ਦਤ੍ਤੋਗ੍ਨਿਸ਼੍ਚ੍ਯਵਨਸ੍ਤਂਭਃ ਪ੍ਰਾਣਃ ਕਸ਼੍ਯਪ ਏਵ ਚ। ਅਰ੍ਵਾ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਸ਼੍ਚੈਵ ਸਪ੍ਤ ਸਪ੍ਤਰ੍षਯੋਭਵਨ੍
ਦੱਤਾ, ਅਗਨੀ, ਚ੍ਯਵਨ, ਸਤੰਭ, ਪ੍ਰਾਣ, ਕਸ਼ਯਪ ਅਤੇ ਅਰਵਾ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ—ਇਹ ਸੱਤੋਂ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਬਣੇ।
ਤਦਾ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਤੁषਿਤਾਃ ਸ੍ਮृਤਾ ਸ੍ਵਾਰੋਚਿषੇਂਤਰੇ। ਹਵੀਂਦ੍ਰਸੁਃਕृਤੋ ਮੂਰ੍ਤਿਰਾਪੋ ਜ੍ਯੋਤਿਰਥਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤੁਸ਼ਿਤਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਸਵਾਰੋਚਿਸ਼ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ: ਹਵੀਂਦ੍ਰ, ਸੁਕ੍ਰਿਤ, ਮੂਰਤੀ, ਆਪ ਅਤੇ ਜੋਤਿਰਥਾ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵਸਿष੍ਠਸ੍ਯ ਸੁਤਾਃ ਸਪ੍ਤ ਯੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤਯਸ੍ਤਦਾ। ਦ੍ਵਿਤੀਯਮੇਤਤ੍ਕਥਿਤਂ ਮਨ੍ਵਂਤਰਮਤਃ ਪਰਂ
ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਦੇ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਜਾ ਪਤੀ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਦੂਜੇ ਮਨਵੰਤਰ ਦੀ ਕਥਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਅਗਲੇ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੋਵੇਗੀ।
ਅਨ੍ਯਚ੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤਥਾ ਮਨ੍ਵਂਤਰਂ ਸ਼ੁਭਂ। ਮਨੁਰ੍ਨਾਮੌਤ੍ਤਮਿਸ੍ਤਤ੍ਰ ਦਸ਼ ਪੁਤ੍ਰਾਨਜੀਜਨਤ੍
ਹੁਣ ਮੈਂ ਅਗਲੇ ਸ਼ੁਭ ਮਨਵੰਤਰ ਦੀ ਵੀ ਕਥਾ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਉੱਥੇ ਉੱਤਮ ਨਾਮਕ ਮਨੂ ਨੇ ਦਸ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ।
ਇषਊਰ੍ਜਸ੍ਤਨੂਜਸ਼੍ਚ ਸ਼ੁਚਿਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਤਥੈਵ ਚ। ਮਧੁਸ਼੍ਚ ਮਾਧਵਸ਼੍ਚੈਵ ਨਭਸ੍ਯੋਥ ਨਭਸ੍ਤਥਾ
ਇਸ਼ਾ, ਊਰਜ, ਤਨੂਜ, ਸ਼ੁਚਿ, ਸ਼ੁਕ੍ਰ, ਮਧੁ, ਮਾਧਵ, ਨਭਸੀ ਅਤੇ ਨਭਸ—
ਸਹਃ ਸਹਸ੍ਯ ਏਤੇषਾਮੁਤ੍ਤਮਃ ਕੀਰ੍ਤਿਵਰ੍ਦ੍ਧਨਃ। ਭਾਨਵਸ੍ਤਤ੍ਰ ਦੇਵਾਃ ਸ੍ਯੁਰੂਰ੍ਜਾਃ ਸਪ੍ਤਰ੍षਯਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਸਹਾ ਅਤੇ ਸਹਸਿਆ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਭਾਨਵ ਦੇਵਤੇ ਸਨ ਅਤੇ ਊਰਜ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕੌਕਭਿਣ੍ਡਿਃ ਕੁਤੁਣ੍ਡਸ਼੍ਚ ਦਾਲ੍ਭ੍ਯਃ ਸ਼ਂਖਃ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤਃ। ਮਿਤਿਸ਼੍ਚ ਸਂਮਿਤਿਸ਼੍ਚੈਵ ਸਪ੍ਤੈਤੇ ਯੋਗਵਰ੍ਦ੍ਧਨਾਃ
