ਵਸੁਧਾਰਾਹ੍ਵਯਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਰਾਮਤੀਰ੍ਥਂ ਤਥੈਵ ਚ। ਜਯਂਤੀ ਵਿਜਯਾ ਚੈਵ ਸ਼ੁਕ੍ਲਤੀਰ੍ਥਂ ਤਥੈਵ ਚ
ਵਸੁਧਾਰਾ ਨਾਮ ਦਾ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਤੇ ਰਾਮਤੀਰਥ ਵੀ; ਜਯੰਤੀ, ਵਿਜਯਾ ਤੇ ਸ਼ੁਕਲਤੀਰਥ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਏषੁ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਪ੍ਰਦਾਤਾਰਃ ਪ੍ਰਯਾਂਤਿ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍। ਤੀਰ੍ਥਂ ਮਾਤृਗृਹਂ ਨਾਮ ਕਰਵੀਰਪੁਰਂ ਤਥਾ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਮਾਤ੍ਰਿਗ੍ਰਹ ਤੀਰਥ ਤੇ ਕਰਵੀਰਪੁਰ ਵੀ ਉਥੇ ਹਨ।
ਸਪ੍ਤਗੋਦਾਵਰੀਨਾਮ ਸਰ੍ਵਤੀਰ੍ਥੇਸ਼੍ਵਰੇਸ਼੍ਵਰਮ੍। ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਪ੍ਰਦਾਤਵ੍ਯਮਨਂਤਫਲਮੀਪ੍ਸੁਭਿਃ
ਸਪਤਗੋਦਾਵਰੀ ਨਾਮ ਦਾ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਹੈ; ਉਥੇ ਅਨੰਤ ਫਲ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਕੀਕਟੇषੁ ਗਯਾ ਪੁਣ੍ਯਾ ਪੁਣ੍ਯਂ ਰਾਜਗृਹਂ ਵਨਮ੍। ਚ੍ਯਵਨਸ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਨਦੀ ਪੁਣ੍ਯਾ ਪੁਨਃਪੁਨਾ
ਕੀਕਟ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਗਯਾ ਹੈ, ਤੇ ਰਾਜਗ੍ਰਹ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਜੰਗਲ; ਚਯਵਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਆਸ਼੍ਰਮ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਨਹਪੁਨਾ ਨਦੀ ਵੀ ਉਥੇ ਹੈ।
ਵਿषਯਾਰਾਧਨਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਨਦੀ ਯਾ ਤੁ ਪੁਨਃਪੁਨਾ। ਯਤ੍ਰ ਗਾਥਾ ਵਿਚਰਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾ
ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਦਰਿਆ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਗਾਥਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸਿਰਮੌਰ ਕੀਤੀ, ਫੈਲਦੀ ਹੈ।
ਏष੍ਟਵ੍ਯਾ ਬਹਵਃ ਪੁਤ੍ਰਾ ਯਦ੍ਯੇਕੋਪਿ ਗਯਾਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍। ਯਜੇਤ ਵਾਸ਼੍ਵਮੇਧੇਨ ਨੀਲਂ ਵਾ ਵृषਮੁਤ੍ਸृਜੇਤ੍
ਕਈ ਪੁੱਤਰ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੇਕਰ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਵੀ ਗਯਾ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਨੀਲਾ ਬਲਦ ਛੱਡੇ, ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏषਾ ਗਾਥਾ ਵਿਚਰਤਿ ਤੀਰ੍ਥੇष੍ਵਾਯਤਨੇषੁ ਚ। ਸਰ੍ਵੇ ਮਨੁष੍ਯਾ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਯਂਤਃ ਸਮਾਗਤਾਃ
ਇਹ ਗਾਥਾ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਦੀ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ।
ਕਿਮਸ੍ਮਾਕਂ ਕੁਲੇ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਗਯਾਂ ਯਾਸ੍ਯਤਿ ਯਃ ਸੁਤਃ। ਪ੍ਰੀਣਯਿष੍ਯਤਿ ਤਾਨ੍ਗਤ੍ਵਾ ਸਪ੍ਤਪੂਰ੍ਵਾਂਸ੍ਤਥਾਪਰਾਨ੍
ਸਾਡੇ ਘਰਾਣੇ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇਗਾ ਜੋ ਗਯਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਜੋ ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ ਸੱਤ ਪੂਰਵਜਾਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰੇਗਾ?
