ਰਜੋਮਾਤ੍ਰੋਤ੍ਕਟਾ ਜਾਤਾ ਮਨੁष੍ਯਾਃ ਕੁਰੁਸਤ੍ਤਮ। ਤਾਮਪ੍ਯਾਸ਼ੁ ਸ ਤਤ੍ਯਾਜ ਤਨੁਮਾਦ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ
ਰਜਸ ਗੁਣ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਉਸ ਦੇਹ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਹੇ ਕੁਰੁਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ। ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਦੇਹ ਵੀ ਪ੍ਰਜਾ-ਪਤੀ ਨੇ ਜਲਦੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ।
ਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾ ਸਮਭਵਚ੍ਚਾਪਿ ਪ੍ਰਾਕ੍ਸਂਧ੍ਯਾ ਯਾਭਿਧੀਯਤੇ। ਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾਗਮੇ ਤੁ ਬਲਿਨੋ ਮਨੁष੍ਯਾਃ ਪਿਤਰਸ੍ਤਥਾ
ਉਹ ਦੇਹ ਚਾਨਣ ਬਣ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕ ਸੰਧਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਨਣ ਆਉਣ ਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਪਿਤਰ ਉਪਜਦੇ ਹਨ।
ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ ਸਂਧ੍ਯਾਸਮਯੇ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੇ ਪ੍ਰਭਵਂਤਿ ਵੈ। ਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਹਨੀ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾ ਚਤ੍ਵਾਰ੍ਯੇਤਾਨਿ ਵੈ ਵਿਭੋਃ
ਹੇ ਰਾਜਾ, ਸੰਧਿਆ ਸਮੇਂ ਉਹ ਜੀਵ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਚਾਨਣ, ਰਾਤ, ਦਿਨ ਤੇ ਸੰਧਿਆ—ਇਹ ਚਾਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ਤੁ ਸ਼ਰੀਰਾਣਿ ਤ੍ਰਿਗੁਣੋਪਾਸ਼੍ਰਯਾਣਿ ਚ। ਰਜੋਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਿਕਾਮੇਵ ਤਤੋਨ੍ਯਾਂ ਜਗृਹੇ ਤਨੁਂ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀਆਂ ਦੇਹਾਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਰਜਸ ਗੁਣ ਵਾਲੀ ਹੋਰ ਦੇਹ ਧਾਰ ਲਈ।
ਤਤਃ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋਜਾਤਾ ਜਜ੍ਞੇ ਕੋਪਸ੍ਤਯਾ ਕृਤਃ। ਕ੍ਸ਼ੁਤ੍ਕ੍ਸ਼ਾਮੋ ਹ੍ਯਂਧਕਾਰੇ ਤੁ ਸੋਸृਜਦ੍ਭਗਵਾਂਸ੍ਤਤਃ
ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਭੁੱਖ ਤੋਂ, ਉਸ ਦੀ ਰੋਸ ਪੈਦਾ ਹੋਈ। ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਪਦੇ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਚਿਆ।
ਵਿਰੂਪਾ ਅਤ੍ਤੁਕਾਮਾਸ੍ਤੇ ਸਮਧਾਵਂਤ ਤਂ ਪ੍ਰਭੁਮ੍। ਰਕ੍ਸ਼ਤਾਮੇष ਯੈਰੁਕ੍ਤਂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਸ੍ਤੇ ਤਤੋਭਵਨ੍
ਉਹ ਵਿਅੰਗ ਰੂਪ ਜੀਵ, ਖਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਏ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਆਓ, ਅਸੀਂ ਇਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੀਏ,' ਉਹ ਰਾਖਸ਼ ਬਣ ਗਏ।
ਊਚੁਃ ਖਾਦਾਮ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ ਯੇ ਤੇ ਯਕ੍ਸ਼ਾਸ੍ਤੁ ਤੇਭਵਨ੍। ਅਤਿਭੀਤਸ੍ਯ ਤਾਨ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਕੇਸ਼ਾਃ ਸ਼ੀਰ੍ਯਨ੍ਤਿ ਵੇਧਸਃ ੧੦੦ 1.3.
