ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸ੍ਵਯਂ ਚ ਜਗਤੋ ਵਿਸृष੍ਟੌ ਸਂਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ। ਸृष੍ਟਿਂ ਚ ਪਾਤ੍ਯਨੁਯੁਗਂ ਯਾਵਤ੍ਕਲ੍ਪਵਿਕਲ੍ਪਨਾ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਹਰ ਯੁਗ ਵਿਚ ਕਲਪ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ।
ਸ ਸਂਜ੍ਞਾਂ ਯਾਤਿ ਭਗਵਾਨੇਕ ਏਵ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ। ਸਤ੍ਵਭੁਗ੍ਗੁਣਵਾਨ੍ਦੇਵੋ ਹ੍ਯਪ੍ਰਮੇਯ ਪਰਾਕ੍ਰਮਃ
ਉਹ ਇਕੋ ਹੀ ਭਗਵਾਨ ਜਨਾਰਦਨ, ਸਤਵ ਗੁਣ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਅਣਗਣ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ।
ਤਮੋਦ੍ਰੇਕਂ ਚ ਕਲ੍ਪਾਂਤੇ ਰੂਪਂ ਰੌਦ੍ਰਂ ਕਰੋਤਿ ਚ। ਰਾਜੇਂਦ੍ਰਾਖਿਲਭੂਤਾਨਿ ਭਕ੍ਸ਼ਯਤ੍ਯਤਿਭੀषਣਃ
ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਉਹ ਹਨੇਰੀ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਰਾਜਨ, ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਿਗਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਕ੍ਸ਼ਯਿਤ੍ਵਾ ਚ ਭੂਤਾਨਿ ਜਗਤ੍ਯੇਕਾਰ੍ਣਵੀਕृਤੇ। ਨਾਗਪਰ੍ਯਂਕਸ਼ਯਨੇ ਸ਼ੇਤੇ ਸਰ੍ਵਸ੍ਵਰੂਪਧृਕ੍
ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਇਕ ਸਮੁੰਦਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਕੇ, ਸੱਪ ਦੀ ਮੰਜੀ 'ਤੇ ਲੈਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਸ਼੍ਚ ਪੁਨਃ ਸृष੍ਟਿਂ ਪ੍ਰਕਰੋਤਿ ਚ ਰੂਪਧृਕ੍। ਸृष੍ਟਿਸ੍ਥਿਤ੍ਯਂਤਕਰਣਾਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਸ਼ਿਵਾਤ੍ਮਕਃ
ਫਿਰ ਜਾਗ ਕੇ, ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਰਚਨਾ, ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਨਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਹੈ।
ਸ੍ਰष੍ਟਾ ਸृਜਤਿ ਚਾਤ੍ਮਾਨਂ ਵਿष੍ਣੁਃ ਪਾਲ੍ਯਂ ਚ ਪਾਤਿ ਚ। ਉਪਸਂਹ੍ਰਿਯਤੇ ਚਾਪਿ ਸਂਹਰ੍ਤ੍ਤਾ ਚ ਸ੍ਵਯਂ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਾਰ ਆਪ ਨੂੰ ਰਚਦਾ ਹੈ; ਵਿਸ਼ਨੁ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਵਾਪਸ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪृਥਿਵ੍ਯਾਪਸ੍ਤਥਾ ਤੇਜੋ ਵਾਯੁਰਾਕਾਸ਼ਮੇਵ ਚ। ਸ ਏਵ ਸਰ੍ਵਭੂਤੇਸ਼ੋ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪੋ ਯਤੋਵ੍ਯਯਃ
ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਹਵਾ ਅਤੇ ਅਕਾਸ਼—ਉਹੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ, ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਅਬਿਨਾਸੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਗਾਦਿਕਂ ਤਤੋਸ੍ਯੈਵ ਭੂਤਸ੍ਥਮੁਪਕਾਰਕਮ੍। ਸ ਏਵ ਸृਜ੍ਯਃ ਸ ਚ ਸਰ੍ਗਕਰ੍ਤ੍ਤਾ ਸ ਏਵ ਪਾਲ੍ਯਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਲ੍ਯਤੇ ਯਤਃ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦ੍ਯਵਸ੍ਥਾਭਿਰਸ਼ੇषਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਰਿष੍ਠੋ ਵਰਦੋ ਵਰੇਣ੍ਯਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸਾਰਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ; ਉਹੀ ਰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਅੰਤਹੀਣ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ, ਸਰਵੋਤਮ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਭੀष੍ਮ ਉਵਾਚ। ਨਿਰ੍ਗੁਣਸ੍ਯਾਪ੍ਰਮੇਯਸ੍ਯ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯਾਥ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ। ਕਥਂ ਸਰ੍ਗਾਦਿਕਰ੍ਤ੍ਤृਤ੍ਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਹ੍ਯੁਪਪਦ੍ਯਤੇ
