ਏਤਾਨਿ ਸृष੍ਟ੍ਵਾ ਭਗਵਾਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤਚ੍ਛਕ੍ਤਿਚੋਦਿਤਃ। ਤਤਃ ਸ੍ਵਚ੍ਛਂਦਤੋऽਨ੍ਯਾਨਿ ਵਯਾਂਸਿ ਵਯਸੋऽਸृਜਤ੍
ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਰਚ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੋਰ ਪੰਛੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ।
ਅਵਯੋ ਵਕ੍ਸ਼ਸਸ਼੍ਚਕ੍ਰੇ ਮੁਖਤੋਜਾਂਸ਼੍ਚ ਸृष੍ਟਵਾਨ੍। ਸृष੍ਟਵਾਨੁਦਰਾਦ੍ਗਾਸ਼੍ਚ ਮਹਿषਾਂਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਛਾਤੀ ਤੋਂ ਪੰਛੀ ਬਣਾਏ, ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਬੱਕਰੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ। ਪੇਟ ਤੋਂ ਗਾਂਵਾਂ ਤੇ ਮੱਝਾਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ।
ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਂ ਚਾਸ਼੍ਵਾਨ੍ਸ ਮਾਤਂਗਾਨ੍ਰਾਸਭਾਨ੍ਗਵਯਾਨ੍ਮृਗਾਨ੍। ਉष੍ਟ੍ਰਾਨਸ਼੍ਵਤਰਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਨ੍ਯਂਕੂਨਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਜਾਤਯਃ
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਘੋੜੇ, ਹਾਥੀ, ਖੋਤੇ, ਜੰਗਲੀ ਸਾਂਡ, ਹਿਰਣ, ਊਠ, ਖਚਰ ਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ।
ਓषਧ੍ਯਃ ਫਲਮੂਲਿਨ੍ਯੋ ਰੋਮਭ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਜਜ੍ਞਿਰੇ। ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗਮੁਖੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਕਲ੍ਪਸ੍ਯਾਦੌ ਨृਪੋਤ੍ਤਮ
ਉਸ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਫਲਾਂ ਤੇ ਜੜਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ। ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁੱਗ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੇ, ਕਲਪ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਵਧੀਆ!
ਸृष੍ਟ੍ਵਾ ਪਸ਼੍ਵੋषਧੀਸ੍ਸਮ੍ਯਕ੍ਯੁਯੋਜ ਸ ਤਦਾਧ੍ਵਰੇ। ਗਾਮਜਂ ਮਹਿषਮ੍ਮੇषਮਸ਼੍ਵਾਸ਼੍ਵਤਰਗਰ੍ਦਭਾਨ੍
ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਤੇ ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਰਚ ਲਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਯਜਨਾ ਲਈ ਨਿਯਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ: ਗਾਂ, ਬੱਕਰੀ, ਮੱਝ, ਭੇਡ, ਘੋੜਾ, ਖਚਰ ਤੇ ਖੋਤਾ।
ਏਤਾਨ੍ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਪਸ਼ੂਨਾਹੁਰਾਰਣ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਨਿਬੋਧਮੇ। ਸ਼੍ਵਾਪਦੋ ਦ੍ਵਿਖੁਰੋ ਹਸ੍ਤੀ ਵਾਨਰਃ ਪਞ੍ਚਮਃ ਖਗਃ
ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਜੰਗਲ ਦੇ ਪਸ਼ੂ ਸੁਣ: ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲਾ, ਦੋ-ਖੁਰ ਵਾਲਾ, ਹਾਥੀ, ਚੌਥਾ ਵਾਂਦਰ, ਪੰਜਵਾਂ ਪੰਛੀ।
ਉष੍ਟ੍ਰਕਾਃ ਪਸ਼ਵष੍षष੍ਠਾਸ੍ਸਪ੍ਤਮਾਸ੍ਤੁ ਸਰੀਸृਪਾਃ। ਗਾਯਤ੍ਰਂ ਚ ऋਚਸ਼੍ਚੈਵ ਤ੍ਰਿਵृਤ੍ਸੋਮਂ ਰਥਨ੍ਤਰਮ੍
ਊਠ ਛੇਵੀਂ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪਸ਼ੂ ਹਨ, ਤੇ ਸਰਪ ਸੱਤਵੀਂ ਕਿਸਮ। ਗਾਇਤਰੀ ਤੇ ਰਿਕ ਮੰਤ੍ਰ, ਤਿੰਨ-ਭਾਗੀ ਸੋਮ ਤੇ ਰਥੰਤਰੀ।
ਅਗ੍ਨਿष੍ਟੋਮਂ ਚ ਯਜ੍ਞਾਨਾਂ ਨਿਰ੍ਮਮੇ ਪ੍ਰਥਮਾਨ੍ਮੁਖਾਤ੍। ਯਜੂਂषਿ ਤ੍ਰੈष੍ਟੁਭਂ ਛਨ੍ਦਃ ਸ੍ਤੋਮਂ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਂ ਤਥਾ