ਕੁਝ ਹੋਰ ਆਖਣ ਲੱਗ ਪਏ, 'ਆਓ, ਅਸੀਂ ਖਾਈਏ,' ਤੇ ਉਹ ਯਕਸ਼ ਬਣ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਦੇ ਵਾਲ ਝੜਨ ਲੱਗ ਪਏ।
ਹੀਨਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿਰਸੋ ਭੂਯਃ ਸਮਾਰੋਹਂਤਿ ਤੇ ਸ਼ਿਰਃ। ਸਰ੍ਪਣਾਤ੍ਤੇਭਵਨ੍ਸਰ੍ਪਾ ਹੀਨਤ੍ਵਾਦਹਯਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਝੜ ਗਏ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸਿਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ। ਉਹ ਰੇਂਦਿਆਂ-ਰੇਂਦਿਆਂ ਸੱਪ ਬਣ ਗਏ, ਤੇ ਘਾਟ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਸੱਪ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੇਨ ਵੈ ਸ੍ਰष੍ਟ੍ਰਾ ਕ੍ਰੋਧਾਤ੍ਮਾਨੋ ਵਿਨਿਰ੍ਮਿਤਾਃ। ਵਰ੍ਣੇਨ ਕਪਿਸ਼ੇਨੋਗ੍ਰਾ ਭੂਤਾਸ੍ਤੇ ਪਿਸ਼ਿਤਾਸ਼ਿਨਃ
ਫਿਰ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਨੇ ਰੋਸ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਤੇ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਬਣ ਗਏ।
ਧਯਤੋ ਗਾਂ ਸਮੁਦ੍ਭੂਤਾ ਗਂਧਰ੍ਵਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍। ਪਿਬਂਤੋ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਵਾਚਂ ਗਂਧਰ੍ਵਾਸ੍ਤੇਨ ਤੇऽਭਵਨ੍
ਜਦੋਂ ਉਹ ਗਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਪੀ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਤੋਂ ਗੰਧਰਵ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਬੋਲੀ ਪੀ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਵੀ ਗੰਧਰਵ ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।
ਏਤਾਨਿ ਸृष੍ਟ੍ਵਾ ਭਗਵਾਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤਚ੍ਛਕ੍ਤਿਚੋਦਿਤਃ। ਤਤਃ ਸ੍ਵਚ੍ਛਂਦਤੋऽਨ੍ਯਾਨਿ ਵਯਾਂਸਿ ਵਯਸੋऽਸृਜਤ੍
ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਰਚ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੋਰ ਪੰਛੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ।
ਅਵਯੋ ਵਕ੍ਸ਼ਸਸ਼੍ਚਕ੍ਰੇ ਮੁਖਤੋਜਾਂਸ਼੍ਚ ਸृष੍ਟਵਾਨ੍। ਸृष੍ਟਵਾਨੁਦਰਾਦ੍ਗਾਸ਼੍ਚ ਮਹਿषਾਂਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਛਾਤੀ ਤੋਂ ਪੰਛੀ ਬਣਾਏ, ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਬੱਕਰੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ। ਪੇਟ ਤੋਂ ਗਾਂਵਾਂ ਤੇ ਮੱਝਾਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ।
ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਂ ਚਾਸ਼੍ਵਾਨ੍ਸ ਮਾਤਂਗਾਨ੍ਰਾਸਭਾਨ੍ਗਵਯਾਨ੍ਮृਗਾਨ੍। ਉष੍ਟ੍ਰਾਨਸ਼੍ਵਤਰਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਨ੍ਯਂਕੂਨਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਜਾਤਯਃ
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਘੋੜੇ, ਹਾਥੀ, ਖੋਤੇ, ਜੰਗਲੀ ਸਾਂਡ, ਹਿਰਣ, ਊਠ, ਖਚਰ ਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ।
ਓषਧ੍ਯਃ ਫਲਮੂਲਿਨ੍ਯੋ ਰੋਮਭ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਜਜ੍ਞਿਰੇ। ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗਮੁਖੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਕਲ੍ਪਸ੍ਯਾਦੌ ਨृਪੋਤ੍ਤਮ
ਉਸ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਫਲਾਂ ਤੇ ਜੜਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ। ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁੱਗ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੇ, ਕਲਪ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਵਧੀਆ!