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਨਿਰਗੁਣ, ਅਣਮਾਪਣਯੋਗ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਬ੍ਰਹਮਨ ਕਿਵੇਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਆਦਿ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯ ਉਵਾਚ। ਸ਼ਕ੍ਤਯਃ ਸਰ੍ਵਭਾਵਾਨਾਮਚਿਂਤ੍ਯਾ ਜ੍ਞਾਨਗੋਚਰਾਃ। ਯਤ੍ਤਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ਤਾਸ੍ਤੁਸਰ੍ਗਾਦ੍ਯਾ ਭਾਵਸ਼ਕ੍ਤਯਃ
ਪੁਲਸਤਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਸੰਭਵ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਭਾਵ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ।
ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਃ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯ ਏਵੋਪਚਾਰਤਃ। ਨਿਜੇਨ ਤਸ੍ਯ ਮਾਨੇਨ ਆਯੁਰ੍ਵਰ੍षਸ਼ਤਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਵਿਦਵਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਸਦਾ ਲਈ ਹੈ; ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਮਾਪ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸਦੀ ਉਮਰ ਸੌ ਸਾਲ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਤ੍ਪਰਾਖ੍ਯਂ ਪਰਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਚ ਤਦਰ੍ਦ੍ਧਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਮ੍। ਕਾष੍ਠਾ ਪਂਚਦਸ਼ਾਖ੍ਯਾ ਤਾ ਨਿਮੇषਾ ਨृਪਸਤ੍ਤਮ
ਉਸਨੂੰ ਪਰਾਰਧ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਅੱਧਾ ਵੀ ਵਰਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਰਾਜਨ, ਪੰਦਰਾਂ ਨਿਮੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਾਠਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਾष੍ਠਾ ਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਕਲਾ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਕਲਾ ਮੌਹੂਰ੍ਤ੍ਤਿਕੋ ਵਿਧਿਃ। ਤਾਵਤ੍ਸਂਖ੍ਯੈਰਹੋਰਾਤ੍ਰਂ ਮੁਹੂਰ੍ਤ੍ਤੈਰ੍ਮਾਨੁषਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਤੀਹ ਕਾਠੇ ਇਕ ਕਲਾ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਤੀਹ ਕਲਾਵਾਂ ਇਕ ਮੁਹੂਰਤ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਾਣਿ ਤਾਵਂਤਿ ਮਾਸਃ ਪਕ੍ਸ਼ਦ੍ਵਯਾਤ੍ਮਕਃ। ਤੈष੍षਡ੍ਭਿਰਯਨਂ ਵਰ੍षਮਯਨੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੋਤ੍ਤਰੇ
ਇੰਨੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਮਿਲ ਕੇ, ਮਹੀਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੋ ਪੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਮਿਲ ਕੇ, ਵਰ੍ਹਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਯਨਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਰਾਤ੍ਰਿਰ੍ਦੇਵਾਨਾਮੁਤ੍ਤਰਂ ਦਿਨਮ੍। ਦਿਵ੍ਯੈਰ੍ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰੈਸ੍ਤੁ ਕृਤਤ੍ਰੇਤਾਦਿਸਂਜ੍ਞਿਤਮ੍
ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਦੱਖਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਰਾਤ ਹੈ, ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਿਨ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਤ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਆਦਿ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਭਿਸ੍ਤਦ੍ਵਿਭਾਗਂ ਨਿਬੋਧ ਮੇ। ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਤ੍ਰੀਣਿਦ੍ਵੇ ਚੈਕਂ ਕृਤਾਦਿषੁ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍
ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਨੂੰ ਬਾਰਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਕ੍ਰਿਤ ਆਦਿ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਚਾਰ, ਤਿੰਨ, ਦੋ ਅਤੇ ਇਕ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਦਿਵ੍ਯਾਬ੍ਦਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਯੁਗੇष੍ਵਾਹੁਃ ਪੁਰਾਵਿਦਃ। ਤਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣੈਃ ਸ਼ਤੈਃ ਸਂਧ੍ਯਾ ਪੂਰ੍ਵਾ ਤਤ੍ਰਾਭਿਧੀਯਤੇ
ਪੁਰਾਣੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਰ ਯੁਗ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਹਿਲੀ ਸੰਧਿਆ ਵੀ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਂਧ੍ਯਾਂਸ਼ਕਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਤੁਲ੍ਯੋ ਯੁਗਸ੍ਯਾਨਂਤਰੋ ਹਿ ਯਃ। ਸਂਧ੍ਯਾਸਂਧ੍ਯਾਂਸ਼ਯੋਰਂਤਃ ਕਾਲੋ ਯੋ ਨृਪਸਤ੍ਤਮ
ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਸੰਧਿਆ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਪਹਿਲੀ ਸੰਧਿਆ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੰਧਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਾ ਸਮਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ।
ਯੁਗਾਖ੍ਯਃ ਸ ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਕृਤਤ੍ਰੇਤਾਦਿਸਂਜ੍ਞਿਤਃ। ਕृਤਂ ਤ੍ਰੇਤਾ ਦ੍ਵਾਪਰਂ ਚ ਕਲਿਸ਼੍ਚੈਵ ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਮ੍
ਇਹ ਸਮਾਂ ਯੁਗ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਤ, ਤ੍ਰੇਤਾ, ਦੁਆਪਰ ਅਤੇ ਕਲਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਚਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਚਤੁਰਯੁਗ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ਸਹਸ੍ਰਂ ਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਦਿਵਸਂ ਨृਪ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਦਿਵਸੇ ਰਾਜਨ੍ਮਨਵਸ਼੍ਚ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਐਸੇ ਹਜ਼ਾਰ ਚਤੁਰਯੁਗਾਂ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਇੱਕ ਦਿਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਮਨੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਭਵਂਤਿ ਪਰਿਮਾਣਂ ਚ ਤੇषਾਂ ਕਾਲਕृਤਂ ਸ਼ृਣੁ। ਸਪ੍ਤਰ੍षਯਃ ਸੁਰਾਃ ਸ਼ਕ੍ਰੋ ਮਨੁਸ੍ਤਤ੍ਸੂਨਵੋ ਨृਪ
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੈ: ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੇਵਤੇ, ਇੰਦ੍ਰ, ਮਨੂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ।
ਏਕਕਾਲੇ ਹਿ ਸृਜ੍ਯਂਤੇ ਸਂਹ੍ਰਿਯਂਤੇ ਚ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍। ਚਤਰ੍ਯੁਗਾਨਾਂ ਸਂਖ੍ਯਾਤਾ ਸਾਧਿਕਾ ਹ੍ਯੇਕਸਪ੍ਤਤਿਃ
ਇਹ ਸਭ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਤੇ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਅਤੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ। ਚਤੁਰਯੁਗਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਇਕਹੱਤਰ ਤੋਂ ਕੁਝ ਵੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਮਨ੍ਵਂਤਰਂ ਮਨੋਃ ਕਾਲਃ ਸੁਰਾਦੀਨਾਂ ਚ ਪਾਰ੍ਥਿਵ। ਅष੍ਟੌ ਸ਼ਤਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਦਿਵ੍ਯਯਾ ਸਂਖ੍ਯਯਾ ਸ੍ਮृਤਃ