ਕੌਕਭਿੰਡੀ, ਕੁਤੁੰਡਾ, ਦਾਲਭਿਆ, ਸ਼ੰਖ, ਪ੍ਰਵਾਹਿਤਾ, ਮਿਤੀ ਅਤੇ ਸੰਮਿਤੀ—ਇਹ ਸੱਤੋਂ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਵਧੇ।
ਮਨ੍ਵਂਤਰਂ ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਤੁ ਤਾਮਸਂ ਨਾਮ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਂ। ਕਪਿਃ ਪृਥੁਸ੍ਤਥੈਵਾਗ੍ਨਿਰਕਪਿਃ ਕਵਿਰੇਵ ਚ
ਚੌਥਾ ਮਨਵੰਤਰ, ਜੋ ਤਾਮਸਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ: ਕਪੀ, ਪ੍ਰਥੁ, ਅਗਨੀ, ਅਕਪੀ ਅਤੇ ਕਵੀ।
ਤਥੈਵ ਜਨ੍ਯਧਾਮਾਨੌ ਮੁਨਯਃ ਸਪ੍ਤ ਨਾਮਤਃ। ਸਾਧ੍ਯਾ ਦੇਵਗਣਾ ਯੇ ਚ ਕਥਿਤਾਸ੍ਤਾਮਸੇਂਤਰੇ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਨ੍ਯਧਾਮਨ ਅਤੇ ਔਨਉ—ਇਹ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ; ਅਤੇ ਸਾਧਿਆ, ਜੋ ਦੇਵਤਾ ਗਣ ਹਨ, ਤਾਮਸਾ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਕਲ੍ਮषਸ੍ਤਪੋਧਨ੍ਵੀ ਤਪੋਮੂਲਸ੍ਤਪੋਧਨਃ। ਤਪੋਰਾਸ਼ਿਸ੍ਤਪਸ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸੁਤਪਸ੍ਯਃ ਪਰਂਤਪਃ
ਅਕਲਮਸ਼, ਤਪੋਧਨਵੀ, ਤਪੋਮੂਲ, ਤਪੋਧਨ, ਤਪੋਰਾਸ਼ੀ, ਤਪਸਿਆ, ਸੁਤਪਸਿਆ ਅਤੇ ਪਰੰਤਪ।
ਤਾਮਸਸ੍ਯ ਸੁਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਦਸ਼ਵਂਸ਼ਵਿਵਰ੍ਦ੍ਧਨਾਃ। ਪਂਚਮਸ੍ਯ ਮਨੋਸ੍ਤਦ੍ਵਦ੍ਰੈਵਤਸ੍ਯਾਂਤਰਂ ਸ਼ृਣੁ
ਤਾਮਸਾ ਦੇ ਸਭ ਪੁੱਤਰ, ਦਸ, ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਪੰਜਵੇਂ ਮਨੂ ਰੈਵਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ।
ਦੇਵਬਾਹੁਃ ਸੁਬਾਹੁਸ਼੍ਚ ਪਰ੍ਜ੍ਯਨ੍ਯਃ ਸਮਯੋਮੁਨਿਃ। ਹਿਰਣ੍ਯਰੋਮਾ ਸਪ੍ਤਾਸ਼੍ਵਃ ਸਪ੍ਤੈਤੇ ऋषਯਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਦੇਵਬਾਹੁ, ਸੁਬਾਹੁ, ਪਰਜਨਿਆ, ਸਮਯੋ ਮੁਨੀ, ਹਿਰਣਯਰੋਮਾ ਅਤੇ ਸਪਤਾਸ਼ਵ—ਇਹ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਭੂਤਰਜਸਸ੍ਤਥਾ ਪ੍ਰਕृਤਯਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ। ਅਵਸ਼ਸ੍ਤਤ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ੀ ਚ ਵੀਤਿਮਾਨ੍ਹਵ੍ਯਪਃ ਕਪਿਃ
ਦੇਵਤੇ ਭੂਤਰਾਜਸ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਅਵਸ਼ਾ, ਤਤਵਦਰਸ਼ੀ, ਵੀਤਿਮਾਨ, ਹਵਯਪਾ ਅਤੇ ਕਪੀ।
ਮੁਕ੍ਤੋ ਨਿਰੁਤ੍ਸੁਕਃ ਸਤ੍ਵੋ ਨਿਰ੍ਮੋਹੋਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਃ। ਧਰ੍ਮਵੀਰ੍ਯਬਲੋਪੇਤਾ ਦਸ਼ੈਤੇ ਰੇਵਤਾਤ੍ਮਜਾਃ੧੦੦ 1.7.