ਸृष੍ਟ੍ਵਾ ਪਸ਼੍ਵੋषਧੀਸ੍ਸਮ੍ਯਕ੍ਯੁਯੋਜ ਸ ਤਦਾਧ੍ਵਰੇ। ਗਾਮਜਂ ਮਹਿषਮ੍ਮੇषਮਸ਼੍ਵਾਸ਼੍ਵਤਰਗਰ੍ਦਭਾਨ੍
ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਤੇ ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਰਚ ਲਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਯਜਨਾ ਲਈ ਨਿਯਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ: ਗਾਂ, ਬੱਕਰੀ, ਮੱਝ, ਭੇਡ, ਘੋੜਾ, ਖਚਰ ਤੇ ਖੋਤਾ।
ਏਤਾਨ੍ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਪਸ਼ੂਨਾਹੁਰਾਰਣ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਨਿਬੋਧਮੇ। ਸ਼੍ਵਾਪਦੋ ਦ੍ਵਿਖੁਰੋ ਹਸ੍ਤੀ ਵਾਨਰਃ ਪਞ੍ਚਮਃ ਖਗਃ
ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਜੰਗਲ ਦੇ ਪਸ਼ੂ ਸੁਣ: ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲਾ, ਦੋ-ਖੁਰ ਵਾਲਾ, ਹਾਥੀ, ਚੌਥਾ ਵਾਂਦਰ, ਪੰਜਵਾਂ ਪੰਛੀ।
ਉष੍ਟ੍ਰਕਾਃ ਪਸ਼ਵष੍षष੍ਠਾਸ੍ਸਪ੍ਤਮਾਸ੍ਤੁ ਸਰੀਸृਪਾਃ। ਗਾਯਤ੍ਰਂ ਚ ऋਚਸ਼੍ਚੈਵ ਤ੍ਰਿਵृਤ੍ਸੋਮਂ ਰਥਨ੍ਤਰਮ੍
ਊਠ ਛੇਵੀਂ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪਸ਼ੂ ਹਨ, ਤੇ ਸਰਪ ਸੱਤਵੀਂ ਕਿਸਮ। ਗਾਇਤਰੀ ਤੇ ਰਿਕ ਮੰਤ੍ਰ, ਤਿੰਨ-ਭਾਗੀ ਸੋਮ ਤੇ ਰਥੰਤਰੀ।
ਅਗ੍ਨਿष੍ਟੋਮਂ ਚ ਯਜ੍ਞਾਨਾਂ ਨਿਰ੍ਮਮੇ ਪ੍ਰਥਮਾਨ੍ਮੁਖਾਤ੍। ਯਜੂਂषਿ ਤ੍ਰੈष੍ਟੁਭਂ ਛਨ੍ਦਃ ਸ੍ਤੋਮਂ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਂ ਤਥਾ
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਯਜਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਗ્નਿਸ਼ਟੋਮ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਯਜੁਰ ਮੰਤ੍ਰ, ਤ੍ਰੈਸ਼ਟੁਭ ਛੰਦ ਤੇ ਪੰਦਰਾਂ ਭਾਗ ਵਾਲਾ ਸਤੋਮ ਵੀ।
ਬृਹਤ੍ਸਾਮ ਤਥੋਕ੍ਥਂ ਚ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਦਸृਜਨ੍ਮੁਖਾਤ੍। ਸਾਮਾਨਿ ਜਗਤੀਚ੍ਛਨ੍ਦਃ ਸ੍ਤੋਮਂ ਸਪ੍ਤਦਸ਼ਂ ਤਥਾ
ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਿਹਤਸਾਮ ਤੇ ਉਕਥ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਸਾਮ ਗੀਤ, ਜਗਤੀ ਛੰਦ ਤੇ ਸਤਾਰਾਂ ਭਾਗ ਵਾਲਾ ਸਤੋਮ ਵੀ।
ਵੈਰੂਪਮਤਿਰਾਤ੍ਰਂ ਚ ਪਸ਼੍ਚਿਮਾਦਸृਜਨ੍ਮੁਖਾਤ੍। ਏਕਵਿਂਸ਼ਮਥਰ੍ਵਾਣਮਪ੍ਤੋਰ੍ਯਾਮਾਣਮੇਵ ਚ
ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਵੈਰੂਪ ਤੇ ਅਤਿਰਾਤ੍ਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਇਕੀ-ਹਿੱਸੇ ਵਾਲਾ ਅਥਰਵਣ ਤੇ ਆਪਤੋਰਯਾਮ ਵੀ।
ਆਨੁष੍ਟੁਭਂ ਸਵੈਰਾਜਮੁਤ੍ਤਰਾਦਸृਜਨ੍ਮੁਖਾਤ੍। ਉਚ੍ਚਾਵਚਾਨਿ ਭੂਤਾਨਿ ਗਾਤ੍ਰੇਭ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਜਜ੍ਞਿਰੇ
ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਨੁਸ਼ਟੁਭ ਤੇ ਸਵੈਰਾਜ ਛੰਦ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।
ਸੁਰਾਸੁਰਪਿਤॄਨ੍ਸृष੍ਟ੍ਵਾ ਮਨੁष੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ। ਤਤਃ ਪੁਨਃ ਸਸਰ੍ਜਾਸੌ ਸ ਕਲ੍ਪਾਦੌ ਪਿਤਾਮਹਃ
ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ, ਪਿਤਰ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ, ਕਲਪ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੇ, ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ, ਪੁਰਖ ਪਿਤਾ ਨੇ।
ਯਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਪਿਸ਼ਾਚਾਨ੍ਗਂਧਰ੍ਵਾਂਸ੍ਤਥੈਵਾਪ੍ਸਰਸਾਂ ਗਣਾਨ੍। ਸਿਦ੍ਧਕਿਨ੍ਨਰਰਕ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਸਿਂਹਾਨ੍ਪਕ੍ਸ਼ਿਮृਗੋਰਗਾਨ੍