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਯਜਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਗ્નਿਸ਼ਟੋਮ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਯਜੁਰ ਮੰਤ੍ਰ, ਤ੍ਰੈਸ਼ਟੁਭ ਛੰਦ ਤੇ ਪੰਦਰਾਂ ਭਾਗ ਵਾਲਾ ਸਤੋਮ ਵੀ।
ਬृਹਤ੍ਸਾਮ ਤਥੋਕ੍ਥਂ ਚ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਦਸृਜਨ੍ਮੁਖਾਤ੍। ਸਾਮਾਨਿ ਜਗਤੀਚ੍ਛਨ੍ਦਃ ਸ੍ਤੋਮਂ ਸਪ੍ਤਦਸ਼ਂ ਤਥਾ
ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਿਹਤਸਾਮ ਤੇ ਉਕਥ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਸਾਮ ਗੀਤ, ਜਗਤੀ ਛੰਦ ਤੇ ਸਤਾਰਾਂ ਭਾਗ ਵਾਲਾ ਸਤੋਮ ਵੀ।
ਵੈਰੂਪਮਤਿਰਾਤ੍ਰਂ ਚ ਪਸ਼੍ਚਿਮਾਦਸृਜਨ੍ਮੁਖਾਤ੍। ਏਕਵਿਂਸ਼ਮਥਰ੍ਵਾਣਮਪ੍ਤੋਰ੍ਯਾਮਾਣਮੇਵ ਚ
ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਵੈਰੂਪ ਤੇ ਅਤਿਰਾਤ੍ਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਇਕੀ-ਹਿੱਸੇ ਵਾਲਾ ਅਥਰਵਣ ਤੇ ਆਪਤੋਰਯਾਮ ਵੀ।
ਆਨੁष੍ਟੁਭਂ ਸਵੈਰਾਜਮੁਤ੍ਤਰਾਦਸृਜਨ੍ਮੁਖਾਤ੍। ਉਚ੍ਚਾਵਚਾਨਿ ਭੂਤਾਨਿ ਗਾਤ੍ਰੇਭ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਜਜ੍ਞਿਰੇ
ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਨੁਸ਼ਟੁਭ ਤੇ ਸਵੈਰਾਜ ਛੰਦ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।
ਸੁਰਾਸੁਰਪਿਤॄਨ੍ਸृष੍ਟ੍ਵਾ ਮਨੁष੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ। ਤਤਃ ਪੁਨਃ ਸਸਰ੍ਜਾਸੌ ਸ ਕਲ੍ਪਾਦੌ ਪਿਤਾਮਹਃ
ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ, ਪਿਤਰ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ, ਕਲਪ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੇ, ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ, ਪੁਰਖ ਪਿਤਾ ਨੇ।
ਯਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਪਿਸ਼ਾਚਾਨ੍ਗਂਧਰ੍ਵਾਂਸ੍ਤਥੈਵਾਪ੍ਸਰਸਾਂ ਗਣਾਨ੍। ਸਿਦ੍ਧਕਿਨ੍ਨਰਰਕ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਸਿਂਹਾਨ੍ਪਕ੍ਸ਼ਿਮृਗੋਰਗਾਨ੍
ਯਕਸ਼, ਪਿਸਾਚ, ਗੰਧਰਵ, ਤੇ ਅਪਸਰਾ ਦੇ ਟੋਲਿਆਂ ਨੂੰ, ਸਿੱਧ, ਕਿੰਨਰ, ਰਾਖਸ਼, ਸ਼ੇਰ, ਪੰਛੀ, ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਸੱਪ—all ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਅਵ੍ਯਯਂ ਚ ਵ੍ਯਯਂ ਚੈਵ ਯਦਿਦਂ ਸ੍ਥਾਣੁਜਂਗਮਮ੍। ਤਤ੍ਸਸਰ੍ਜ ਤਦਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਭਗਵਾਨਾਦਿਕृਦ੍ਵਿਭੁਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਨਾਸਵੰਤ ਤੇ ਅਨਾਸ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਡੋਲ ਜਾਂ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ, ਉਸ ਸਮੇਂ, ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ।
ਤੇषਾਂ ਯੇ ਯਾਨਿ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਪ੍ਰਾਕ੍ਸृष੍ਟ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਤਿਪੇਦਿਰੇ। ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਂਤੇ ਸृਜ੍ਯਮਾਨਾਃ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੇ ਕੰਮ ਕੀਤੇ ਸੀ, ਉਹੀ ਕੰਮ ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਦੁਬਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਹਿਂਸ੍ਰਾਹਿਂਸ੍ਰੇ ਮृਦੁਕ੍ਰੂਰੇ ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮਾਵृਤਾਨृਤੇ। ਤਦ੍ਭਾਵਿਤਾਃ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਂਤੇ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਤ੍ਤਸ੍ਯ ਰੋਚਤੇ
