟਃ ਕੋਪੇਨ ਵੈ ਪੁਮਾਨ੍
ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਇੱਕ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਕੰਮ ਹੋ ਗਿਆ; ਤੇਰੇ ਰੋਸ ਵਿਚ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।
ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਮਸ੍ਯ ਪਾਪਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਰਂ ਕੁਰੁ। ਗृਹ੍ਣਨ੍ਵਹ੍ਨਿਤ੍ਰਯਂ ਦੇਵ ਅਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਮੁਪਾਹਰ
ਇਸ ਪਾਪ ਦੀ ਸ਼ੁਧੀ ਲਈ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਕਰ; ਤਿੰਨ ਅੱਗਾਂ ਲੈ ਕੇ, ਹੇ ਦੇਵ, ਅਗਨਿਹੋਤਰ ਯਜਨਾ ਕਰ।
ਪੁਣ੍ਯਤੀਰ੍ਥੇ ਤਥਾ ਦੇਸ਼ੇ ਵਨੇ ਵਾਪਿ ਪਿਤਾਮਹ। ਸ੍ਵਪਤ੍ਨ੍ਯਾ ਸਹਿਤੋ ਯਜ੍ਞਂ ਕੁਰੁष੍ਵਾਸ੍ਮਤ੍ਪਰਿਗ੍ਰਹਾਤ੍
ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਜਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਜਗ੍ਹਾ ਜਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਾਡੇ ਨੂੰ ਪੁਰੋਹਿਤ ਮੰਨ ਕੇ ਯਜਨਾ ਕਰ।
ਸਰ੍ਵੇ ਦੇਵਾਸ੍ਤਥਾਦਿਤ੍ਯਾ ਰੁਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚਾਪਿ ਜਗਤ੍ਪਤੇ। ਆਦੇਸ਼ਂ ਤੇ ਕਰਿष੍ਯਂਤਿ ਯਤੋਸ੍ਮਾਕਂ ਭਵਾਨ੍ਪ੍ਰਭੁਃ
ਸਾਰੇ ਦੇਵ, ਆਦਿਤਯ ਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਵੀ, ਹੇ ਜਗਤ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਤੇਰਾ ਹੁਕਮ ਮੰਨਣਗੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਸਾਡਾ ਮਾਲਕ ਹੈ।
ਏਕੋਹਿ ਗਾਰ੍ਹਪਤ੍ਯੋਗ੍ਨਿਰ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਗ੍ਨਿਰ੍ਦ੍ਵਿਤੀਯਕਃ। ਆਹਵਨੀਯਸ੍ਤृਤੀਯਸ੍ਤੁ ਤ੍ਰਿਕੁਂਡੇषੁ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯ
ਇੱਕ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਅੱਗ, ਦੂਜੀ ਦੱਖਣੀ ਅੱਗ, ਤੇ ਤੀਜੀ ਆਹਵਨੀ ਅੱਗ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਕੁੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖ।
ਵਰ੍ਤੁਲੇ ਤ੍ਵਰ੍ਚਯਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ਮਾਮਥੋ ਧਨੁਰਾਕृਤੌ। ਚਤੁਃਕੋਣੇ ਹਰਂ ਦੇਵਂ ऋਗ੍ਯਜੁਃਸਾਮਨਾਮਭਿਃ
ਗੋਲ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਜ; ਧਨੁ-ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਤੇ ਚੌਕੋਣੇ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਦੇਵ, ਹਰਾ ਨੂੰ ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਤੇ ਸਾਮ ਵੇਦ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜ।
ਅਗ੍ਨੀਨੁਤ੍ਪਾਦ੍ਯ ਤਪਸਾ ਪਰਾਮृਦ੍ਧਿਮਵਾਪ੍ਯ ਚ। ਦਿਵ੍ਯਂ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਂ ਤੁ ਹੁਤ੍ਵਾਗ੍ਨੀਨ੍ਸ਼ਮਯਿष੍ਯਸਿ
ਤਪ ਨਾਲ ਅੱਗਾਂ ਜਗਾ ਕੇ ਤੇ ਉੱਚੀ ਵਧੀਕਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ, ਦਿਵਯ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਹਵਨ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਅੱਗਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰੇਗਾ।
ਅਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਾਤ੍ਪਰਂ ਨਾਨ੍ਯਤ੍ਪਵਿਤ੍ਰਮਿਹ ਪਠ੍ਯਤੇ। ਸੁਕृਤੇਨਾਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰੇਣ ਪ੍ਰਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਂਤਿ ਭੁਵਿ ਦ੍ਵਿਜਾਃ
ਇੱਥੇ ਅਗਨਿਹੋਤਰ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੋਈ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ; ਚੰਗੀ ਅਗਨਿਹੋਤਰ ਯਜਨਾ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪਂਥਾਨੋ ਦੇਵਲੋਕਸ੍ਯ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਰ੍ਦਸ਼ਿਤਾਸ੍ਤ੍ਵਮੀ। ਏਕੋਗ੍ਨਿਃ ਸਰ੍ਵਦਾ ਧਾਰ੍ਯੋ ਗृਹਸ੍ਥੇਨ ਦ੍ਵਿਜਨ੍ਮਨਾ
ਇਹ ਰਸਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵੱਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਦੱਸੇ ਹਨ। ਇਕ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਜੋ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁਕਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਕ ਅੱਗ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਵਿਨਾਗ੍ਨਿਨਾ ਦ੍ਵਿਜੇਨੇਹ ਗਾਰ੍ਹਸ੍ਥ੍ਯਨ੍ਨ ਤੁ ਲਭ੍ਯਤੇ। ਭੀष੍ਮ ਉਵਾਚ। ਯੋऽਸੌ ਕਪਾਲਾਦੁਤ੍ਪਨ੍ਨੋ ਨਰੋ ਨਾਮ ਧਨੁਰ੍ਦ੍ਧਰਃ
ਇੱਥੇ, ਅੱਗ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁਕਾ ਮਨੁੱਖ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਜੀਵਨ ਦੇ ਫਲ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ। ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਹ ਜੋ ਕਪਾਲ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਨਰ ਹੈ, ਜੋ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਕਿਮੇष ਮਾਧਵਾਜ੍ਜਾਤ ਉਤਾਹੋ ਸ੍ਵੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ। ਉਤ ਰੁਦ੍ਰੇਣ ਜਨਿਤੋ ਹ੍ਯਥਵਾ ਬੁਦ੍ਧਿਪੂਰ੍ਵਕਮ੍
ਕੀ ਉਹ ਮਾਧਵ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਸੀ, ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਨਾਲ? ਜਾਂ ਰੁਦਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ?
ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭੋऽਯਮਂਡਜਾਤਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਃ। ਅਦ੍ਭੁਤਂ ਪਞ੍ਚਮਂ ਤਸ੍ਯ ਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਤਤ੍ਕਥਮੁਤ੍ਥਿਤਮ੍
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਅੰਡੇ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਚਾਰ ਮੁੱਖਾਂ ਵਾਲਾ; ਉਸ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਅਜੋਬਾ ਮੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ?
ਸਤ੍ਵੇ ਰਜੋ ਨ ਦृਸ਼੍ਯੇਤ ਨ ਸਤ੍ਵਂ ਰਜਸਿ ਕ੍ਵਚਿਤ੍। ਸਤ੍ਵਸ੍ਥੋ ਭਗਵਾਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਕਥਮੁਦ੍ਰੇਕਮਾਦਧਾਤ੍
ਸੱਤਵ ਵਿੱਚ ਰਜੋ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ, ਤੇ ਰਜੋ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਸੱਤਵ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਸੱਤਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕਿਵੇਂ ਵਧੇਰੇ ਰਜੋ ਲੈ ਲਿਆ?
ਮੂਢਾਤ੍ਮਨਾ ਨਰੋ ਯੇਨ ਹਂਤੁਂ ਹਿ ਪ੍ਰਹਿਤੋ ਹਰਂ। ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯ ਉਵਾਚ। ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਹਰੀ ਚੈਤੋ ਦ੍ਵਾਵੇਵ ਸਤ੍ਪਥਿ ਸ੍ਥਿਤੌ
ਉਹ ਮੂਰਖ ਮਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਕਿਸ ਨੇ ਹਰਾ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ? ਪੁਲਸਤਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਤੇ ਹਰੀ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਸੱਚੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਹਨ।
ਤਯੋਰਵਿਦਿਤਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸਿਦ੍ਧਾਸਿਦ੍ਧਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨੋਃ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਂਚਮਂ ਵਕ੍ਤ੍ਰਮੂਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਮਾਸੀਨ੍ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ
ਇਹ ਦੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਅਣਜਾਣ ਨਹੀਂ, ਚਾਹੇ ਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਮੁੱਖ ਉੱਤੇ ਸੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦਾ ਹੈ।
ਤਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਭਵਨ੍ਮੂਢੋ ਰਜਸਾ ਚੋਪਬृਂਹਿਤਃ। ਤਤੋऽਯਂ ਤੇਜਸਾ ਸृष੍ਟਿਮਮਨ੍ਯਤ ਮਯਾ ਕृਤਾ
ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਮੂਰਖ ਹੋ ਗਿਆ, ਰਜੋ ਨਾਲ ਵਧ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੈ।
ਮਤ੍ਤੋऽਨ੍ਯੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਵੈ ਦੇਵੋ ਯੇਨ ਸृष੍ਟਿਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਿਤਾ। ਸਹ ਦੇਵਾਃ ਸਗਂਧਰ੍ਵਾਃ ਪਸ਼ੁਪਕ੍ਸ਼ਿਮृਗਾਕੁਲਾਃ
ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਨਹੀਂ ਜਿਸ ਨੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਚਲਾਈ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਸਮੇਤ।
ਏਵਂ ਮੂਢਃ ਸ ਪਂਚਾਸ੍ਯੋ ਵਿਰਿਂਚਿਰਭਵਤ੍ਪੁਨਃ। ਪ੍ਰਾਗ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਮੁਖਮੇਤਸ੍ਯ ऋਗ੍ਵੇਦਸ੍ਯ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਕਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੂਰਖ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਪੰਜ-ਮੁਖੀ ਵਿਰਿੰਚੀ ਮੁੜ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਦਾ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲਾ ਮੁੱਖ ਰਿਗਵੇਦ ਦਾ ਆਰੰਭਕ ਹੈ।