ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸਾਧਕਂ ਸਰ੍ਗਮਮਨ੍ਯਦਪਰਂ ਪ੍ਰਭੁਃ। ਤਸ੍ਯਾਭਿਧ੍ਯਾਯਤਸ੍ਸਰ੍ਗਸ੍ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਸ੍ਰੋਤੋਭ੍ਯਵਰ੍ਤਤ
ਉਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਿਕੰਮੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਹੋਰ ਇਕ ਵੱਖਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ; ਉਸ ਦੇ ਧਿਆਨ ਤੋਂ ਤਿਰ੍ਯਕਸ੍ਰੋਤਸ ਨਾਮ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ।
ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਸ੍ਰੋਤਸ੍ਤਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ। ਪਸ਼੍ਵਾਦਯਸ੍ਤੇ ਵਿਖ੍ਯਾਤਾਸ੍ਤਮਃ ਪ੍ਰਾਯਾ ਹ੍ਯਵੇਦਿਨਃ
ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਲਣ ਪਾਸੇ ਪਾਸੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਿਰ੍ਯਕਸ੍ਰੋਤਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਗਾਂ ਆਦਿ ਜੀਵ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਵਧੇਰੇ ਹਨੇਰਾ ਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਹੈ।
ਉਤ੍ਪਥਗ੍ਰਾਹਿਣਸ਼੍ਚੈਵ ਤੇ ਜ੍ਞਾਨੇ ਜ੍ਞਾਨਮਾਨਿਨਃ। ਅਹਂਕृਤਾਸ੍ਤ੍ਵਹਂਮਾਨਾ ਅष੍ਟਾਵਿਂਸ਼ਦ੍ਵਿਧਾਤ੍ਮਕਾਃ। ਅਂਤਃਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਸ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵ ਆਵृਤਾਸ੍ਤੇ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍
ਉਹ ਸਿੱਧੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਭਟਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਅਗਿਆਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ; ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਮਾਣ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਅਠਾਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹਨ, ਸਭ ਅੰਦਰੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਾਲੇ, ਪਰ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਢੱਕੇ ਹੋਏ।
ਤਮਪ੍ਯਸਾਧਕਂ ਮਤ੍ਵਾ ਧ੍ਯਾਯਤੋਨ੍ਯਸ੍ਤਤੋਭਵਤ੍। ਊਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਸ੍ਰੋਤਸ੍ਤृਤੀਯਸ੍ਤੁ ਸਾਤ੍ਵਿਕੋਰ੍ਧ੍ਵਮਵਰ੍ਤਤ
ਉਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੀ ਨਿਕੰਮੀ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਤੀਜੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ — ਸਾਤਵਿਕ, ਜੋ ਉਪਰ ਵੱਲ ਚੱਲੀ — ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ।
ਤੇ ਸੁਖਪ੍ਰੀਤਿਬਹੁਲਾ ਬਹਿਰਂਤਰਨਾਵृਤਾਃ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾ ਬਹਿਰਂਤਸ਼੍ਚ ਊਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਸ੍ਰੋਤਾਸ੍ਤਤਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਉਹ ਸੁਖ ਤੇ ਪ੍ਰੀਤਿ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਬਾਹਰ ਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਨਹੀਂ, ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੋਂ ਚਮਕਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਰਧ੍ਵਸ੍ਰੋਤਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤੁष੍ਟਾਤ੍ਮਨਸ੍ਤृਤੀਯਸ੍ਤੁ ਦੇਵਸਰ੍ਗਸ੍ਤੁ ਸਂਸ੍ਮृਤਃ। ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਸਰ੍ਗੇ ਭਵਤ੍ਪ੍ਰੀਤਿਰ੍ਨਿष੍ਪਨ੍ਨੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ਤਦਾ
ਤੀਜੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਜੋ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪੂਰੀ ਹੋਈ, ਤਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ 'ਚ ਖੁਸ਼ੀ ਆਈ।
ਤਤੋਨ੍ਯਂ ਸ ਤਦਾ ਦਧ੍ਯੌ ਸਾਧਕਂ ਸਰ੍ਗਮੁਤ੍ਤਮਮ੍। ਅਸਾਧਕਾਂਸ੍ਤੁਤਾਨ੍ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਮੁਖ੍ਯਸਰ੍ਗਾਦਿਸਂਭਵਾਨ੍