ਕੋਈ ਹਿੰਸਕ ਜਾਂ ਅਹਿੰਸਕ, ਨਰਮ ਜਾਂ ਕਰੜਾ, ਧਰਮ ਜਾਂ ਅਧਰਮ, ਸਚ ਜਾਂ ਝੂਠ ਵੱਲ ਜਿਹੜਾ ਮਨ ਵੱਧਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਇਂਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥੇषੁ ਭੂਤੇषੁ ਸ਼ਰੀਰੇषੁ ਚ ਸ ਪ੍ਰਭੁਃ। ਨਾਨਾਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵਿਨਿਯੋਗਂ ਚ ਧਾਤੈਵ ਵ੍ਯਸृਜਤ੍ਸ੍ਵਯਂ
ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਤੇ ਕੰਮ ਲਾ ਦਿੱਤੇ।
ਨਾਮਰੂਪਂ ਚ ਭੂਤਾਨਾਂ ਕृਤ੍ਯਾਨਾਂ ਚ ਪ੍ਰਪਂਚਨਮ੍। ਵੇਦਸ਼ਬ੍ਦੇਭ੍ਯ ਏਵਾਦੌ ਦੇਵਾਦੀਨਾਂ ਚਕਾਰ ਸਃ
ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਰੂਪ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਆਦਿਕ ਲਈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੇਦ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਤੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ।
ऋषੀਣਾਂ ਨਾਮਧੇਯਾਨਿ ਯਥਾ ਵੇਦੇ ਸ਼੍ਰੁਤਾਨਿ ਵੈ। ਯਥਾਨਿਯੋਗਂ ਯੋਗ੍ਯਾਨਿ ਅਨ੍ਯੇषਾਮਪਿ ਸੋਕਰੋਤ੍
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਸੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿੱਤੇ, ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਤਾ ਮੁਤਾਬਕ ਨਾਂ ਰੱਖੇ।
ਯਥਰ੍ਤਾਵृਤੁਲਿਂਗਾਨਿ ਨਾਨਾਰੂਪਾਣਿ ਪਰ੍ਯਯੇ। ਦृਸ਼੍ਯਂਤੇ ਤਾਨਿਤਾਨ੍ਯੇਵ ਤਥਾ ਭਾਵਾ ਯੁਗਾਦਿषੁ
ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚਿੰਨ੍ਹ ਤੇ ਰੂਪ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹੀ ਹਾਲਤਾਂ ਯੁੱਗਾਂ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕਰੋਤ੍ਯੇਵਂਵਿਧਾਂ ਸृष੍ਟਿਂ ਕਲ੍ਪਾਦੌ ਸ ਪੁਨਃਪੁਨਃ। ਸਿਸृਕ੍ਸ਼ੁਸ਼੍ਸ਼ਕ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤੋਸੌ ਸृਜ੍ਯ ਸ਼ਕ੍ਤਿਪ੍ਰਚੋਦਿਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰ ਕਲਪ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਐਸਾ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮੁੜ ਮੁੜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਰਚਨਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ।
ਭੀष੍ਮ ਉਵਾਚ। ਅਰ੍ਵਾਕ੍ਸ੍ਰੋਤਾਸ੍ਤੁ ਕਥਿਤੋ ਭਵਤਾ ਯਸ੍ਤੁ ਮਾਨੁषਃ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਵਿਸ੍ਤਰਤੋ ਬ੍ਰੂਹਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤਮਸृਜਦ੍ਯਥਾ
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਤੁਸੀਂ ਮਨੁੱਖੀ 'ਅਰਵਾਕਸ੍ਰੋਤਾ' ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਦੱਸੋ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਈ।
ਯਥਾ ਸਵਰ੍ਣਾਨਸृਜਦ੍ਗੁਣਾਂਸ਼੍ਚ ਸ ਮਹਾਮੁਨੇ। ਯਚ੍ਚ ਤੇषਾਂ ਸ੍ਮृਤਂ ਕਰ੍ਮ ਵਿਪ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਤਦੁਚ੍ਯਤਾਮ੍
ਉਸ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕੋ ਵਰਣ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਇਆ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਦਿਕ ਦੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੰਮ ਕੀ ਹਨ, ਇਹ ਵੀ ਦੱਸੋ।
ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯ ਉਵਾਚ। ਸਤ੍ਵਾਭਿਧ੍ਯਾਯਿਨਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸਿਸृਕ੍ਸ਼ੋਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪ੍ਰਜਾਃ। ਅਜਾਯਂਤ ਕੁਰੁਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਸਤ੍ਵੋਦ੍ਰਿਕ੍ਤਾ ਮੁਖਾਤ੍ਪ੍ਰਜਾਃ