ਮੁਕਤ, ਨਿਰੁਤਸੁਕ, ਸਤਵ, ਨਿਰਮੋਹ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ; ਧਰਮ, ਵੀਰਤਾ ਅਤੇ ਬਲ ਨਾਲ ਯੁਕਤ—ਇਹ ਦਸ ਰੈਵਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ।
ਭृਗੁਃ ਸੁਧਾਮਾ ਵਿਰਜਃ ਸਹਿष੍ਣੁਰ੍ਨਾਰਦਸ੍ਤਥਾ। ਵਿਵਸ੍ਵਾਨ੍ਕृਤਿਨਾਮਾ ਚ ਸਪ੍ਤ ਸਪ੍ਤਰ੍षਯੋਪਰੇ
ਭ੍ਰਿਗੁ, ਸੁਧਾਮਾ, ਵਿਰਜਾ, ਸਹਿਸ਼ਣੁ, ਨਾਰਦ, ਵਿਵਸਵਾਨ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤਿ—ਇਹ ਸੱਤੋਂ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਹੋਏ।
ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषਸ੍ਯਾਂਤਰੇ ਦੇਵਾ ਲੇਖਾਨਾਮਪਰਿਸ਼੍ਰੁਤਾਃ। ਵਿਭਵੋਥ ਪृਥਕ੍ਚਾਨੁ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾਸ੍ਤ੍ਰਿਦਿਵੌਕਸਃ
ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇਵਤੇ ਲੇਖਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਹੀਂ ਸਨ; ਵਿਭਵ ਅਤੇ ਪ੍ਰਥਕਚਾਨੁ ਤ੍ਰਿਦਿਵ ਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषਸ੍ਯਾਂਤਰੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਦੇਵਾਨਾਂ ਪਂਚਮੋ ਜਨਃ। ਰੁਰੁਪ੍ਰਭृਤਯਸ੍ਤਦ੍ਵਚ੍ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषਸ੍ਯ ਸੁਤਾ ਦਸ਼
ਜਦੋਂ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੁਅੰਤਰ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਇਆ, ਉਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਟੋਲੀ ਹੋਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਦੇ ਦਸ ਪੁੱਤਰ, ਰੁਰੂ ਆਦਿਕ, ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਸ੍ਵਾਯਂਭੁਵੇ ਵਂਸ਼ੇ ਯੇ ਮਯਾ ਪੂਰ੍ਵਮੇਵ ਤੇ। ਅਨ੍ਤਰਂ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषਂ ਚੈਵ ਮਯਾ ਤੇ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਂ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ੍ਵਾਯੰਭੂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਅਤੇ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੁਅੰਤਰ ਦਾ ਸਮਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਾਇਆ ਹੈ।
ਸਪ੍ਤਮਂ ਚ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਦ੍ਵੈਵਸ੍ਵਤਮੁਚ੍ਯਤੇ। ਅਤ੍ਰਿਸ਼੍ਚੈਵ ਵਸਿष੍ਠਸ਼੍ਚ ਕਸ਼੍ਯਪੋ ਗੌਤਮਸ੍ਤਥਾ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਸੱਤਵੇਂ ਮਨੁਅੰਤਰ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਤ੍ਰੀ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਕਸ਼੍ਯਪ ਅਤੇ ਗੌਤਮ ਹਨ।
ਭਾਰਦ੍ਵਾਜਸ੍ਤਥਾ ਯੋਗੀ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਃ ਪ੍ਰਤਾਪਵਾਨ੍। ਜਮਦਗ੍ਨਿਸ਼੍ਚ ਸਪ੍ਤੈਤੇ ਸਾਂਪ੍ਰਤਂ ਤੇ ਮਹਰ੍षਯਃ
ਭਾਰਦਵਾਜ, ਜੋਗੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਜਮਦਗਨੀ—ਇਹ ਸੱਤੋਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕृਤ੍ਵਾ ਧਰ੍ਮਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾਨਂ ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤਿ ਪਰਮਂ ਪਦਂ। ਸਾਵਰ੍ਣ੍ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਮਨੋਰ੍ਭਾਵਿ ਤਥਾਂਤਰਂ
ਇਹ ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਦੀ ਵ੍ਯਵਸਥਾ ਕਰਕੇ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਸਾਵਰਣਿ ਮਨੂ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਅਸ਼੍ਵਤ੍ਥਾਮਾ ਸ਼ਰਦ੍ਵਾਂਸ਼੍ਚ ਕੌਸ਼ਿਕੋ ਗਾਲਵਸ੍ਤਥਾ। ਸ਼ਤਾਨਂਦਃ ਕਾਸ਼੍ਯਪਸ਼੍ਚ ਰਾਮਸ਼੍ਚ ऋषਯ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਅਸ਼੍ਵੱਥਾਮਾ, ਸ਼ਰਦਵਾਨ, ਕੌਸ਼ਿਕ, ਗਾਲਵ, ਸ਼ਤਾਨੰਦ, ਕਾਸ਼੍ਯਪ ਅਤੇ ਰਾਮ—ਇਹ ਰਿਸ਼ੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਧृਤਿਰ੍ਵਰੀਯਾਨ੍ਯਵਸੁਃ ਸੁਵਰ੍ਣੋ ਧृਤਿਰੇਵ ਚ। ਵਰਿष੍ਣੁਵੀਰ੍ਯਃ ਸੁਮਤਿਰ੍ਵਸੁਸ਼੍ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼੍ਚ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍
ਧ੍ਰਿਤੀ, ਵਰੀਯਾਨ, ਯਵਸੁ, ਸੁਵਰਨ, ਫਿਰ ਧ੍ਰਿਤੀ, ਵਰੀਸ਼੍ਣੁਵੀਰ, ਸੁਮਤੀ, ਵਸੁ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਰ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਭਵਿष੍ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਕਸਾਵਰ੍ਣੇਰ੍ਮਨੋਃ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ। ਰੌਚ੍ਯਾਦਯਸ੍ਤਥਾਨ੍ਯੇਪਿ ਮਨਵਃ ਸਂਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ
ਇਹ ਸਭ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਮਨੂ ਅਰਕ ਸਾਵਰਣਿ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਰੌਚਯ ਆਦਿਕ ਹੋਰ ਮਨੂਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਰੁਚੇਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ ਪੁਤ੍ਰੋ ਰੌਚ੍ਯੋ ਨਾਮ ਭਵਿष੍ਯਤਿ। ਮਨੁਰ੍ਭੂਤਿਸੁਤਸ੍ਤਦ੍ਵਦ੍ਭੌਤ੍ਯੋ ਨਾਮ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਰੁਚਿ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰੌਚਯ ਨਾਮ ਦਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਭੂਤਿ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਨੂ ਵੀ ਭੌਤਯ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।
ਤਤਸ੍ਤੁ ਮੇਰੁਸਾਵਰ੍ਣਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਸੁਨੁਰ੍ਮਨੁਃ ਸ੍ਮृਤਃ। ऋਭੁਸ਼੍ਚ ॠਤੁਧਾਮਾ ਚ ਵਿष੍ਵਕ੍ਸੇਨੋ ਮਨੁਸ੍ਤਥਾ
ਫਿਰ ਮੇਰੁਸਾਵਰਣਿ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਮਨੂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭੁ, ਤੁਧਾਮਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਕਸੇਨ ਵੀ ਮਨੂ ਹਨ।
ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਮਨਵਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ। ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਯੁਗਸਾਹਸ੍ਰਮੇਭਿਰ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਨਰਾਧਿਪ
ਜੋ ਮਨੂ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ, ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ।
ਸ੍ਵੇਸ੍ਵੇਨ੍ਤਰੇ ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਸਮੁਤ੍ਪਾਦ੍ਯ ਚਰਾਚਰਂ। ਕਲ੍ਪਕ੍ਸ਼ਯੇ ਨਿਵृਤ੍ਤੇ ਤੁ ਮੁਚ੍ਯਂਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਸਹ
ਹਰ ਇੱਕ ਮਨੁਅੰਤਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀ ਚਲਦੀ-ਫਿਰਦੀ ਤੇ ਅਡੋਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਕਲਪ ਦਾ ਅੰਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਮੇਤ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਮੀਯੁਗਸਹਸ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਵਿਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਪੁਨਃਪੁਨਃ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦ੍ਯਾ ਵਿष੍ਣੁਸਾਯੁਜ੍ਯਂ ਤਤੋ ਯਾਸ੍ਯਂਤਿ ਵੈ ਨृਪ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਭੀष੍ਮ ਉਵਾਚ। ਬਹੁਭਿਰ੍ਦ੍ਧਰਣੀ ਭੁਕ੍ਤਾ ਭੂਪਾਲੈਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਪੁਰਾ। ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਃ ਪृਥਿਵੀਯੋਗਾਤ੍ਪृਥਿਵੀ ਕਸ੍ਯ ਯੋਗਤਃ
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕਈ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਭੋਗਿਆ। ਪਰ ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਾਜੇ ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਗਏ, ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਕਿਸ ਦੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?