ਮਨਵੰਤਰ ਮਨੂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ। ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਠ ਲੱਖ ਸਾਲ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦ੍ਵਿਪਂਚਾਸ਼ਤ੍ਤਥਾਨ੍ਯਾਨਿ ਸਹਸ੍ਰਾਣ੍ਯਧਿਕਾਨਿ ਚ। ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਕੋਟ੍ਯਸ੍ਤੁ ਸਂਪੂਰ੍ਣਾਃ ਸਂਖ੍ਯਾਤਾਃ ਸਂਖ੍ਯਯਾ ਨृਪ
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬਾਹਵੀਂ ਹਜ਼ਾਰ ਹੋਰ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਜਨ। ਪੂਰੀ ਗਿਣਤੀ ਤੀਹ ਕਰੋੜ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਸਪ੍ਤषष੍ਟਿਸ੍ਤਥਾਨ੍ਯਾਨਿ ਨਿਯੁਤਾਨਿ ਮਹਾਮਤੇ। ਵਿਂਸ਼ਤਿਸ਼੍ਚ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਕਾਲੋਯਮਧਿਕਂ ਵਿਨਾ
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸੜਸਠ ਨਿਯੁਤ ਅਤੇ ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਹੋਰ ਹਨ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਬੁਧੀ। ਇਹ ਸਮਾਂ ਵਾਧੂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੈ।
ਮਨ੍ਵਂਤਰਸ੍ਯ ਸਂਖ੍ਯੇਯਂ ਮਾਨੁषੈਰਿਹ ਵਤ੍ਸਰੈਃ। ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਦਸ਼ਗੁਣੋ ਹ੍ਯੇष ਕਾਲੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਮਹਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਮਨਵੰਤਰ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਇੱਥੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਾਂ ਚੌਦਾਂ ਗੁਣਾ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਇੱਕ ਦਿਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੋ ਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕੋ ਨਾਮ ਤਸ੍ਯਾਂਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸਂਚਰਃ। ਤਦਾਹਿ ਦਹ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਂ ਭੂਰ੍ਭੁਵਾਦਿਕਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਦਿਨ ਨੈਮਿਤਿਕਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਪ੍ਰਲੈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕ — ਭੂ, ਭੁਵ, ਆਦਿ — ਸਾਰੇ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਜਨਂ ਪ੍ਰਯਾਂਤਿ ਤਾਪਾਰ੍ਤ੍ਤਾ ਮਹਰ੍ਲੋਕਨਿਵਾਸਿਨਃ। ਏਕਾਰ੍ਣਵੇ ਤੁ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦਾਂ ਵਰਃ
ਮਹਰਲੋਕ ਦੇ ਵਾਸੀ, ਜੋ ਤਾਪ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਨਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਇਕ ਸਮੁੰਦਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ,
ਭੋਗਿਸ਼ਯ੍ਯਾਗਤਃ ਸ਼ੇਤੇ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਗ੍ਰਾਸਬृਂਹਿਤਃ। ਜਨਸ੍ਥੈਰ੍ਯੋਗਿਭਿਰ੍ਦ੍ਦੇਵਸ਼੍ਚਿਂਤ੍ਯਮਾਨੋ ਜਗਦ੍ਵਿਭੁਃ
ਸਰਪ ਦੀ ਸੈਣੀ ਤੇ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਕੇ। ਜਨਲੋਕ ਦੇ ਸਥਿਰ ਯੋਗੀਆਂ ਵੱਲੋਂ, ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣਾਂ ਹਿ ਤਾਂ ਰਾਤ੍ਰਿਂ ਤਦਂਤੇ ਸृਜਤੇ ਪੁਨਃ। ਏਵਂ ਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਵਰ੍षਮੇਵਂ ਵਰ੍षਸ਼ਤਂ ਚ ਤਤ੍
ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਰਾਤ, ਜਿਸ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਉਤਨੀ ਹੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਉਹ ਮੁੜ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ, ਤੇ ਐਸੇ ਹੀ ਸੌ ਸਾਲ।