ਯਕਸ਼, ਪਿਸਾਚ, ਗੰਧਰਵ, ਤੇ ਅਪਸਰਾ ਦੇ ਟੋਲਿਆਂ ਨੂੰ, ਸਿੱਧ, ਕਿੰਨਰ, ਰਾਖਸ਼, ਸ਼ੇਰ, ਪੰਛੀ, ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਸੱਪ—all ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਅਵ੍ਯਯਂ ਚ ਵ੍ਯਯਂ ਚੈਵ ਯਦਿਦਂ ਸ੍ਥਾਣੁਜਂਗਮਮ੍। ਤਤ੍ਸਸਰ੍ਜ ਤਦਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਭਗਵਾਨਾਦਿਕृਦ੍ਵਿਭੁਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਨਾਸਵੰਤ ਤੇ ਅਨਾਸ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਡੋਲ ਜਾਂ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ, ਉਸ ਸਮੇਂ, ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ।
ਤੇषਾਂ ਯੇ ਯਾਨਿ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਪ੍ਰਾਕ੍ਸृष੍ਟ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਤਿਪੇਦਿਰੇ। ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਂਤੇ ਸृਜ੍ਯਮਾਨਾਃ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੇ ਕੰਮ ਕੀਤੇ ਸੀ, ਉਹੀ ਕੰਮ ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਦੁਬਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਹਿਂਸ੍ਰਾਹਿਂਸ੍ਰੇ ਮृਦੁਕ੍ਰੂਰੇ ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮਾਵृਤਾਨृਤੇ। ਤਦ੍ਭਾਵਿਤਾਃ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਂਤੇ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਤ੍ਤਸ੍ਯ ਰੋਚਤੇ
ਕੋਈ ਹਿੰਸਕ ਜਾਂ ਅਹਿੰਸਕ, ਨਰਮ ਜਾਂ ਕਰੜਾ, ਧਰਮ ਜਾਂ ਅਧਰਮ, ਸਚ ਜਾਂ ਝੂਠ ਵੱਲ ਜਿਹੜਾ ਮਨ ਵੱਧਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਇਂਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥੇषੁ ਭੂਤੇषੁ ਸ਼ਰੀਰੇषੁ ਚ ਸ ਪ੍ਰਭੁਃ। ਨਾਨਾਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵਿਨਿਯੋਗਂ ਚ ਧਾਤੈਵ ਵ੍ਯਸृਜਤ੍ਸ੍ਵਯਂ
ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਤੇ ਕੰਮ ਲਾ ਦਿੱਤੇ।
ਨਾਮਰੂਪਂ ਚ ਭੂਤਾਨਾਂ ਕृਤ੍ਯਾਨਾਂ ਚ ਪ੍ਰਪਂਚਨਮ੍। ਵੇਦਸ਼ਬ੍ਦੇਭ੍ਯ ਏਵਾਦੌ ਦੇਵਾਦੀਨਾਂ ਚਕਾਰ ਸਃ
ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਰੂਪ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਆਦਿਕ ਲਈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੇਦ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਤੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ।
ऋषੀਣਾਂ ਨਾਮਧੇਯਾਨਿ ਯਥਾ ਵੇਦੇ ਸ਼੍ਰੁਤਾਨਿ ਵੈ। ਯਥਾਨਿਯੋਗਂ ਯੋਗ੍ਯਾਨਿ ਅਨ੍ਯੇषਾਮਪਿ ਸੋਕਰੋਤ੍
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਸੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿੱਤੇ, ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਤਾ ਮੁਤਾਬਕ ਨਾਂ ਰੱਖੇ।
ਯਥਰ੍ਤਾਵृਤੁਲਿਂਗਾਨਿ ਨਾਨਾਰੂਪਾਣਿ ਪਰ੍ਯਯੇ। ਦृਸ਼੍ਯਂਤੇ ਤਾਨਿਤਾਨ੍ਯੇਵ ਤਥਾ ਭਾਵਾ ਯੁਗਾਦਿषੁ
ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚਿੰਨ੍ਹ ਤੇ ਰੂਪ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹੀ ਹਾਲਤਾਂ ਯੁੱਗਾਂ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।