ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਃ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯ ਏਵੋਪਚਾਰਤਃ। ਨਿਜੇਨ ਤਸ੍ਯ ਮਾਨੇਨ ਆਯੁਰ੍ਵਰ੍षਸ਼ਤਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਵਿਦਵਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਸਦਾ ਲਈ ਹੈ; ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਮਾਪ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸਦੀ ਉਮਰ ਸੌ ਸਾਲ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਤ੍ਪਰਾਖ੍ਯਂ ਪਰਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਚ ਤਦਰ੍ਦ੍ਧਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਮ੍। ਕਾष੍ਠਾ ਪਂਚਦਸ਼ਾਖ੍ਯਾ ਤਾ ਨਿਮੇषਾ ਨृਪਸਤ੍ਤਮ
ਉਸਨੂੰ ਪਰਾਰਧ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਅੱਧਾ ਵੀ ਵਰਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਰਾਜਨ, ਪੰਦਰਾਂ ਨਿਮੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਾਠਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਾष੍ਠਾ ਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਕਲਾ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਕਲਾ ਮੌਹੂਰ੍ਤ੍ਤਿਕੋ ਵਿਧਿਃ। ਤਾਵਤ੍ਸਂਖ੍ਯੈਰਹੋਰਾਤ੍ਰਂ ਮੁਹੂਰ੍ਤ੍ਤੈਰ੍ਮਾਨੁषਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਤੀਹ ਕਾਠੇ ਇਕ ਕਲਾ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਤੀਹ ਕਲਾਵਾਂ ਇਕ ਮੁਹੂਰਤ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਾਣਿ ਤਾਵਂਤਿ ਮਾਸਃ ਪਕ੍ਸ਼ਦ੍ਵਯਾਤ੍ਮਕਃ। ਤੈष੍षਡ੍ਭਿਰਯਨਂ ਵਰ੍षਮਯਨੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੋਤ੍ਤਰੇ
ਇੰਨੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਮਿਲ ਕੇ, ਮਹੀਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੋ ਪੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਮਿਲ ਕੇ, ਵਰ੍ਹਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਯਨਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਰਾਤ੍ਰਿਰ੍ਦੇਵਾਨਾਮੁਤ੍ਤਰਂ ਦਿਨਮ੍। ਦਿਵ੍ਯੈਰ੍ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰੈਸ੍ਤੁ ਕृਤਤ੍ਰੇਤਾਦਿਸਂਜ੍ਞਿਤਮ੍
ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਦੱਖਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਰਾਤ ਹੈ, ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਿਨ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਤ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਆਦਿ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਭਿਸ੍ਤਦ੍ਵਿਭਾਗਂ ਨਿਬੋਧ ਮੇ। ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਤ੍ਰੀਣਿਦ੍ਵੇ ਚੈਕਂ ਕृਤਾਦਿषੁ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍
ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਨੂੰ ਬਾਰਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਕ੍ਰਿਤ ਆਦਿ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਚਾਰ, ਤਿੰਨ, ਦੋ ਅਤੇ ਇਕ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਦਿਵ੍ਯਾਬ੍ਦਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਯੁਗੇष੍ਵਾਹੁਃ ਪੁਰਾਵਿਦਃ। ਤਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣੈਃ ਸ਼ਤੈਃ ਸਂਧ੍ਯਾ ਪੂਰ੍ਵਾ ਤਤ੍ਰਾਭਿਧੀਯਤੇ
ਪੁਰਾਣੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਰ ਯੁਗ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਹਿਲੀ ਸੰਧਿਆ ਵੀ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਂਧ੍ਯਾਂਸ਼ਕਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਤੁਲ੍ਯੋ ਯੁਗਸ੍ਯਾਨਂਤਰੋ ਹਿ ਯਃ। ਸਂਧ੍ਯਾਸਂਧ੍ਯਾਂਸ਼ਯੋਰਂਤਃ ਕਾਲੋ ਯੋ ਨृਪਸਤ੍ਤਮ
ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਸੰਧਿਆ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਪਹਿਲੀ ਸੰਧਿਆ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੰਧਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਾ ਸਮਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ।
ਯੁਗਾਖ੍ਯਃ ਸ ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਕृਤਤ੍ਰੇਤਾਦਿਸਂਜ੍ਞਿਤਃ। ਕृਤਂ ਤ੍ਰੇਤਾ ਦ੍ਵਾਪਰਂ ਚ ਕਲਿਸ਼੍ਚੈਵ ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਮ੍
ਇਹ ਸਮਾਂ ਯੁਗ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਤ, ਤ੍ਰੇਤਾ, ਦੁਆਪਰ ਅਤੇ ਕਲਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਚਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਚਤੁਰਯੁਗ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ਸਹਸ੍ਰਂ ਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਦਿਵਸਂ ਨृਪ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਦਿਵਸੇ ਰਾਜਨ੍ਮਨਵਸ਼੍ਚ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਐਸੇ ਹਜ਼ਾਰ ਚਤੁਰਯੁਗਾਂ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਇੱਕ ਦਿਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਮਨੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਭਵਂਤਿ ਪਰਿਮਾਣਂ ਚ ਤੇषਾਂ ਕਾਲਕृਤਂ ਸ਼ृਣੁ। ਸਪ੍ਤਰ੍षਯਃ ਸੁਰਾਃ ਸ਼ਕ੍ਰੋ ਮਨੁਸ੍ਤਤ੍ਸੂਨਵੋ ਨृਪ
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੈ: ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੇਵਤੇ, ਇੰਦ੍ਰ, ਮਨੂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ।
ਏਕਕਾਲੇ ਹਿ ਸृਜ੍ਯਂਤੇ ਸਂਹ੍ਰਿਯਂਤੇ ਚ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍। ਚਤਰ੍ਯੁਗਾਨਾਂ ਸਂਖ੍ਯਾਤਾ ਸਾਧਿਕਾ ਹ੍ਯੇਕਸਪ੍ਤਤਿਃ
ਇਹ ਸਭ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਤੇ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਅਤੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ। ਚਤੁਰਯੁਗਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਇਕਹੱਤਰ ਤੋਂ ਕੁਝ ਵੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਮਨ੍ਵਂਤਰਂ ਮਨੋਃ ਕਾਲਃ ਸੁਰਾਦੀਨਾਂ ਚ ਪਾਰ੍ਥਿਵ। ਅष੍ਟੌ ਸ਼ਤਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਦਿਵ੍ਯਯਾ ਸਂਖ੍ਯਯਾ ਸ੍ਮृਤਃ
ਮਨਵੰਤਰ ਮਨੂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ। ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਠ ਲੱਖ ਸਾਲ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦ੍ਵਿਪਂਚਾਸ਼ਤ੍ਤਥਾਨ੍ਯਾਨਿ ਸਹਸ੍ਰਾਣ੍ਯਧਿਕਾਨਿ ਚ। ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਕੋਟ੍ਯਸ੍ਤੁ ਸਂਪੂਰ੍ਣਾਃ ਸਂਖ੍ਯਾਤਾਃ ਸਂਖ੍ਯਯਾ ਨृਪ
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬਾਹਵੀਂ ਹਜ਼ਾਰ ਹੋਰ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਜਨ। ਪੂਰੀ ਗਿਣਤੀ ਤੀਹ ਕਰੋੜ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਸਪ੍ਤषष੍ਟਿਸ੍ਤਥਾਨ੍ਯਾਨਿ ਨਿਯੁਤਾਨਿ ਮਹਾਮਤੇ। ਵਿਂਸ਼ਤਿਸ਼੍ਚ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਕਾਲੋਯਮਧਿਕਂ ਵਿਨਾ
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸੜਸਠ ਨਿਯੁਤ ਅਤੇ ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਹੋਰ ਹਨ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਬੁਧੀ। ਇਹ ਸਮਾਂ ਵਾਧੂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੈ।