ਪੁਲਸਤਿਆ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੋ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਉਹ ਸਤਗੁਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਭਲਾਈ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸੀ; ਹੇ ਕੁਰੁ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹ ਜੀਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।
ਵਕ੍ਸ਼ਸੋ ਰਜਸੋਦ੍ਰਿਕ੍ਤਾਸ੍ਤਥਾਨ੍ਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋਭਵਨ੍। ਰਜਸਸ੍ਤਮਸਸ਼੍ਚੈਵ ਸਮੁਦ੍ਰਿਕ੍ਤਾਸ੍ਤਥੋਰੁਤਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਛਾਤੀ ਤੋਂ ਰਜੋਗੁਣ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਏ; ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਜ ਤੇ ਤਮ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।
ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਮਨ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਜਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸਸਰ੍ਜ ਕੁਰੁਸਤ੍ਤਮ। ਤਮਃਪ੍ਰਧਾਨਾਸ੍ਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਚਾਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣ੍ਯਮਿਦਂ ਤਤਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਹੋਰ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਹੇ ਕੁਰੁ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਤਮੋਗੁਣ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਤੇ ਇਥੋਂ ਚਾਰ ਵਰਣ ਬਣੇ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾ ਵੈਸ਼੍ਯਾਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਨृਪਸਤ੍ਤਮ। ਪਾਦੋਰੁਵਕ੍ਸ਼ਸ੍ਥਲਤੋ ਮੁਖਤਸ਼੍ਚ ਸਮੁਦ੍ਗਤਾਃ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼, ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ, ਹੇ ਰਾਜਾ! ਪੈਰਾਂ, ਰਾਣਾਂ, ਛਾਤੀ ਤੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।
ਯਜ੍ਞਨਿष੍ਪਤ੍ਤਯੇ ਸਰ੍ਵਮੇਤਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚਕਾਰ ਹ। ਚਾਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣ੍ਯਂ ਮਹਾਰਾਜ ਯਜ੍ਞਸਾਧਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਯਜਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਚਾਰ ਵਰਣਾਂ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਯਜਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸਾਧਨ ਹੈ।
ਯਜ੍ਞੇਨਾਪ੍ਯਾਯਿਤਾ ਦੇਵਾ ਵृष੍ਟ੍ਯੁਤ੍ਸਰ੍ਗੇਣ ਮਾਨਵਾਃ। ਆਪ੍ਯਾਯਂਤੇ ਧਰ੍ਮਯਜ੍ਞਾ ਯਤਃ ਕਲ੍ਯਾਣਹੇਤਵਃ
ਯਜਨ ਨਾਲ ਦੇਵਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਨੇਕ ਯਜਨ ਹੀ ਭਲਾਈ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਨਿष੍ਪਦ੍ਯਂਤੇ ਨਰੈਸ੍ਤੇ ਤੁ ਸੁਕਰ੍ਮਨਿਰਤੈਃ ਸਦਾ। ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਚਰਣਾਪੇਤੈਃ ਸਦ੍ਭਿਃ ਸਨ੍ਮਾਰ੍ਗਗਾਮਿਭਿਃ
ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਦਾ ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਮੰਦੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਹਟੇ ਹੋਏ, ਨੇਕ ਤੇ ਸੱਚੇ ਰਾਹ ਤੇ ਤੁਰਦੇ ਹਨ।