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਇਕ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਤੇ ਕਾਰਗਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ, ਮੁੱਖ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇ ਹੋਰ ਨਿਕੰਮੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ।
ਤਥਾਭਿਧ੍ਯਾਯਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸਤ੍ਯਾਭਿਧ੍ਯਾਯਿਨਸ੍ਤਤਃ। ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭੂਤਸ੍ਤਦਾਵ੍ਯਕ੍ਤਾਦਰ੍ਵਾਕ੍ਸ੍ਰੋਤਸ੍ਤੁ ਸਾਧਕਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੱਚੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਪ੍ਰਗਟ ਤੋਂ ਕਾਰਗਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ — ਅਵਾਕਸ੍ਰੋਤਸ — ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ।
ਯਸ੍ਮਾਦਰ੍ਵਾਕ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਂਤੇ ਤਤੋऽਵਾਕ੍ਸ੍ਰੋਤਸਸ੍ਤੁ ਤੇ। ਤੇ ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਬਹੁਲਾਸ੍ਤਮੋਦ੍ਰਿਕ੍ਤਾ ਰਜੋਧਿਕਾਃ
ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਲਣ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਵਾਕਸ੍ਰੋਤਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਹਨ, ਪਰ ਹਨੇਰੇ ਤੇ ਰਜਸ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੇ ਦੁਃਖਬਹੁਲਾ ਭੂਯੋਭੂਯਸ਼੍ਚ ਕਾਰਿਣਃ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾ ਬਹਿਰਂਤਸ਼੍ਚ ਮਨੁष੍ਯਾਃ ਸਾਧਕਾਸ਼੍ਚ ਤੇ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ ਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਬਾਹਰ ਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਹਨ ਤੇ ਕਾਰਗਰ ਹਨ।
ਪਂਚਮੋਨੁਗ੍ਰਹਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਧਾ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ। ਵਿਪਰ੍ਯਯੇਣ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਾ ਚ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਤੁष੍ਟ੍ਯਾ ਤਥੈਵ ਚ ੭੩ (ਤੁਲਨੀਯ - ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡ ਪੁਰਾਣਮ੍ [https://sa.wikisource.org/s/89a ੧.੧.੫.੬੧], ਲਿਙ੍ਗ ਪੁਰਾਣਮ੍ [https://sa.wikisource.org/s/4ii ੧.੭੦.੧੫੮])। ਵਿਵृਤ੍ਤਂ ਵਰ੍ਤ੍ਤਮਾਨਂ ਚ ਤੇ ਨ ਜਾਨਂਤਿ ਵੈ ਪੁਨਃ। ਭੂਤਾਦਿਕਾਨਾਂ ਭੂਤਾਨਾਂ षष੍ਠਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਪੰਜਵੀਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਿਰਪਾ ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਚਾਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ: ਉਲਟ, ਸਿਧੀ, ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਰਾਹੀਂ। ਛੇਵੀਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਭੂਤਾਦੀ, ਉਹ ਜੀਵ ਹਨ ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਜਾਂ ਮੌਜੂਦਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।
ਤੇ ਪਰਿਗ੍ਰਾਹਿਣਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸਵਿਭਾਗਤਰਾਸ੍ਤੁ ਤੇ। ਚੋਦਨਾ ਜਾਪ੍ਯਸ਼ੀਲਾਸ਼੍ਚ ਜ੍ਞੇਯਾ ਭੂਤਾਦਿਕਾਸ੍ਤੁ ਤੇ
ਉਹ ਸਭ ਪਕੜਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਕਤਾਵਾਂ ਤੇ ਜਾਪ ਕਰਨ ਦੀ ਆਦਤ ਵਾਲੇ ਜਾਣੋ, ਤੇ ਇਹ ਭੂਤਾਦਿਕ ਹਨ।
ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਕਥਿਤਾਃ ਸਰ੍ਗਾਃ षਡਤ੍ਰ ਨृਪਸਤ੍ਤਮ। ਪ੍ਰਥਮੋ ਮਹਤਸ੍ਸਰ੍ਗੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ਤੁ ਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਇੱਥੇ ਛੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ: ਪਹਿਲੀ ਮਹਤ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ, ਦੂਜੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ।
ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਣਾਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਸ੍ਤੁ ਭੂਤਸਰ੍ਗੋਹਿ ਸ ਸ੍ਮृਤਃ। ਵੈਕਾਰਿਕਸ੍ਤृਤੀਯਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਗਸ਼੍ਚੈਂਦ੍ਰਿਯਕਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਦੂਜੀ ਤਨਮਾਤਰਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੀਜੀ ਵੈਕਾਰਿਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੇष ਪ੍ਰਾਕृਤਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸਂਭੂਤੋ ਬੁਦ੍ਧਿਪੂਰ੍ਵਕਃ। ਮੁਖ੍ਯਸਰ੍ਗਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਸ੍ਤੁ ਮੁਖ੍ਯਾ ਵੈ ਸ੍ਥਾਵਰਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਿਕ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ, ਜੋ ਬੁੱਧੀ ਰਾਹੀਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ; ਚੌਥੀ ਮੁੱਖ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਸਥਾਵਰ ਜੀਵ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਸ੍ਰੋਤਸ਼੍ਚ ਯਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਸ੍ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਯੋਨ੍ਯਸ੍ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ। ਤਤੋਰ੍ਧ੍ਵਸ੍ਰੋਤਸਾਂ षष੍ਠੋ ਦੇਵਸਰ੍ਗਸ੍ਤੁ ਸ ਸ੍ਮृਤਃ
ਜੋ ਤਿਰ੍ਯਕਸ੍ਰੋਤਸ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੀ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੇਵੀਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ — ਦੇਵਾਂ ਦੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਰਧ੍ਵਸ੍ਰੋਤਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤੋਰ੍ਵਾਕ੍ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਸਰ੍ਗਃ ਸਪ੍ਤਮਃ ਸ ਤੁ ਮਾਨੁषਃ। ਅष੍ਟਮੋਨੁਗ੍ਰਹਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸਾਤ੍ਵਿਕਸ੍ਤਾਮਸਸ੍ਤੁ ਸਃ
ਫਿਰ ਸੱਤਵਾਂ ਸਿਰਜਣ ਵਾਕ-ਸਰੋਤ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣ ਹੈ। ਅੱਠਵੀਂ ਸਿਰਜਣ ਕਿਰਪਾ ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਤਵ ਗੁਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਤੇ ਤਾਮਸ ਗੁਣ ਵਾਲੀ ਸਿਰਜਣ ਵੀ ਉਹੀ ਹੈ।
ਪਂਚੈਤੇ ਵੈਕृਤਾਃ ਸਰ੍ਗਾਃ ਪ੍ਰਾਕृਤਾਸ੍ਤੁ ਤ੍ਰਯਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ। ਪ੍ਰਾਕृਤੋ ਵੈਕृਤਸ਼੍ਚੈਵ ਕੌਮਾਰੋ ਨਵਮਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਇਹ ਪੰਜ ਸਿਰਜਣਾਂ ਵਿਕਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਪਹਿਲੀਆਂ ਤਿੰਨ ਮੁਢਲੀਆਂ ਹਨ। ਨੌਵੀਂ, ਜੋ ਕੌਮਾਰ ਸਿਰਜਣ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਢਲੀ ਤੇ ਵਿਕਾਰ ਵਾਲੀ ਦੋਹਾਂ ਹੈ।
ਏਤੇ ਤਵ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਾ ਨਵਸਰ੍ਗਾਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ। ਪ੍ਰਾਕृਤਾ ਵੈਕृਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਜਗਤੋ ਮੂਲਹੇਤਵਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਜਾ-ਪਤੀ ਦੀਆਂ ਨੌਂ ਸਿਰਜਣਾਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ—ਮੁਢਲੀਆਂ ਤੇ ਵਿਕਾਰ ਵਾਲੀਆਂ—ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮੂਲ ਕਾਰਣ ਹਨ।
ਸृਜਤੋ ਜਗਦੀਸ਼ਸ੍ਯ ਕਿਮਨ੍ਯਚ੍ਛ੍ਰੋਤੁਮਰ੍ਹਸਿ। ਭੀष੍ਮ ਉਵਾਚ। ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਾਤ੍ਕਥਿਤਾਃ ਸਰ੍ਗਾ ਦੇਵਾਦੀਨਾਂ ਗੁਰੋਸ੍ਤਥਾ
ਜਗਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਿਰਜਣ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ? ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਦੇਵਤਿਆਂ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀਆਂ ਸਿਰਜਣਾਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ।
ਵਿਸ੍ਤਰਾਚ੍ਛ੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਤ੍ਵਤ੍ਤੋ ਮੁਨਿਵਰੋਤ੍ਤਮ। ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯ ਉਵਾਚ। ਕਰ੍ਮਭਿਰ੍ਭਾਵਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇਕੁਸ਼ਲਾਕੁਸ਼ਲੈਸ੍ਤੁ ਤੇ
ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ। ਪੁਲਸਤਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ—ਚੰਗੇ ਤੇ ਮੰਦੇ—ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਖ੍ਯਾਤ੍ਯਾ ਤਯਾ ਹ੍ਯਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਾਃ ਸਂਹਾਰੇ ਹ੍ਯੁਪਸਂਹृਤਾਃ। ਸ੍ਥਾਵਰਾਨ੍ਤਾਸ੍ਸੁਰਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਜਾ ਰਾਜਂਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਾਃ
ਉਸ ਮਾਣ-ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਪਰ ਸੰਹਾਰ ਵੇਲੇ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਰਾਜਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਚਲ ਤੱਕ, ਪ੍ਰਜਾ ਚਾਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਕੁਰ੍ਵਤਃ ਸृष੍ਟਿਂ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਮਾਨਸਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ। ਤਤੋ ਦੇਵਾਸੁਰਪਿਤॄਨ੍ਮਾਨੁषਾਂਸ੍ਤੁ ਚਤੁष੍ਟਯਂ
ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮਨ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਹੋਈਆਂ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ। ਫਿਰ ਚਾਰ ਜਾਤੀਆਂ—ਦੇਵਤਾ, ਅਸੁਰ, ਪਿਤਰ ਤੇ ਮਨੁੱਖ—ਜਨਮ ਲਏ।
ਸਿਸृਕ੍ਸ਼ੁਰਂਭਾਂਸ੍ਯੇਤਾਨਿ ਸ੍ਵਮਾਤ੍ਮਾਨਮਯੂਯੁਜਤ੍। ਮੁਕ੍ਤਾਤ੍ਮਨਸ੍ਤਤੋ ਜਾਤਾ ਦੁਰਾਤ੍ਮਾਨਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ
ਇਹ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਆਪ ਜੋੜਿਆ। ਮੁਕਤ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਜਾ-ਪਤੀ ਦੇ ਮੰਦ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਜਨਮ ਲਏ।
ਸਿਸृਕ੍ਸ਼ੋਰ੍ਜਘਨਾਤ੍ਪੂਰ੍ਵਂ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਤ੍ਵਸੁਰਾਸ੍ਤਤਃ। ਤਤ੍ਯਾਜ ਤਾਂ ਤਤੋ ਦੁष੍ਟਾਨ੍ਤਮੋਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਿਕਾਂ ਤਨੁਂ
ਜਦੋਂ ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਸੁਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਮੰਦੀ, ਤਾਮਸ ਗੁਣ ਵਾਲੀ ਦੇਹ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ।
ਸਾ ਤੁ ਤ੍ਯਕ੍ਤਾ ਤਨੁਸ੍ਤੇਨ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰਾਭੂਦ੍ਵਿਭਾਵਰੀ। ਸਿਸृਕ੍ਸ਼ੁਰਨ੍ਯਦੇਹਸ੍ਥਃ ਪ੍ਰੀਤਿਮਾਪੁਸ੍ਤਤਃ ਸੁਰਾਃ
ਉਹ ਦੇਹ ਛੱਡਣ ਨਾਲ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਰਾਤ ਬਣ ਗਈ। ਫਿਰ, ਨਵੀਂ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਪਾਈ।
ਸਤ੍ਵੋਦ੍ਰਿਕ੍ਤਾਃ ਸਮੁਦ੍ਭੂਤਾ ਮੁਖਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਨृਪ। ਤ੍ਯਕ੍ਤਾ ਸਾਪਿ ਤਨੁਸ੍ਤੇਨ ਸਤ੍ਵਪ੍ਰਾਯਮਭੂਦ੍ਦਿਨਂ
ਸੱਤਵ ਗੁਣ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਜੀਵ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਉਪਜੇ, ਹੇ ਰਾਜਾ। ਉਹ ਦੇਹ ਵੀ ਛੱਡੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੱਤਵ ਗੁਣ ਵਾਲਾ ਦਿਨ ਬਣ ਗਿਆ।
ਤਤੋ ਹਿ ਬਲਿਨੋ ਰਾਤ੍ਰਾਵਸੁਰਾ ਦੇਵਤਾਦਿ ਵਾ। ਸਤ੍ਵਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਿਕਾਂ ਚੈਵ ਤਤੋਨ੍ਯਾਂ ਜਗृਹੇ ਤਨੁਮ੍
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਤਾਕਤਵਰ ਅਸੁਰ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਸੱਤਵ ਗੁਣ ਵਾਲੀ ਹੋਰ ਦੇਹ ਧਾਰ ਲਈ।
ਪਿਤृਵਨ੍ਮਨ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਪਿਤਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਜਜ੍ਞਿਰੇ। ਉਤ੍ਸਸਰ੍ਜ ਪਿਤॄਨ੍ਕृਤ੍ਵਾ ਤਤਸ੍ਤਾਮਪਿ ਸ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਿਤਰ ਮੰਨਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਪਿਤਰ ਜਨਮ ਲਏ। ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਹ ਦੇਹ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ।
ਸਾ ਚੋਤ੍ਸृष੍ਟਾ ਭਵਤ੍ਸਂਧ੍ਯਾ ਦਿਨਨਕ੍ਤਾਂਤਰਾ ਸ੍ਥਿਤਿਃ। ਰਜੋਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਿਕਾਮਨ੍ਯਾਂ ਜਗृਹੇ ਸ ਤਨੁਂ ਤਤਃ
ਉਹ ਛੱਡੀ ਹੋਈ ਦੇਹ ਸੰਧਿਆ ਬਣ ਗਈ, ਜੋ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਰਜਸ ਗੁਣ ਵਾਲੀ ਹੋਰ ਦੇਹ ਧਾਰ ਲਈ।