ਮਨ੍ਵਂਤਰਸ੍ਯ ਸਂਖ੍ਯੇਯਂ ਮਾਨੁषੈਰਿਹ ਵਤ੍ਸਰੈਃ। ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਦਸ਼ਗੁਣੋ ਹ੍ਯੇष ਕਾਲੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਮਹਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਮਨਵੰਤਰ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਇੱਥੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਾਂ ਚੌਦਾਂ ਗੁਣਾ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਇੱਕ ਦਿਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੋ ਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕੋ ਨਾਮ ਤਸ੍ਯਾਂਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸਂਚਰਃ। ਤਦਾਹਿ ਦਹ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਂ ਭੂਰ੍ਭੁਵਾਦਿਕਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਦਿਨ ਨੈਮਿਤਿਕਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਪ੍ਰਲੈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕ — ਭੂ, ਭੁਵ, ਆਦਿ — ਸਾਰੇ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਜਨਂ ਪ੍ਰਯਾਂਤਿ ਤਾਪਾਰ੍ਤ੍ਤਾ ਮਹਰ੍ਲੋਕਨਿਵਾਸਿਨਃ। ਏਕਾਰ੍ਣਵੇ ਤੁ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦਾਂ ਵਰਃ
ਮਹਰਲੋਕ ਦੇ ਵਾਸੀ, ਜੋ ਤਾਪ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਨਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਇਕ ਸਮੁੰਦਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ,
ਭੋਗਿਸ਼ਯ੍ਯਾਗਤਃ ਸ਼ੇਤੇ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਗ੍ਰਾਸਬृਂਹਿਤਃ। ਜਨਸ੍ਥੈਰ੍ਯੋਗਿਭਿਰ੍ਦ੍ਦੇਵਸ਼੍ਚਿਂਤ੍ਯਮਾਨੋ ਜਗਦ੍ਵਿਭੁਃ
ਸਰਪ ਦੀ ਸੈਣੀ ਤੇ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਕੇ। ਜਨਲੋਕ ਦੇ ਸਥਿਰ ਯੋਗੀਆਂ ਵੱਲੋਂ, ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣਾਂ ਹਿ ਤਾਂ ਰਾਤ੍ਰਿਂ ਤਦਂਤੇ ਸृਜਤੇ ਪੁਨਃ। ਏਵਂ ਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਵਰ੍षਮੇਵਂ ਵਰ੍षਸ਼ਤਂ ਚ ਤਤ੍
ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਰਾਤ, ਜਿਸ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਉਤਨੀ ਹੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਉਹ ਮੁੜ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ, ਤੇ ਐਸੇ ਹੀ ਸੌ ਸਾਲ।
ਸ਼ਤਂ ਹਿ ਤਸ੍ਯ ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਪਰਮਾਯੁਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ। ਏਕਮਸ੍ਯ ਵ੍ਯਤੀਤਂ ਤੁ ਪਰਾਰ੍ਧਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋਨਘ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸੌ ਸਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਪਰਾਰਧ ਪੂਰਾ ਹੋ ਚੁਕਾ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ।
ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇਭੂਨ੍ਮਹਾਕਲ੍ਪਃ ਪਾਦ੍ਮ ਇਤ੍ਯਭਿਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ। ਦ੍ਵਿਤੀਯਸ੍ਯ ਪਰਾਰ੍ਧਸ੍ਯ ਵਰ੍ਤਮਾਨਸ੍ਯ ਵੈ ਨृਪ
ਉਸ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਪਾਦਮ ਨਾਮਕ ਮਹਾਂਕਲਪ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਹੁਣ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦੂਜਾ ਪਰਾਰਧ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਵਾਰਾਹ ਇਤਿ ਕਲ੍ਪੋਯਂ ਪ੍ਰਥਮਃ ਪਰਿਕਲ੍ਪਿਤਃ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਨਾਰਾਯਣਾਖ੍ਯੋਸੌ ਕਲ੍ਪਾਦੌ ਭਗਵਾਨ੍ਯਥਾ