ਮਾਤਾਮਹਾਨਾਮਪ੍ਯੇਵਂ ਸ਼੍ਰੁਤਿਰੇषਾ ਚਿਰਂਤਨੀ। ਗਂਗਾਯਾਮਸ੍ਥਿਨਿਚਯਂ ਗਤ੍ਵਾ ਕ੍ਸ਼ੇਪ੍ਸ੍ਯਤਿ ਯਃ ਸੁਤਃ
ਇਹ ਪੁਰਾਣੀ ਰੀਤ ਮਾਤਾ-ਪੱਖ ਦੇ ਵੱਡਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਹੈ; ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਜੋ ਗੰਗਾ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਢੇਰ ਉਥੇ ਸੁੱਟੇਗਾ।
ਤਿਲੈਃ ਸਪ੍ਤਾष੍ਟਭਿਰ੍ਵਾਪਿ ਦਾਸ੍ਯਤੇ ਚ ਜਲਾਂਜਲਿਮ੍। ਅਰਣ੍ਯਤ੍ਰਿਤਯੇ ਵਾਪਿ ਪਿਂਡਦਾਨਂ ਕਰਿष੍ਯਤਿ
ਕੌਣ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਜਾਂ ਅੱਠ ਤਿਲ ਪਾ ਕੇ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰੇਗਾ, ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਦੀ ਰੀਤ ਨਿਭਾਏਗਾ?
ਪ੍ਰਥਮਂ ਪੁष੍ਕਰਾਰਣ੍ਯੇ ਨੈਮਿषੇ ਤਦਨਂਤਰਂ। ਧਰ੍ਮਾਰਣ੍ਯਂ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰਦਾਸ੍ਯਤਿ
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁਸ਼ਕਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਫਿਰ ਨੈਮੀਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਫਿਰ ਧਰਮ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰੇਗਾ।
ਗਯਾਯਾਂ ਧਰ੍ਮਪृष੍ਠੇ ਵਾ ਸਰਸਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ਤਥਾ। ਗਯਾਸ਼ੀਰ੍षਵਟੇ ਚੈਵ ਪਿਤॄਣਾਂ ਦਤ੍ਤਮਕ੍ਸ਼ਯਮ੍
ਗਯਾ ਵਿੱਚ, ਧਰਮਪ੍ਰਸ਼ਠ ਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਗਯਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਵਟ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ — ਉਥੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਦਾਨ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਵ੍ਰਜਨ੍ਕृਤ੍ਵਾ ਨਿਵਾਪਂ ਯਸ੍ਤ੍ਵਧ੍ਵਾਨਂ ਪਰਿਸਰ੍ਪਤਿ। ਨਰਕਸ੍ਥਾਨ੍ਪਿਤॄਨ੍ਸੋਪਿ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਨਯਤਿ ਸਤ੍ਵਰਂ
ਜੋ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰ ਕੇ ਰਸਤਾ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕੁਲੇ ਤਸ੍ਯ ਨ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ ਪ੍ਰੇਤੋ ਭਵਤਿ ਕਸ਼੍ਚਨ। ਪ੍ਰੇਤਤ੍ਵਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਭਾਵਂ ਚ ਪਿਂਡਦਾਨਾਚ੍ਚ ਗਚ੍ਛਤਿ
ਉਸ ਦੇ ਘਰਾਣੇ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਕੋਈ ਭੂਤ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ; ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਨਾਲ ਭੂਤਪਣ ਤੇ ਬੰਧਨ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਏਕੋ ਮੁਨਿਸ੍ਤਾਮ੍ਰਕਰਾਗ੍ਰਹਸ੍ਤੋ ਹ੍ਯਾਮ੍ਰੇषੁ ਮੂਲੇ ਸਲਿਲਂ ਦਦਾਤਿ। ਆਮ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਸਿਕ੍ਤਾਃ ਪਿਤਰਸ਼੍ਚ ਤृਪ੍ਤਾ ਏਕਾ ਕ੍ਰਿਯਾ ਦ੍ਵ੍ਯਰ੍ਥਕਰੀ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾ
ਇੱਕ ਮুনি, ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥ ਤਾਮਬੇ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਆਮ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ ਪਾਣੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਆਮ ਦੇ ਰੁੱਖ ਤਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪੂਰਵਜ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ — ਇੱਕ ਕੰਮ, ਜੋ ਦੋ ਲਾਭ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਗਯਾਯਾਂ ਪਿਣ੍ਡਦਾਨਸ੍ਯ ਨਾਨ੍ਯਦ੍ਦਾਨਂ ਵਿਸ਼ਿष੍ਯਤੇ। ਏਕੇਨ ਪਿਂਡਦਾਨੇਨ ਤृਪ੍ਤਾਸ੍ਤੇ ਮੋਕ੍ਸ਼ਗਾਮਿਨਃ
ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੋਰ ਕੋਈ ਦਾਨ ਨਹੀਂ; ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਪੂਰਵਜ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਧਾਨ੍ਯਪ੍ਰਦਾਨਂ ਪ੍ਰਵਰਂ ਵਦਂਤਿ ਵਸੁਪ੍ਰਦਾਨਂ ਚ ਤਥਾਮੁਨੀਂਦ੍ਰਾਃ। ਗਯਾ ਸੁਤੀਰ੍ਥੇषੁ ਨਰੈਃ ਪ੍ਰਦਤ੍ਤਂ ਤਦ੍ਧਰ੍ਮਹੇਤੁਂ ਪ੍ਰਵਰਂ ਵਦਂਤਿ
ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੁਨੀ ਦਾਣਾ ਤੇ ਧਨ ਦੇਣ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਗਯਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਦਾਨ ਧਰਮ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਾਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾ ਸੁਰੁਚਿਨਾ ਮਹਾਚਲ ਮਹਾਨਦੀ। ਯੇ ਤੁ ਪਸ਼੍ਯਂਤਿ ਤਾਂ ਗਤ੍ਵਾ ਮਾਨਸੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੋਤ੍ਤਰੇ
ਜੋ ਮਨ ਤੇ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਪੂਰੀ ਨਿਭਰਤਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਪਹਾੜ ਤੇ ਵੱਡਾ ਦਰਿਆ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਮਾਨਸਾ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਦੱਖਣ ਜਾਂ ਉੱਤਰ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ—
ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਦ੍ਵਿਜਮੁਖ੍ਯੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਤੈਰ੍ਜਨ੍ਮਨਃ ਫਲਂ। ਯਦ੍ਯਦਿਚ੍ਛਤਿ ਵੈ ਮਰ੍ਤ੍ਯਸ੍ਤਤ੍ਤਦਾਪ੍ਨੋਤ੍ਯਸਂਸ਼ਯਮ੍
ਉਹ ਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਦਾ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਕੁਝ ਮਨੁੱਖ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏष ਤੂਦ੍ਦੇਸ਼ਤਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਸ੍ਤੀਰ੍ਥਾਨਾਂ ਸਗ੍ਰਹੋ ਮਯਾ। ਵਾਗੀਸ਼ੋਪਿ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੋਤਿ ਵਿਸ੍ਤਰਾਤ੍ਕਿਮੁ ਮਾਨੁषਃ
ਮੈਂ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਹੈ; ਵਾਕ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਦੇ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਦੱਸੇ?
ਸਤ੍ਯਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਦਯਾ ਤੀਰ੍ਥਂ ਤੀਰ੍ਥਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਨਿਗ੍ਰਹਃ। ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਾਣਾਂ ਗੇਹੇਪਿ ਤੀਰ੍ਥਂ ਸ਼ਮ ਉਦਾਹृਤਮ੍
ਸਚਾਈ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਦਇਆ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਤੀਰਥ ਹੈ; ਵਰਣ ਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਤੀਰਥ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਯੇषੁ ਤੀਰ੍ਥੇषੁ ਯਚ੍ਛ੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਤਤ੍ਕੋਟਿਗੁਣਮਿष੍ਯਤੇ। ਗਯਾਯਾਂ ਯਤ੍ਤੁ ਵੈ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਤਚ੍ਛ੍ਰਾਦ੍ਧਮਪਵਰ੍ਗਦਮ੍
ਜਿਸ ਤੀਰਥ ਤੇ ਜਿਹੜਾ ਸ਼ਰਾਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੱਖ ਗੁਣਾ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਸ਼ਰਾਧ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਤੀਰ੍ਥੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਵਿਧੀਯਤੇ। ਪ੍ਰਾਤਃਕਾਲੋ ਮੁਹੂਰ੍ਤਾਂਸ੍ਤ੍ਰੀਨ੍ਸਂਗਵਸ੍ਤਾਵਦੇਵ ਤੁ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ 'ਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਵੇਰੇ ਦਾ ਸਮਾਂ ਤਿੰਨ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੰਗਵ ਸਮਾਂ ਵੀ ਇੰਨਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨਸ੍ਤ੍ਰਿਮੁਹੂਰ੍ਤਃ ਸ੍ਯਾਦਪਰਾਹ੍ਣਸ੍ਤਤਃ ਪਰਮ੍। ਸਾਯਾਹ੍ਨਸ੍ਤ੍ਰਿਮੁਹੂਰ੍ਤਃ ਸ੍ਯਾਚ੍ਛ੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਤਤ੍ਰ ਨ ਕਾਰਯੇਤ੍
ਮੱਧਿਆਨ ਵੀ ਤਿੰਨ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਪਹਿਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਸਮਾਂ ਵੀ ਤਿੰਨ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੀ ਨਾਮ ਸਾ ਵੇਲਾ ਗਰ੍ਹਿਤਾ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਸੁ। ਅਹ੍ਨੋ ਮੁਹੂਰ੍ਤਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾ ਦਸ਼ਪਂਚ ਚ ਸਰ੍ਵਦਾ
ਉਹ ਸਮਾਂ 'ਰਾਕਸ਼ਸੀ' ਵੈਲਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਨਿੰਦਤ ਹੈ। ਦਿਨ ਦੇ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਪੰਜ ਤੇ ਦਸ, ਕੁੱਲ ਪੰਦਰਾਂ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਤ੍ਰਾष੍ਟਮੋ ਮੁਹੂਰ੍ਤੋ ਯਃ ਸ ਕਾਲਃ ਕੁਤਪਃ ਸ੍ਮृਤਃ। ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨਾਤ੍ਸਰ੍ਵਦਾ ਯਸ੍ਮਾਨ੍ਮਂਦੀ ਭਵਤਿ ਭਾਸ੍ਕਰਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਠਵਾਂ ਮੁਹੂਰਤ 'ਕੁਟਪ' ਵੈਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੱਧਿਆਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਾਪ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਦਨਂਤਫਲਦਸ੍ਤਤ੍ਰਾਰਂਭੋ ਵਿਸ਼ਿष੍ਯਤੇ। ਖਡ੍ਗਪਾਤ੍ਰਂ ਚ ਕੁਤਪਸ੍ਤਥਾ ਨੈਪਾਲਕਂਬਲਮ੍
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੀਤਾ ਕੰਮ ਅੰਤਹੀਣ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਟਪ ਨਾਲ ਖੜਗ ਪਾਤਰ ਤੇ ਨੇਪਾਲੀ ਕੰਬਲ ਵੀ ਜੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਰੁਕ੍ਮਂ ਦਰ੍ਭਾਸ੍ਤਿਲਾ ਗਾਵੋ ਦੌਹਿਤ੍ਰਸ਼੍ਚਾष੍ਟਮਃ ਸ੍ਮृਤਃ। ਪਾਪਂ ਕੁਤ੍ਸਿਤਮਿਤ੍ਯਾਹੁਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤਤ੍ਤਾਪਕਾਰਿਣਃ
ਸੋਨਾ, ਦਰਭਾ ਘਾਸ, ਤਿਲ, ਗਾਂ, ਤੇ ਧੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਅਠਵਾਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਪੀ ਤੇ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਅष੍ਟਾਵੇਤੇ ਯਤਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕੁਤਪਾ ਇਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾਃ। ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਮੁਹੁਰ੍ਤ੍ਤਾਤ੍ਕੁਤਪਾਨ੍ਮਹੂਰ੍ਤ੍ਤਂ ਚ ਚਤੁष੍ਟਯਮ੍
ਇਹ ਅੱਠ ਚੀਜ਼ਾਂ ਕਰਕੇ ਹੀ 'ਕੁਟਪ' ਵੈਲਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਕੁਟਪ ਮੁਹੂਰਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਚਾਰ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮੁਹੂਰ੍ਤ੍ਤਪਂਚਕਂ ਚੈਵ ਸ੍ਵਧਾਵਾਚਨਮਿष੍ਯਤੇ। ਵਿष੍ਣੁਦੇਹਸਮੁਦ੍ਭੂਤਾਃ ਕੁਸ਼ਾਃ ਕृष੍ਣਤਿਲਾਸ੍ਤਥਾ
ਪੰਜ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਵੀ ਸਵਧਾ ਦੀ ਭੇਟ ਲਈ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹਨ। ਕੁਸ਼ ਘਾਸ ਤੇ ਕਾਲਾ ਤਿਲ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।