ਇਹ ਵਾਰਾਹ ਕਲਪ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਲਪ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਨਾਰਾਇਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀ।
ਸਸਰ੍ਜ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿ ਤਦਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਮਹਾਮੁਨੇ। ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯ ਉਵਾਚ। ਪ੍ਰਜਾਃ ਸਸਰ੍ਜ ਭਗਵਾਨਨਾਦਿਸ੍ਸਰ੍ਵਸਂਭਵਃ
ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ—ਇਹ ਦੱਸੋ, ਵੱਡੇ ਮੁਨੀ। ਪੁਲਸਤਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਭ ਕੁਝ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ।
ਅਤੀਤਕਲ੍ਪਾਵਸਾਨੇ ਨਿਸ਼ਾਸੁਪ੍ਤੋਤ੍ਥਿਤਃ ਪ੍ਰਭੁਃ। ਸਤ੍ਵੋਦ੍ਰਿਕ੍ਤਸ੍ਤਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਲੋਕਮਵੈਕ੍ਸ਼ਤ
ਪਿਛਲੇ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਰਾਤ ਦੇ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਭਗਵਾਨ ਜਾਗੇ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਤਵ ਗੁਣ ਵਧੇ ਹੋਏ ਸੀ, ਨੇ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਵੇਖਿਆ।
ਤੋਯਾਨ੍ਤਸ੍ਸ ਮਹੀਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਨਿਮਗ੍ਨਾਂ ਵਾਰਿਸਂਪ੍ਲਵੇ। ਪ੍ਰਵਿਚਿਂਤ੍ਯ ਤਦੁਦ੍ਧਾਰਂ ਕਰ੍ਤੁਕਾਮਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ
ਜਦੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਧਰਤੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤਦ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ।
ਵਿष੍ਣੁਰੂਪਂ ਤਦਾ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਪृਥ੍ਵੀਂ ਵੋਢੁਂ ਸ੍ਵਤੇਜਸਾ। ਮਤ੍ਸ੍ਯਕੂਰ੍ਮਾਦਿਕਾਂ ਚਾਨ੍ਯਾਂ ਵਾਰਾਹੀਂ ਤਨੁਮਾਵਿਸ਼ਤ੍
ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਰੂਪ ਸਮਝ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉਠਾਉਣ ਲਈ, ਉਹ ਮੱਛ, ਕਛੂਆ ਆਦਿ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਵਾਰਾਹ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ।
ਵੇਦਯਜ੍ਞਮਯਂ ਰੂਪਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਜਗਤਃ ਸ੍ਥਿਤੌ। ਸ੍ਥਿਤਃ ਸ੍ਥਿਰਾਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ
ਵੇਦ ਅਤੇ ਯਜਨ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਅਟੱਲ ਆਤਮਾ, ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ।
ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ੇ ਤਦਾ ਤੋਯਂ ਤੋਯਾਧਾਰੇ ਧਰਾਧਰਃ। ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਤਂ ਤਦਾ ਦੇਵੀ ਪਾਤਾਲਤਲਮਾਗਤਮ੍
ਉਸ ਸਮੇਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਢੋਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਪਾਤਾਲ ਦੇ ਤਲ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ।
ਤੁष੍ਟਾਵ ਪ੍ਰਣਤਾ ਭੂਤ੍ਵਾ ਭਕ੍ਤਿਨਮ੍ਰਾ ਵਸੁਂਧਰਾ। ਪृਥਿਵ੍ਯੁਵਾਚ। ਨਮਸ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਯ ਨਮਸ੍ਤੇ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨੇ
ਵਸੁੰਧਰਾ ਨੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਨਮਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸਤਿ ਕਰੀ। ਪૃਥਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਹੋ; ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ।